Zwrot nadpłaty podatku

Pojęcie nadpłaty należy do tych konstrukcji prawa podatkowego, które wydają się intuicyjne: zapłacony w nadmiarze  podatek powinien wrócić. W rzeczywistości regulacje odnośnie zwrotu nadpłaty podatku zbudowane z kilkunastu odrębnych reguł, każdej ze swoim trybem powstania, swoim terminem zwrotu, swoim momentem rozpoczęcia oprocentowania i swoim sposobem zakończenia. Ordynacja podatkowa poświęca nadpłacie odrębny rozdział, art. 72-80, a praktyka orzecznicza dobudowała wokół tych przepisów linię interpretacyjną, która w wielu miejscach zaskakuje nawet doświadczonych podatników.

Niniejsze opracowanie systematyzuje całą materię. Wskazuje, kiedy w sensie prawnym dochodzi do powstania nadpłaty, jakie są procedury jej dochodzenia, w jakim terminie organ podatkowy obowiązany jest dokonać zwrotu, kiedy podatnikowi przysługują odsetki i, co bywa najtrudniejsze, w jakim terminie prawo do dochodzenia zwrotu wygasa.

Czym jest nadpłata podatku w rozumieniu Ordynacji podatkowej

Definicję nadpłaty zawiera art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej. Za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku, kwotę pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej, kwotę zapłaconą przez płatnika lub inkasenta na podstawie decyzji o jego odpowiedzialności podatkowej, jeżeli określono ją nienależnie, oraz kwotę zapłaconą przez osobę trzecią lub spadkobiercę w analogicznej sytuacji.

Definicja ta obejmuje, ilustracyjnie rzecz ujmując, cztery zasadnicze konfiguracje podmiotowe. Moment, w którym nadpłata powstaje w sensie temporalnym, regulowany jest osobno przez art. 73 § 1 OrdPU, o czym dalej.

Pierwsza to po prostu zapłata kwoty wyższej niż wynikało z prawidłowo obliczonego zobowiązania, na przykład wskutek omyłki rachunkowej, błędnej kwalifikacji świadczenia czy zastosowania niewłaściwej stawki.

Druga to zapłata podatku, który w ogóle nie był należny, na przykład gdy doszło do błędu w interpretacji ustawy podatkowej.

Trzecia obejmuje sytuacje, w których to płatnik lub inkasent pobrał od podatnika kwotę większą niż należna, tu uprawnienia do dochodzenia zwrotu rozkładają się odmiennie.

Czwarta dotyczy szczególnego przypadku, w którym należność określoną decyzją o odpowiedzialności podatkowej zapłaciła osoba trzecia lub spadkobierca, a sama decyzja okazała się błędna.

Ordynacja przewiduje także sytuacje zrównane z nadpłatą, których nie należy mylić z nadpłatą w sensie ścisłym. Należą do nich: część wpłaty zaliczona na odsetki za zwłokę, jeżeli sama wpłata dotyczyła zaległości, nienależnie zapłacone zaległości z art. 52 i 52a OrdPU, nienależnie zapłacone odsetki od zaliczek na podatek oraz nienależnie zapłacona opłata prolongacyjna (art. 72 § 2 OrdPU). Z perspektywy podatnika skutek jest tożsamy, kwota podlega zwrotowi na zasadach przewidzianych dla nadpłaty.

Odrębną kategorię stanowi nadpłata wynikająca ze zwrotów ulg podatkowych w PIT i CIT, której Ordynacja poświęca art. 72 § 1a i § 1b. Dotyczy ona różnicy z tytułu ulgi na dzieci (art. 27f ust. 8-10 ustawy o PIT) oraz kwot przysługujących z tytułu nieodliczonych wydatków na działalność badawczo-rozwojową. Również te kwoty są traktowane jak nadpłata, z odpowiednimi modyfikacjami co do trybu zwrotu.

Kiedy powstaje nadpłata podatku?

Moment powstania nadpłaty ma znaczenie kluczowe, ponieważ od niego liczy się termin oprocentowania i, w niektórych konfiguracjach, termin przedawnienia prawa do zwrotu. Ordynacja w art. 73 odróżnia dwa modele powstania.

