Wersja językowa:
PL | EN

Kancelaria Prawna Skarbiec

Raje podatkowe

Co wie o nas GIIF?

Radca prawny Robert Nogacki

Publikowany corocznie raport z działalności Generalnego Inspektora Informacji Finansowej pozwala oszacować, jakie informacje na temat obywateli zbiera nasz rząd w związku z przeciwdziałaniem praniu brudnych pieniędzy oraz walką z finansowaniem terroryzmu.

Tytułem wstępu przypomnijmy, że na mocy ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzm, wprowadzony został powszechny system monitorowania wszelkich transakcji dokonywanych na terenie Polski. Czynności w tym zakresie prowadzi wyspecjalizowany urząd na czele którego stoi Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF).

GIIF gromadzi, przetwarza i analizuje informacje odnośnie transakcji do których zalicza się:

<> przeniesienie własności lub posiadania wartości majątkowych (wartości majątkowe to środki płatnicze, instrumenty finansowe, a także inne papiery wartościowe lub wartości dewizowe, prawa majątkowe, rzeczy ruchome oraz nieruchomości),

<> wpłaty i wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej (a więc również przelewy i przekazy pieniężne),

<> kupno i sprzedaż wartości dewizowych,

<> zamiany wierzytelności na akcje lub udziały.

W ramach monitorowania transakcji GIIF zbiera zbiera informacje o dwóch kategoriach operacji.

Pierwszą z nich stanowią tzw. transakcje ponadprogowe, a więc takie, których równowartość przekracza 15.000 EUR (1.000 EUR w przypadku niektórych rodzajów instytucji obowiązanych). Oznacza to, że Ministerstwo Finansów zbiera informacje na temat każdego przelewu, zakupu rzeczy, wpłaty, wypłaty, bądź innej operacji dokonanej za kwotę większą niż EUR 15.000.

Oprócz zwykłych obowiązków raportowych odnośnie wszystkie transakcji ponadprogowych, instytucje obowiązane mają również szczególne obowiązki składania tzw. SAR-ów (Suspicious Activity Reports) odnośnie transakcji „podejrzanych”, tj. takich, których okoliczności wskazują, że mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu.

Co dokładnie wie o nas Wielki Brat?

W 2011 r. GIIF otrzymał informacje o ponad 30,1 mln transakcji „ponadprogowych”. Dla porównania w latach 2008-20 GIIF łącznie uzyskał od instytucji obowiązanych 88,3 mln informacji o transakcjach ponadprogowych.

Ponadto, w 2011 r. w systemie informatycznym Generalnego Inspektora Informacji Finansowej zarejestrowano 2527 zawiadomienia opisowe o SAR-ach. Należy jednak również podkreślić, iż każde z takich zawiadomień może obejmować nie jedną transakcję, ale i nawet kilkaset, o ile są ze sobą powiązane poprzez np. strony transakcji, okoliczności przeprowadzenia transakcji, zbliżony okres realizacji i/lub zaangażowanie tych samych wartości majątkowych. Oprócz tego, w 2011 r. GIIF otrzymał od instytucji obowiązanych 24.408 informacji o pojedynczych transakcjach podejrzanych, w tym 24.382 transakcje były oznaczone jako podejrzane o pranie pieniędzy.

Skąd pochodzą informacje GIIF?

Zgodnie z przepisami dane do GIIF dostarcza kilkadziesiąt rodzajów tzw. instytucji obowiązanych, które muszą raportować transakcje pod rygorem odpowiedzialności karnej. Oprócz banków należą do nich m.in. organizatorzy gier losowych, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, fundacje, stowarzyszenia, ale i również wszelacy przedsiębiorcy przyjmujących płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15.000 euro. Ponadto, w zakresie rejestrowania transakcji podejrzanych ustawowe obowiązki obciążają również przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, instytucje pieniądza elektronicznego, agentów rozliczeniowych, adwokatów, radców prawnych i prawników zagranicznych oraz biegłych rewidentów i doradców podatkowych.

W 2011 r. najwięcej informacji o transakcjach ponadprogowych pochodziło od banków (80,7%) i domów maklerskich (10%). Innych źródeł informacji GIIF też nie należy lekceważyć: tylko w latach 2008 – 2010 prawie 2,5 mln informacji o transakcjach ponadprogowych przekazały do GIIF domy aukcyjne, antykwariaty, podmioty prowadzące działalność factoringową, działalność w zakresie obrotu metalami lub kamieniami szlachetnymi i półszlachetnymi, sprzedaży komisowej oraz pośrednictwa w obrocie nieruchomościami.

