Wersja językowa:
PL | EN

Kancelaria Prawna Skarbiec

Publikacje

Klauzula obejścia prawa – kolejny kaganiec na podatnika

Jak odróżnić fikcję od rzeczywistości? Co jest sztuczne, a co nie w kontekście nowelizacji prawa podatkowego?

 

Wkrótce w polskim systemie prawnym zacznie funkcjonować nowa klauzula obejścia prawa podatkowego. Będzie ona jednym z elementów większego schematu działań aparatu państwowego, nakierowanych na przeciwdziałanie praktykom agresywnego planowania podatkowego.
Konstrukcja klauzuli opiera się na definicji unikania opodatkowania, której jednym z najistotniejszych elementów jest pojęcie sztuczności działań podatnika. Projektodawca uzasadnia, iż owa sztuczność jest jedną z tych cech, która pozwala odróżnić optymalizację podatkową od unikania opodatkowania.

A jak jest naprawdę?

Pojęcie sztuczności jest jednym z tych pojęć w prawie podatkowym, które będzie dawało organom podatkowym dość szerokie pole do podpisu w zakresie jego interpretacji. Zwroty niedookreślone mają to do siebie, że w początkowych stadiach ich stosowania – jeszcze przed ukształtowaniem się doktryny orzeczniczej – generują mnóstwo problemów prawnych i różnych interpretacji.
W definicji zaczerpniętej ze słownika PWN czytamy, że słowowo sztuczny oznacza, miedzy innymi, stworzony przez człowieka w celu zastąpienia naturalnego odpowiednika czy też niezgodny z naturalną koleją rzeczy.

Wobec równie nieostrej definicji ogólnej pojęcia, Projektodawca podjął się próby doprecyzowania zagadnienia poprzez wskazanie otwartego katalogu przykładowych czynności, których występowanie świadczy o ich sztuczności.

Przede wszystkim, o sztuczności będzie przesądzać występowanie nieuzasadnionego dzielenia operacji.

Przykładem nieuzasadnionego dzielenia operacji – notabene zupełnie legalnych do 2012 roku, było zakładanie tzw. lokat jednodniowych z codzienną kapitalizacją odsetek. Zgodnie z przepisami podatkowymi, podstawy opodatkowania zaokrągla się do pełnych złotych w ten sposób, że końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 groszy, zostają pomijane. Wykorzystując ten mechanizm, możliwe było działanie, pozwalające na całkowite wyeliminowanie opodatkowania nawet od dużych kwot przy odpowiednim ich podzieleniu i ulokowaniu na lokatach jednodniowych. Po zmianach przepisów, a więc od 31 marca 2012 roku, podatek pobierany jest od odsetek z lokat bankowych w każdej wysokości. Ustawodawca samodzielnie uzupełnił więc lukę w prawie.

Kolejnym elementem, przesądzającym o sztuczności działań, będzie angażowanie podmiotów pośredniczących, mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego.

Trudno jest zarzucać przedsiębiorcom złą wolę w korzystaniu z usług pośredników handlowych. Co raz częściej od podatników wymaga się nadludzkich umiejętności w zakresie odczytywania, badania i przewidywania zjawisk gospodarczych oraz wczesnego prognozowania możliwych ryzyk. Niestety liczba ofiar tzw. karuzeli podatkowych pokazuje, że przedsiębiorcy są tylko ludźmi, a skutki ich działań nie zawsze sugerowałyby istnienie jakiegokolwiek ekonomicznego czy gospodarczego uzasadnienia.

Korzystanie z usług pośredników handlowych jest powszechną praktyką rynkową. Trudno jest zarzucać przedsiębiorcy, że jego działania mają charakter sztuczny tylko dlatego, że ze względu na brak doświadczenia czy innego typu problemy jest on zmuszony do korzystania z usług pośrednika w sytuacjach, w których nie jest to obiektywnie wymagane.

Projektodawca może mieć tu na myśli wszelkie struktury z wykorzystaniem elementów transgranicznych, ale również nawiązywanie współpracy gospodarczej z podmiotami zagranicznymi.

Następnym determinantem sztuczności, będzie pojawianie się elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności oraz występowanie elementów wzajemnie się znoszących lub kompensujących.