W modelu pierwszym, opartym na czynności faktycznej (art. 73 § 1 OrdPU), nadpłata powstaje z dniem zapłaty kwoty nienależnej lub nadmiernej przez podatnika, z dniem pobrania kwoty nienależnej lub nadmiernej przez płatnika, z dniem zapłaty przez płatnika lub inkasenta należności wynikającej z decyzji o jego odpowiedzialności, z dniem wpłacenia przez płatnika lub inkasenta podatku w wysokości większej od pobranego, albo z dniem zapłaty należności przez osobę trzecią lub spadkobiercę.

W modelu drugim, opartym na czynności prawnej (art. 73 § 2 OrdPU), nadpłata powstaje z dniem złożenia zeznania rocznego (w podatkach dochodowych), z dniem złożenia deklaracji akcyzowej (w akcyzie) albo z dniem złożenia deklaracji o wpłatach z zysku (w jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach państwowych). To rozróżnienie nie jest tylko techniczne. Pociąga za sobą konsekwencje co do trybu zwrotu, jak też co do terminów oprocentowania, o czym dalej.

Szczególny tryb powstania nadpłaty wprowadza art. 74 OrdPU dla przypadków, w których nadpłata wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego albo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. także instytucję pytania prejudycjalnego). Wówczas wysokość nadpłaty określa sam podatnik we wniosku o jej zwrot, składając równocześnie skorygowaną deklarację, co stanowi wyłom od ogólnej zasady, że to organ ustala wysokość nadpłaty. W pozostałych przypadkach niewymienionych w art. 73 § 2 i art. 74, jeżeli nie zachodzi tryb automatyczny, wysokość nadpłaty określa organ podatkowy (art. 74a OrdPU).

Procedura dochodzenia zwrotu nadpłaty

Sposób, w jaki podatnik dochodzi zwrotu, zależy od tego, jak nadpłata powstała.

Jeżeli nadpłata wynika z deklaracji złożonej przez podatnika (art. 73 § 2 OrdPU, zeznanie roczne, deklaracja akcyzowa, deklaracja o wpłatach z zysku), zwrot następuje co do zasady automatycznie, bez konieczności składania odrębnego wniosku. Organ podatkowy zwraca nadpłatę w terminie wynikającym z art. 77 OrdPU, a podatnik może jedynie wskazać sposób zwrotu (rachunek bankowy, zaliczenie na inne zobowiązania).

Jeżeli natomiast nadpłata wynika z błędu w samoobliczeniu albo z błędnego pobrania przez płatnika, podatnik musi złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty (art. 75 § 1 OrdPU). Wniosek przysługuje podatnikom, płatnikom i inkasentom, a po nowelizacjach również spółkom byłej podatkowej grupy kapitałowej oraz przedstawicielowi byłej grupy VAT. Wraz z wnioskiem składa się skorygowane zeznanie lub deklarację (art. 75 § 3 OrdPU). Jeżeli prawidłowość korekty nie budzi wątpliwości, organ zwraca nadpłatę bez wydawania decyzji stwierdzającej (art. 75 § 4 OrdPU). W przeciwnym razie wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania w prawidłowej wysokości i w zakresie tego ustalenia stwierdza istnienie nadpłaty albo odmawia jej stwierdzenia (art. 75 § 4a OrdPU).

Procedura ulega istotnemu ograniczeniu w razie równoczesnego prowadzenia postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej. Zgodnie z art. 79 § 1 OrdPU, postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty nie można wszcząć w czasie trwania któregokolwiek z tych postępowań, jeżeli dotyczą tych samych zobowiązań. Jeżeli wniosek został już złożony, a organ wszczął postępowanie podatkowe z urzędu, żądanie zawarte we wniosku o stwierdzenie nadpłaty zostaje rozpoznane w tym postępowaniu. Konstrukcja ta, choć systemowo zasadna, w praktyce bywa wykorzystywana przez organy do odwlekania rozpoznania wniosków przez wszczęcie szerszej kontroli, zwłaszcza w trybie czynności sprawdzających.

Terminy zwrotu nadpłaty podatku

Ordynacja przewiduje kilkanaście odrębnych terminów zwrotu, których nie da się sprowadzić do jednej liczby. Ich zróżnicowanie wynika z różnego momentu powstania nadpłaty oraz różnego trybu jej stwierdzenia.