Natomiast w odniesieniu do SAR-ów warto zauważyć, że niemal połowa zgłoszeń pochodziła z sześciu instytucji, tj.: Banku PEKAO S.A., Banku Zachodniego WBK S.A., Banku Millennium S.A., Alior Banku S.A., ING Banku Śląskiego S.A. oraz Banku BPH S.A. Łącznie wszystkie banki złożyły 1835 SAR-ów (tj. 91,57%). Nie znaczy to, że tylko banki uprzejmie donoszą o swoich podejrzeniach na temat klientów. Co ciekawe czternaście zawiadomień o podejrzanych transakcjach złożyli notariusze, radcowie prawni i adwokaci.

Spośród innych instytucji szczególną aktywność w zakresie donoszenia na klientów charakteryzowała Agencję Nieruchomości Rolnych, która w latach 2008 – 2010 złożyła 225 zawiadomień o podejrzanych transakcjach oraz Narodowy Bank Polski (182 zawiadomienia). ANG cechowała w tym zakresie nie tylko duża gorliwość, ale i wątpliwa kompetencja polegająca na uzasadnianiu zawiadomień okolicznościami, które nie mogą uchodzić za pranie pieniędzy. Spośród przekazanych do GIIF przez Agencję 225 powiadomień NIK podał analizie 41 losowo wybranych. W 31 przypadkach w powiadomieniach podano błędną podstawę prawną, a okolicznością potwierdzającą prawdopodobieństwo zaistnienia procederu prania pieniędzy był fakt dokonywania przez nabywców części płatności za zakupione nieruchomości przed „notarialnym zawarciem umowy sprzedaży”. Najwyraźniej urzędnicy ANR nigdy nie słyszeli o instytucjach zadatku i zaliczki, które są znane światowemu ustawodawstwu co najmniej od czasów Republiki Rzymskiej (arrha), albo raczej tak boją się posądzeń o korupcję, że wolą co roku "wypchnąć" pewną liczbę zawiadomień, choćby nawet miały okazać się niesłuszne, niż wykazać się w tej kwestii podejrzanym milczeniem, co mogłoby ściągnąć na nich uwagę CBA.

Roczna aktywność GIIF w pigułce

W wyniku informacji uzyskanych w 2011 r. GIIF wszczął 1505 postępowań analitycznych.

Wynikiem przeprowadzonych postępowań analitycznych było:

1) Przekazanie 130 zawiadomień do prokuratur o podejrzeniu popełnienia przez prawie 0,6 tys. podmiotów przestępstwa prania pieniędzy (w zawiadomieniach zawarto opis transakcji podejrzanych, których przedmiotem były wartości majątkowe o łącznej wartości ok. 3,9 mld PLN).

2) Zablokowanie 314 rachunków, na których zgromadzono środki o łącznej wartości przynajmniej 96,10 mln PLN, oraz wstrzymanie 2 transakcji na kwotę 0,03 mln PLN

Co szczególnie interesowało GIIF?

W 2011 roku przedmiot szczególnego zainteresowani GIIF stanowiły pranie pieniędzy pochodzących z obrotu narkotykami oraz handlu farmaceutykami, ale i również transakcje odnoszące się do obrotu paliwami, złomem, alkoholem, tytoniem, metalami szlachetnymi (w znacznej mierze w związku z tzw. karuzelami VAT-owskimi) czy działalności hazardowej.

Jednym z kierunków prowadzonych postępowań analitycznych były transakcje realizowane na podstawie schematu wpłat gotówkowych i natychmiastowych przekazów za granicę w tych samych lub zbliżonych kwotach.

Podobnie jak w 2010 r. GIIF prowadził postępowania analityczne, w których odnotowano przypadki stosowania internetowych usług płatniczych (ang. Internet Payment Services) do realizacji transakcji podejrzanych, polegających na realizowaniu przy pomocy internetowego systemu płatności znaczącej ilości transakcji, w tym do państw uznawanych powszechnie za tzw. „raje podatkowe”.

Co się dzieje z tymi danymi zebranymi przez GIIF?

W 2011 r. GIIF wykorzystał zgromadzone dane przekazując informacje do organów kontroli skarbowej (w 184 wypadkach), na Policję i do Centralnego Biura Śledczego (172), do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w tym do Centrum Antyterrorystycznego (156), do Straży Granicznej (14), Centralnego Biura Antykorupcyjnego (11), a także do Komisji Nadzoru Finansowego (2).

Wedle informacji Prokuratura Generalnego, w 2011 r. wszczęto 192 sprawy odnośnie prania pieniędzy, dotyczące 254 osób, skierowano do sądów 71 aktów oskarżenia przeciwko 290 osobom, ale i również zakończono 100 postępowań przygotowawczych postanowieniem o umorzeniu śledztwa oraz wydano 9 odmów wszczęcia śledztwa.