Przykładem będzie tutaj ochrona praw wizerunkowych sportowców, jak również – powszechne w branży tekstylnej, transakcje przenoszenia własności bardzo wartościowych znaków towarowych na rzecz podmiotów z siedzibą w krajach o preferencyjnych warunkach opodatkowania dochodów z tytułu eksploatacji praw własności intelektualnej, w celu ich jego późniejszego licencjonowania.
Ostatnim kryterium przesądzającym o sztuczności działań, będzie ocena ryzyka ekonomicznego lub gospodarczego, które przewyższa spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, iż należy uznać, że rozsądnie działający podmiot nie wybrałby tego sposobu działania.

A przecież prowadzenie dzielności gospodarczej jest nierozerwalnie związane z ryzykiem. Jest naturalną konsekwencją podejmowania przez przedsiębiorcę działań, zmierzających do osiągniecia zysku ekonomicznego i stanowi gratyfikację dla podjętego przez przedsiębiorcę ryzyka. Przy wszelkich możliwych metodach kalkulacji ryzyka gospodarczo – ekonomicznego nierzadko zdarza się tak, że przedsiębiorca zamiast spodziewanego zysku, odnotowuje straty. Nie można go przecież za to karać. Tymczasem, po raz kolejny wymaga się od przedsiębiorcy zachowania ponadprzeciętnej staranności w doborze środków i sposobów działania, przy wyważeniu ryzyka w  ten sposób, aby nie przewyższało ono spodziewanych efektów ekonomicznych. Zadanie tylko dla najwybitniejszych badaczy rynku, a i tak bez pewności powodzenia.

Całe szczęście, że oceny działań podatnika w kontekście możliwości zastosowania klauzuli obejścia prawa podatkowego, dokonywać będą same znakomite osobistości, znawcy prawa podatkowego, sytemu finansowego i rynków finansowych oraz międzynarodowego prawa gospodarczego takie jak: pracownicy szkół wyższych, doradcy podatkowi, osoby wskazane przez Ministra Finansów i Ministra Sprawiedliwości czy osoby wskazane przez Radę Dialogu społecznego.

O ironio, przytoczone elementy konstrukcji definicji sztuczności, wcale nie przybliżają podatnika do odnalezienia się w zamętach nieprecyzyjnych i nieostrych wyrażeń ustawowych.

W kontekście powyższego, rozsądnie działający podmiot co do zasady powinien powstrzymać się od wychodzenia z domu aby nie narazić się na zarzut tworzenia sztucznych konstrukcji zmierzających unikania opodatkowania.

Nie ma obecnie pewności czy klauzula w takiej formie ma szansę na spełnienie podstawowych zaleceń dotyczących normatywnego ujęcia klauzuli przedstawionych przez Trybunał Konstytucyjny w 2004 roku. Przede wszystkim, zgodności z zasadą określoności ustawowej ingerencji w sferę konstytucyjnych wolności i praw jednostki. W sprzeczności z zasada stoją, przede wszystkim, działania polegające na tworzeniu niejasnych i nieprecyzyjnych przepisów, powodujących niepewność podatnika co do prawa, a także tworzenie zbyt szerokich ram interpretacyjnych dla organów stosujących przepisy, które dają im nadmierna swobodę kształtowania praw i obowiązków podatnika.

Autor:

Natalia Wytrykowska - Prawnik w Kancelarii Prawnej Skarbiec

Publikacje tematyczne związane z działem

 

 

Niskie podatki

Minimalne podatki – maksymalna poufność

Łatwe i poufne rejestrowanie spółek cudzoziemcom; korzystne zwolnienia i ulgi podatkowe bądź niskie podatki. Takich rajów na świecie jest jeszcze sporo.

Raje podatkowe

Wobec coraz wyższych obciążeń podatkowych wprowadzanych w Polsce, a związanych (pośrednio lub bezpośrednio) z poszukiwaniem pieniędzy przez partię rządzącą na bieżące wydatki, interesującym rozwiązaniem dla wielu przedsiębiorców jest przeniesienie swojej aktywności gospodarczej do „rajów podatkowych”.

Raj na ziemi

Zagadnienie optymalizacji podatkowej przy zastosowaniu rajów podatkowych budzi w opinii publicznej szereg kontrowersji. Częściowo dlatego, ze kojarzy się ono z „praniem brudnych pieniędzy” i działalnością poniekąd na bakier z prawem i daleką od etyki. Na temat tych stref krąży nieskończonac ilość mitów, często w żaden sposób nie przystających do rzeczywistości.