Termin 30 dni jest najczęstszy i znajduje zastosowanie w sześciu sytuacjach z art. 77 § 1 i 76c OrdPU: gdy nadpłata powstała w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji (liczony od dnia wydania nowej decyzji), gdy została stwierdzona w decyzji organu (liczony od dnia jej wydania), gdy nie wystąpił obowiązek wydania nowej decyzji (liczony od dnia decyzji uchylającej), gdy nadpłata wynika z wniosku składanego po orzeczeniu TK lub TSUE (art. 74 OrdPU), w przypadkach związanych z wejściem w życie samego orzeczenia, oraz w odniesieniu do nadpłaty wynikającej z decyzji stwierdzającej nadpłatę wydanej w trybie art. 75 § 1 (art. 76c zd. 2 OrdPU).

Termin 2 miesięcy stosuje się w przypadku, gdy nadpłata wynika z wniosku o stwierdzenie wraz ze skorygowanym zeznaniem (deklaracją), z istotnym zastrzeżeniem: nie może być on krótszy niż 3 miesiące od dnia złożenia samego zeznania albo 45 dni w przypadku zeznań PIT składanych elektronicznie. Konstrukcja ta zapobiega obejściu reguł zwrotu z zeznania rocznego przez wniesienie odrębnego wniosku.

Termin 3 miesięcy obowiązuje w trzech sytuacjach: dla zwrotu nadpłaty z zeznania rocznego PIT lub CIT składanego w formie papierowej, dla zwrotu z deklaracji akcyzowej oraz dla zwrotu z deklaracji o wpłatach z zysku, jak również dla nadpłaty wynikającej ze skorygowanej deklaracji w trybie zwykłym. Skrócony termin 45 dni przysługuje, jeżeli zeznanie PIT zostało złożone elektronicznie albo skorygowane elektronicznie.

Wąską kategorię stanowią terminy z art. 77 § 2a OrdPU, dotyczące nadpłat związanych z postępowaniami w sprawie unikania opodatkowania (art. 119g § 1 pkt 3 OrdPU). Tu Ordynacja przewiduje dwa terminy: 6 miesięcy od dnia wszczęcia lub przejęcia tych postępowań (pkt 1) oraz 3 miesiące od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty, gdy złożono wniosek o przejęcie postępowania (pkt 2).

Wreszcie, jeżeli organ nie wyda nowej decyzji w terminie 3 miesięcy od dnia uchylenia albo stwierdzenia nieważności decyzji pierwotnej (przez organ albo przez sąd administracyjny ze stwierdzeniem prawomocności), nadpłata stanowiąca kwotę wpłaconą na podstawie uchylonej decyzji podlega zwrotowi bez zbędnej zwłoki (art. 77 § 4 OrdPU). Konstrukcja ta zabezpiecza podatnika przed sytuacją, w której uchylenie decyzji wymiarowej nie pociąga za sobą szybkiego ruchu organu w sprawie zwrotu.

Oprocentowanie nadpłaty podatku

Oprocentowanie nadpłaty zasługuje na osobne omówienie, ponieważ stanowi ono najczęstsze pole sporu z organami podatkowymi w sprawach zwrotowych (zob. też nasze opracowanie o odsetkach od nadpłaconego podatku). Sama nadpłata, jeżeli nie przekracza dwukrotności kosztów upomnienia (art. 78 § 2 OrdPU), w ogóle nie podlega oprocentowaniu. Powyżej tego progu odsetki należą się w wysokości odsetek za zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych, symetria między obowiązkami fiskusa wobec podatnika a obowiązkami podatnika wobec fiskusa.

Moment, od którego oprocentowanie się liczy, zależy od kategorii sprawy. W przypadku nadpłat powstałych w związku z uchyleniem decyzji organ ma obowiązek zapłaty odsetek od dnia powstania nadpłaty, chyba że nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, wówczas dopiero od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu (art. 78 § 3 pkt 1 OrdPU). Klauzula „przyczynienia się” jest źródłem wielu sporów: ustalenie, kiedy organ przyczynił się do błędu (na przykład gdy wymierzył podatek w sposób nieuwzględniający stanowiska samego podatnika w toku postępowania), bywa rozstrzygane dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym, niekiedy ze skargą kasacyjną do NSA włącznie.