Dalsze losy tych postępowań wydają się jednak sugerować słabość materiału dowodowego. Jako osiągnięte w 2011 r. efekty postępowań wszczętych na bazie zawiadomień GIIF, Prokuratura Generalna wskazała cztery wyroki dotyczące pięciu skazanych. Orzeczono również i zajęcie wartości majątkowych w wys. 75 tys. PLN i przepadek mienia w wys. 133,32 mln PLN.

Podsumowanie

Przedstawione przez GIIF liczby ujawniają brak proporcjonalności między ogromną liczbą oraz ciężarem gatunkowym informacji pozyskanych przez Państwo na temat prywatnych spraw obywateli, a niewielkimi rozmiarami korzyści uzyskanych dzięki temu przez Skarb Państwa (pomijam już tu dyskusje na temat tego, czy i w jakim zakresie korzyści dla Skarbu Państwa mogą w ogóle usprawiedliwiać naruszanie prywatności obywateli). W szczególności wątpliwości budzi automatyczne zbieranie informacji na temat wszystkich transakcji ponadprogowych, a nie tylko transakcji podejrzanych. GIIF zalewany jest w ten sposób masą danych, których nie jest skutecznie analizować, ale z drugiej stronie powstaje w ten sposób ogromna baza danych na temat poufnych spraw obywateli, która w niepowołanych rękach może stanowić potężne narzędzie do ingerencji w prywatność.

Robert Nogacki jest radcą prawnym, twórcą Kancelarii Prawnej Skarbiec, specjalizującej się w międzynarodowej optymalizacji podatkowej.

WIĘCEJ PUBLIKACJI KANCELARII PRAWNEJ SKARBIEC

pdf

Pobierz wszystkie publikacje jako archiwum ZIP.

Minimalne podatki maksymalna poufność

Łatwe i poufne rejestrowanie spółek cudzoziemcom; korzystne zwolnienia i ulgi podatkowe bądź niskie podatki. Takich rajów na świecie jest jeszcze sporo.

Raj na ziemi

Zagadnienie optymalizacji podatkowej przy zastosowaniu rajów podatkowych budzi w opinii publicznej szereg kontrowersji. Częściowo dlatego, ze kojarzy się ono z „praniem brudnych pieniędzy” i działalnością poniekąd na bakier z prawem i daleką od etyki. Na temat tych stref krąży nieskończonac ilość mitów, często w żaden sposób nie przystających do rzeczywistości.

Księgi wieczyste online czyli cała prawda o twoim majątku

W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości możliwość przeglądania ksiąg wieczystych przez Internet to „ułatwienie, które odczuwa i z którego korzystać może wiele tysięcy osób dziennie”. Jednak w rzeczywistości jest to również wielkie zagrożenie dla prywatności osób, które dotąd mogły uważać inwestycje w nieruchomości za pewną możliwość dyskretnego lokowania kapitału.

Optymalizacja podatkowa w polskich spółkach giełdowych

Przez długi czas rozwiązania z zakresu międzynarodowej optymalizacji podatkowej dostępne były wyłącznie dla nielicznej elity najbogatszych inwestorów. Jednak obecnie profesjonalni inwestorzy używają ich do minimalizacji zobowiązań podatkowych nawet w przypadku portfeli, których wartość nie przekracza kilku milionów złotych.

Liechtenstein lepszy od Warszawy

Offshoringowa fundacja prywatna to jedna z najciekawszych i bardziej opłacalnych formuł planowania finansowego dla zamożnych.

Raje podatkowe– czyli jak legalnie nie płacić podatków

Benjaminowi Franklinowi przypisuje się powiedzenie, że w życiu pewne są tylko śmierć i podatki. W rzeczywistości, między podatkami a śmiercią istnieje kilka istotnych różnic. Po pierwsze, w przeciwieństwie do podatków, śmierć nie staje się bardziej dotkliwa wraz z każdą kadencją parlamentu. Po drugie, podatki nie umierają, a śmierć bywa opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn. Po trzecie,umieramy tylko raz, a podatki musimy płacić co roku...

Publikacje tematyczne związane z działem

Skontaktuj się z nami

Kancelaria Prawna Skarbiec
ul. Maciejki 13, 02-181 Warszawa
Adres e-mail:
Telefon:

Home & Market World Tax BCC Gazeta Prawna Gentleman Gazeta Finansowa Rising Stars 2013 Rzetelna Firma Home & Market Overseas Agent Rising Stars 2012