Raje podatkowe – czyli jak legalnie nie płacić podatków

Benjaminowi Franklinowi przypisuje się powiedzenie, że w życiu pewne są tylko śmierć i podatki. W rzeczywistości, między podatkami a śmiercią istnieje kilka istotnych różnic. Po pierwsze, w przeciwieństwie do podatków, śmierć nie staje się bardziej dotkliwa wraz z każdą kadencją parlamentu. Po drugie, podatki nie umierają, a śmierć bywa opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn. Po trzecie,umieramy tylko raz, a podatki musimy płacić co roku...

Księgi wieczyste

Księgi wieczyste online czyli cała prawda o twoim majątku

W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości możliwość przeglądania ksiąg wieczystych przez Internet to „ułatwienie, które odczuwa i z którego korzystać może wiele tysięcy osób dziennie”. Jednak w rzeczywistości jest to również wielkie zagrożenie dla prywatności osób, które dotąd mogły uważać inwestycje w nieruchomości za pewną możliwość dyskretnego lokowania kapitału.

Optymalizacja podatkowa

Optymalizacja podatkowa w polskich spółkach giełdowych

Przez długi czas rozwiązania z zakresu międzynarodowej optymalizacji podatkowej dostępne były wyłącznie dla nielicznej elity najbogatszych inwestorów. Jednak obecnie profesjonalni inwestorzy używają ich do minimalizacji zobowiązań podatkowych nawet w przypadku portfeli, których wartość nie przekracza kilku milionów złotych.

Fundacja offshore

Liechtenstein lepszy od Warszawy

Offshoringowa fundacja prywatna to jedna z najciekawszych i bardziej opłacalnych formuł planowania finansowego dla zamożnych.

Spółki zagraniczne

Sprzedaję kody do gier – gdzie mogę założyć spółkę, aby zminimalizować koszty podatkowe?

Gry komputerowe to jedna z popularniejszych form rozrywek. Wartość polskiego rynku gier wynosi niemal 2 mld zł. Ciągły rozwój tej branży przejawia się również w pojawiających się na rynku nowych usługach, np. sprzedaży kodów do gier. Jak zoptymalizować koszty prowadzonej działalności w tym zakresie?

Konsekwencje założenia spółki zagranicznej bez konsultacji prawnej

W obrocie gospodarczym coraz częściej zauważalnym zjawiskiem jest zakładanie firm poza granicami Polski. Wybór lokalizacji dla prowadzonej działalności jest zróżnicowany i uwarunkowany wieloma czynnikami. Każdy z tych wyborów wiąże się z pewnymi korzyściami natury podatkowej lub prawnej. Niemniej jednak zarejestrowanie działalności gospodarczej poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej jest procesem skomplikowanym i wymagającym doświadczenia. Dlatego też wiele przedsiębiorstw boryka się z konsekwencjami błędnie przeprowadzonej rejestracji lub podjęciem działań bez wcześniejszych konsultacji prawnych.

Wymiana informacji podatkowych

Nowe przepisy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami

Już obowiązuje nowa ustawa o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami. Określa zasady i tryb wymiany informacji podatkowych z innymi państwami, obowiązki instytucji finansowych w zakresie automatycznej wymiany informacji podatkowych i kontrolę ich wykonywania.

Automatyczna wymiana informacji podatkowych pomiędzy krajami. Gdzie warto ulokować aktywa, by nie podlegać systemowi weryfikacji OECD?

Walka z unikaniem opodatkowania i oszustwami podatkowymi to teoretycznie główne cele wytycznych przygotowanych przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, a także wdrażanych unijnych dyrektyw, które będą implementowane przez państwa europejskie do ich porządków prawnych. Automatyczna wymiana informacji o aktywach zgromadzonych na rachunkach bankowych obejmie również Polskę. Nie musi to jednak oznaczać końca tajemnicy bankowej we wszystkich krajach świata, dlatego też warto zastanowić się nad rozwiązaniami optymalizacyjnymi, polegającymi na ulokowaniu środków finansowych w państwach niepoddających się systemowi weryfikacji OECD.

Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania w kontekście polskich firm

Przedsiębiorcy, którzy prowadzą działalność gospodarczą za granicą, mogą obawiać się podwójnego opodatkowania osiągniętych zysków. Jednak znajomość prawa może pozwolić na uniknięcie tego rodzaju sytuacji.

 

 

Skontaktuj się z nami

Kancelaria Prawna Skarbiec
ul. Maciejki 13, 02-181 Warszawa
Adres e-mail:
Telefon:

Home & Market World Tax BCC Gazeta Prawna Gentleman Gazeta Finansowa Rising Stars 2013 Rzetelna Firma Home & Market Overseas Agent Rising Stars 2012