W przypadku nadpłat ze stwierdzenia na wniosek (art. 78 § 3 pkt 3 OrdPU), oprocentowanie biegnie od dnia złożenia wniosku wraz ze skorygowanym zeznaniem w trzech ściśle określonych sytuacjach: gdy nadpłata nie została zwrócona w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji stwierdzającej (lit. a), gdy sama decyzja stwierdzająca nadpłatę nie została wydana w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku (lit. b), oraz gdy nadpłata nie została zwrócona w terminie z art. 77 § 1 pkt 6 OrdPU (lit. c). W sytuacjach z lit. b i c oprocentowanie nie przysługuje, jeżeli do opóźnienia przyczynił się podatnik, płatnik lub inkasent, klauzula ta jest istotnym polem sporu, ponieważ organy chętnie ją powołują, gdy strona w toku postępowania składała wnioski dowodowe, korekty lub przedłużała stanowiska. Konstrukcja ta motywuje organy do szybkiego rozpoznawania spraw, a w razie opieszałości organów stanowi podstawę żądania odsetek.

W przypadku nadpłat z zeznań rocznych odsetki przysługują dopiero, gdy organ nie zwróci nadpłaty w ustawowym terminie 3 miesięcy (papier) lub 45 dni (forma elektroniczna). Innymi słowy, terminowy zwrot rocznej nadpłaty PIT nie rodzi roszczenia o odsetki, te pojawiają się dopiero przy zwłoce.

Wreszcie, w przypadku nadpłat wynikających z orzeczeń TK lub TSUE (art. 78 § 5 OrdPU), oprocentowanie biegnie od dnia powstania nadpłaty do dnia jej zwrotu, pod warunkiem, że podatnik złożył wniosek o zwrot przed wejściem w życie orzeczenia albo w terminie 30 dni po jego wejściu w życie (art. 78 § 5 pkt 1 OrdPU). Spóźnione złożenie wniosku skutkuje skróceniem okresu oprocentowania do 30 dnia po orzeczeniu, co bywa kosztowną pułapką w sprawach prowadzonych latami.

Wygaśnięcie prawa do zwrotu nadpłaty

Prawo do zwrotu nadpłaty nie istnieje w nieskończoność. Ordynacja wprowadza dwa zazębiające się terminy.

Zgodnie z art. 79 § 2 OrdPU, prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o sam zwrot wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, czyli zasadniczo po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 OrdPU), z uwzględnieniem przypadków zawieszenia i przerwania biegu tego terminu. Jeżeli jednak wniosek złożono przed upływem przedawnienia, decyzję w sprawie stwierdzenia nadpłaty można wydać także po jego upływie (art. 79 § 3 OrdPU). Ta reguła ma charakter ochronny dla podatnika, terminowe złożenie wniosku „zabezpiecza” sprawę przed konsekwencjami późniejszego przedawnienia.

Drugi termin, z art. 80 § 1 OrdPU, dotyczy już samego prawa do zwrotu kwoty, której nadpłatę stwierdzono. Wygasa ono po upływie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin jej zwrotu. Po tym samym terminie wygasa również prawo do zaliczenia nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań (art. 80 § 2 OrdPU). Bieg tego terminu przerywa złożenie wniosku o stwierdzenie, zwrot albo zaliczenie (art. 80 § 3 OrdPU).

Konstrukcja dwóch terminów oznacza, że podatnik, który dowiaduje się o nadpłacie po latach, musi działać szybko: najpierw wytoczyć sprawę przed upływem ogólnego przedawnienia, a następnie pilnować, by zwrot rzeczywiście nastąpił, bo nawet wydana decyzja stwierdzająca nadpłatę nie chroni go wiecznie. Z tej perspektywy ujawnienie nadpłaty „przy okazji” innego postępowania (na przykład wznowienia decyzji wymiarowej, kontroli celno-skarbowej, audytu po latach) wymaga zwykle natychmiastowej decyzji o trybie działania.

Zaliczenie nadpłaty na poczet innych zobowiązań

Ordynacja przewiduje, że nadpłata wraz z oprocentowaniem nie zawsze trafia z powrotem do podatnika. Zgodnie z art. 76 § 1 OrdPU, nadpłata wraz z jej oprocentowaniem (zatem także narosłe odsetki) podlega z urzędu zaliczeniu na zaległości podatkowe wraz z odsetkami, na odsetki od zaliczek, na koszty upomnienia oraz na bieżące zobowiązania podatkowe. Dopiero w razie ich braku zwrot następuje. Podatnik może też złożyć wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań, co w niektórych konfiguracjach (zwłaszcza w VAT) bywa optymalne.

W sprawach zaliczenia organ wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie (art. 76a § 1 OrdPU). Zaliczenie ma pierwszeństwo przed realizacją zajęcia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym (art. 76 § 2a OrdPU), co stanowi istotne zabezpieczenie pozycji fiskusa wobec wierzycieli prywatnych podatnika.

Nadpłata a błąd organu podatkowego

Najczęstsze i ekonomicznie najbardziej znaczące sprawy zwrotowe dotyczą nadpłat powstałych w wyniku decyzji wymiarowej, która później okazała się błędna. Schemat jest powtarzalny: organ ustala podatek decyzją (np. w podatku od nieruchomości, w podatku od spadków i darowizn, w podatku akcyzowym), podatnik płaci, a następnie, czasem po latach, okazuje się, że decyzja zawiera błąd materialny lub proceduralny. Może to wynikać z błędnej kwalifikacji przedmiotu opodatkowania, z zastosowania niewłaściwego przepisu (na przykład w niewłaściwej wersji czasowej), z błędnej interpretacji ustawy, z pominięcia stanowiska podatnika w postępowaniu czy z wyroku Trybunału Konstytucyjnego unieważniającego podstawę prawną.

W takich sprawach typowy jest tryb wznowienia postępowania (art. 240 i następne OrdPU), zakończony wydaniem nowej decyzji obniżającej zobowiązanie i ustalającej istnienie nadpłaty. Istotne jest, że upływ pięcioletniego terminu z art. 68 OrdPU (termin do wydania decyzji ustalającej) nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji obniżającej zobowiązanie ukształtowane pierwotną decyzją konstytutywną, utrwalona linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 11 marca 2014 r., II FSK 879/13, oraz wyrok z 15 września 2011 r., II FSK 507/10) wskazuje, że decyzja obniżająca nie kreuje nowego zobowiązania, lecz koryguje wysokość już istniejącego. Stanowisko to znajduje pełne odzwierciedlenie w doktrynie (A. Mariański (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. 2, 2023).

W sprawach, w których nadpłata powstała z winy organu, na znaczeniu zyskuje klauzula z art. 78 § 3 pkt 1 OrdPU dotycząca „przyczynienia się” organu do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji. Jeżeli organ rzeczywiście się przyczynił (a w sprawach wymiarowych z błędem prawa materialnego jest to zasada), odsetki przysługują od dnia powstania nadpłaty, czyli od dnia zapłaty. W razie wątpliwości stosuje się zasadę in dubio pro tributario.

Nadpłaty w poszczególnych podatkach

Każdy podatek ma swoje typowe sytuacje, w których nadpłata powstaje.

Podatek od towarów i usług (VAT) generuje nadpłaty najczęściej w czterech konfiguracjach: (1) jako nadwyżka podatku naliczonego nad należnym, podlegająca zwrotowi w trybie art. 87 ustawy o VAT, który w istocie stanowi odrębny tryb od ordynaryjnej nadpłaty z OrdPU (zob. szerzej zwroty VAT); (2) jako nadpłata po korekcie deklaracji w wyniku zwiększenia podatku naliczonego (zmiana kwalifikacji wydatku, ujęcie pominiętej faktury); (3) jako nadpłata po korekcie stawki VAT w transakcji z konsumentem udokumentowanej paragonami fiskalnymi, kwestia rozstrzygnięta przez TSUE w wyroku z 21 marca 2024 r. (C-606/22), a następnie przez NSA w wyroku z 26 czerwca 2024 r. (I FSK 1225/18) na pytanie prejudycjalne; obie instancje przesądziły, że korekta jest dopuszczalna, a zarzut bezpodstawnego wzbogacenia podatnika wymaga od organu rzetelnej analizy ekonomicznej uwzględniającej wszystkie istotne okoliczności; (4) jako nadpłata po wyroku TSUE uznającym pierwotną kwalifikację za niezgodną z dyrektywą.

Podatki dochodowe (PIT, CIT) generują najczęściej dwa rodzaje nadpłat: (1) wynikające z zeznania rocznego, gdy zaliczki przekraczały finalne zobowiązanie, typowy tryb automatyczny, z terminami 45 dni (elektronicznie) lub 3 miesięcy (papier); (2) wynikające z korekty zeznania, gdy podatnik dostrzeże pominięcie ulgi (IP Box, B+R, ulga na dzieci, ulga termomodernizacyjna), tryb wymagający wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Odrębny tryb dotyczy nadpłat z tytułu podatku u źródła (WHT).

Podatek od nieruchomości generuje nadpłaty głównie wskutek błędów w decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji: niewłaściwa kwalifikacja powierzchni jako zajętej na działalność gospodarczą, błędne uwzględnienie powierzchni części wspólnych, błędne zastosowanie wersji czasowej przepisu (problematyczne w odniesieniu do art. 3 ust. 5 u.p.o.l. zmienianego od 1 stycznia 2016 r.), zawyżenie powierzchni w wyniku błędu pomiaru. Tryb dochodzenia zwrotu prowadzi zwykle przez wznowienie postępowania. Szczegółowe omówienie tej kategorii spraw znajduje się w opracowaniu poświęconym podatkowi od nieruchomości.

Podatek od spadków i darowizn generuje nadpłaty głównie po uchyleniu lub zmianie decyzji ustalającej (art. 21 § 1 pkt 2 OrdPU), na przykład w wyniku korekty wyceny przedmiotu spadku, ujawnienia długów spadkowych pominiętych w pierwotnej decyzji albo zastosowania właściwego zwolnienia (grupa zerowa) zamiast opodatkowania.

Podatek akcyzowy charakteryzuje się specyficznym trybem powstania nadpłaty z deklaracji (art. 73 § 2 pkt 2 OrdPU), z terminem zwrotu 3 miesięcy. Najczęstsze sprawy zwrotowe dotyczą nadpłat w wyniku korekt klasyfikacji wyrobów akcyzowych oraz nadpłat powstałych po wyrokach TSUE w sprawach dotyczących zwolnień akcyzowych.

Podatek od czynności cywilnoprawnych generuje nadpłaty głównie wskutek korekt kwalifikacji czynności (na przykład pożyczki kwalifikowanej zamiast jako PCC jako zwolniona z VAT) oraz wskutek pominięcia zwolnień (między najbliższą rodziną, w obrocie udziałami spółek).

W każdym z tych podatków obowiązują ogólne reguły z art. 72-80 OrdPU, ale ich praktyczne zastosowanie wymaga uwzględnienia regulacji szczególnych zawartych w ustawach podatkowych, co jest jednym z powodów, dla których sprawy zwrotowe rzadko nadają się do samodzielnego prowadzenia bez wsparcia doradcy.

Najczęstsze błędy

Z perspektywy doradcy obserwującego sprawy zwrotowe z dystansu można wskazać kilka powtarzających się błędów.

Pierwszy to mylenie terminu na złożenie wniosku z terminem na otrzymanie zwrotu. Złożenie wniosku przed upływem przedawnienia zabezpiecza sprawę w sensie z art. 79 § 3 OrdPU, ale samo nie gwarantuje zwrotu, ten może zostać dokonany dopiero po długim postępowaniu, a w międzyczasie podatnik musi pilnować terminu z art. 80 § 1 OrdPU.

Drugi to niedoceniana klauzula „przyczynienia się” organu z art. 78 § 3 pkt 1 OrdPU. W praktyce w wielu sprawach zwrotowych organ przyznaje nadpłatę, ale odmawia odsetek za pełny okres, argumentując, że to nie on przyczynił się do powstania nadpłaty. Stanowisko to bywa skutecznie kwestionowane przed sądami administracyjnymi, ale wymaga dobrze udokumentowanej argumentacji.

Trzeci to ryzyko równoczesnego prowadzenia kontroli. Złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty w okresie, w którym organ rozważa wszczęcie kontroli celno-skarbowej w tej samej sprawie, może doprowadzić do tego, że żądanie zostanie wciągnięte w szersze postępowanie i rozpatrzone z opóźnieniem (art. 79 § 1 OrdPU).

Czwarty to niedoceniana rola sposobu zwrotu. Zwrot w kasie, zwrot na rachunek, zwrot przekazem pocztowym (pomniejszony o koszty) oraz zaliczenie na inne zobowiązania, to cztery różne tryby z różnymi konsekwencjami praktycznymi (art. 77b OrdPU).

Pełne omówienie procedur zwrotu, terminów odsetkowych oraz typowych konfiguracji sporu z organem znajduje się w opracowaniach dotyczących poszczególnych podatków. W sprawach, w których zwrot wymaga wszczęcia postępowania spornego (wznowienia, skargi do sądu administracyjnego, postępowania przed TSUE), warto skorzystać z usługi reprezentacji w sprawach zwrotowych, prowadzonej przez Kancelarię Skarbiec.

Zwrot nadpłaty podatku – publikacje Kancelarii Skarbiec

Walcz o swoje, czyli jak spółka najpierw odzyskała 650 tysięcy zł, a następnie prawo do odsetek (zwrot nadpłaty przedawnionego podatku zabezpieczonego hipoteką)

Robert Nogacki: Spółce należały się większe odsetki od nadpłaconego podatku. Organ miał bowiem 5 lat na wymierzenie go we właściwej wysokości

2023-04-25: Przedsiębiorcy, którym organ wymierzył podatek w nadmiernej wysokości mogą domagać się nie tylko zwrotu nadpłaty, ale również odsetek od nadpłaty. Podstawę do tego daje im art. 78 Ordynacji podatkowej. Przy odzyskiwaniu pieniędzy od skarbówki istotną rolę odgrywa kwestia przyczynienia się organu do powstania nadpłaty, czyli do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Od tego zależeć będzie bowiem od którego momentu, a więc w jakiej wysokości, podatnik może domagać się wypłaty oprocentowania. Czy za takie „przyczynienie się” można uznać opieszałość organu w wymierzeniu podatku?

Robert Nogacki: Korekta stawki VAT przy transakcji z konsumentem – pytanie prejudycjalne do TSUE

2022-10-05: Czy po skorygowaniu stawki VAT dla konsumenta przedsiębiorca może ubiegać się o zwrot nadpłaconego podatku należnego VAT? Problem ma zostać rozstrzygnięty przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej na skutek pytania prejudycjalnego, skierowanego do TSUE przez Naczelny Sąd Administracyjny (sprawa I FSK 1225/18). Temat jest szczególnie interesujący w kontekście podmiotów handlowych zajmujących się branżą retail.

Robert Nogacki: Nadpłacony VAT – jak odzyskać?

Zgodnie z art. 87 ust. 2 Ustawy o podatku od towaru i usług przedsiębiorca, który wykazał w danym okresie rozliczeniowym wyższą kwotę podatku naliczonego od podatku należnego, może ubiegać się o zwrot nadpłaty podatku VAT na rachunek bankowy. Jednak nowelizacja ustawy z dnia 1 stycznia 2017 r. wprowadziła nowe uregulowania dotyczące zwrotu nadpłaconego podatku.

Robert Nogacki

Robert Nogacki – radca prawny (WA-9026), założyciel Kancelarii Prawnej Skarbiec.

Są prawnicy, którzy zajmują się prawem. I są tacy, którzy zajmują się problemami, na które prawo nie ma gotowej odpowiedzi. Od ponad dwudziestu lat Kancelaria Skarbiec pracuje na przecięciu prawa podatkowego, struktur korporacyjnych i ludzkiej niechęci do oddawania państwu więcej, niż się państwu należy. Doradzamy przedsiębiorcom z kilkunastu krajów – od tych z listy Forbesa po tych, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano.

Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa podatkowego w polskich mediach – pisze dla Rzeczpospolitej, Dziennika Gazety Prawnej i Parkietu nie dlatego, że to dobrze wygląda w CV, lecz dlatego, że pewnych rzeczy nie da się wyjaśnić w piśmie procesowym i ktoś musi je powiedzieć głośno. Autor AI Decoding Satoshi Nakamoto. Sztuczna inteligencja na tropie twórcy Bitcoina. Współautor nagrodzonej książki Bezpieczeństwo współczesnej firmy.

Kancelaria Skarbiec zajmuje czołowe pozycje w rankingach kancelarii podatkowych Dziennika Gazety Prawnej. Czterokrotny laureat Medalu Europejskiego, laureat tytułu International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland.

Specjalizuje się w sporach z organami skarbowymi, międzynarodowym planowaniu podatkowym, regulacjach kryptoaktywów i ochronie majątku. Od 2006 roku prowadzi sprawę WGI – jedną z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. Wierzy, że prawo jest zbyt poważne, żeby traktować je wyłącznie poważnie – i że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.