Look-through approach: rzeczywisty właściciel odsetek a preferencyjna stawka podatku u źródła

Klauzula beneficial owner nie wyklucza preferencji przy płatnościach przez pośrednika

Koreańska spółka LTD, będąca licencjonowaną instytucją finansową i rezydentem podatkowym Republiki Korei, zaskarżyła interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w której organ odmówił jej prawa do zastosowania preferencyjnej stawki podatku u źródła w wysokości 10% od dochodów z odsetek. Spółka powoływała się na polsko-koreańską umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, argumentując, że jako rzeczywisty właściciel odsetek (beneficial owner) jest uprawniona do obniżonej stawki WHT.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 lutego 2020 r. (sygn. akt I SA/Gl 1488/19) uchylił zaskarżoną interpretację, stwierdzając, że organ dokonał profiskalnej wykładni pojęcia „odbiorcy odsetek”, sprzecznej z celem i systematyką międzynarodowych umów podatkowych. Co istotne, Dyrektor KIS wniósł wprawdzie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednak pismem z 29 września 2021 r. cofnął wniesiony środek zaskarżenia. Postanowieniem z 28 października 2021 r. (sygn. akt II FSK 1275/20) NSA umorzył postępowanie kasacyjne, co oznacza, że wyrok WSA w Gliwicach stał się prawomocny.

Struktura inwestycyjna: fundusz powierniczy jako wehikuł dla rzeczywistego właściciela

Koreański fundusz nieruchomościowy typu trust

Spółka LTD dokonała inwestycji w koreański fundusz nieruchomościowy typu powierniczego (real estate trust type fund), utworzony przez licencjonowanego zarządcę aktywów (Managera) na podstawie koreańskiej Ustawy o Usługach Inwestowania Finansowego i Rynkach Kapitałowych. Manager, wykonując uprawnienia związane z zarządzaniem Funduszem, nabył od luksemburskiego oddziału niemieckiego banku wierzytelności z tytułu umowy kredytu zawartej z polską spółką akcyjną (Dłużnikiem).

Fundusz stanowi prywatny fundusz inwestycyjny o charakterze trustu, nieposiadający osobowości prawnej – jest to forma powszechnie wykorzystywana w Korei dla celów wspólnego inwestowania. Fundusz tworzony jest na podstawie umowy zawieranej pomiędzy Managerem a opiekunem – koreańską instytucją finansową pełniącą funkcję banku powierniczego.

Przepływ odsetek przez pośrednika a status beneficial owner

Z uwagi na brak osobowości prawnej Fundusz nie może rozporządzać aktywami we własnym imieniu. Zarządzaniem aktywami zajmuje się Manager, natomiast ich prawnym posiadaczem jest powiernik – Bank powierniczy, zobowiązany do nabywania i przekazywania aktywów zgodnie z instrukcjami Managera.

Spłata odsetek przez polskiego Dłużnika odbywała się za pośrednictwem agenta – luksemburskiego oddziału banku. Odsetki wpłacane były przez Dłużnika na rachunek tego banku, skąd transferowane były na rachunek Banku powierniczego działającego w imieniu Funduszu. Bank-agent nie dysponował uprawnieniami do swobodnego dysponowania środkami – jego rola miała charakter czysto techniczny.

Transparentność podatkowa funduszu a podatek u źródła od odsetek

Fundusz nie podlega opodatkowaniu w Republice Korei – jest podmiotem transparentnym podatkowo. Podatnikami z tytułu dochodów osiąganych przez Fundusz są jego beneficjenci – inwestorzy posiadający świadectwa beneficjenta. Każdy inwestor otrzymuje świadectwo określające wysokość jego udziału w zyskach Funduszu. Wypłata zysków następuje na bieżąco, proporcjonalnie do wysokości udziałów poszczególnych inwestorów.

Koreańskie organy podatkowe mogą wydać certyfikat rezydencji Funduszu wyłącznie w sytuacji, gdy wszyscy inwestorzy są koreańskimi rezydentami podatkowymi. Taki certyfikat nie potwierdza jednak, że Fundusz jest rezydentem podatkowym podlegającym w Korei opodatkowaniu od całości dochodów.

Spór o preferencyjną stawkę podatku u źródła: stanowiska stron

Rzeczywisty właściciel odsetek według wnioskodawcy

Spółka LTD wystąpiła o potwierdzenie, że to ona – jako rzeczywisty właściciel odsetek w rozumieniu art. 4a pkt 29 ustawy o CIT – jest uprawniona do zastosowania preferencyjnej stawki podatku u źródła wynikającej z art. 11 ust. 2 polsko-koreańskiej umowy. Argumentacja wnioskodawcy opierała się na trzech filarach:

Po pierwsze, wobec transparentności podatkowej Funduszu należy ustalić podatnika, na rzecz którego wypłacane są odsetki. Skoro Fundusz nie jest podatnikiem podatku dochodowego, podatnikami z tytułu odsetek są jego beneficjenci, w tym Spółka LTD jako koreańska instytucja finansowa posiadająca certyfikat rezydencji.

Po drugie, Spółka spełnia wszystkie przesłanki definicji rzeczywistego właściciela: otrzymuje należność dla własnej korzyści i samodzielnie decyduje o jej przeznaczeniu, ponosząc ryzyko ekonomiczne; nie jest pośrednikiem ani powiernikiem zobowiązanym do przekazania należności innemu podmiotowi; prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w Korei.

Po trzecie, możliwość zastosowania preferencyjnej stawki WHT powinna być analizowana w odniesieniu do rzeczywistego właściciela, nawet gdy płatność nie jest dokonywana bezpośrednio na jego rzecz, ale przez pośrednika – co potwierdza koncepcja look-through approach.

Odmowa preferencji przez organ podatkowy

Dyrektor KIS uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Organ zgodził się wprawdzie, że Fundusz jest transparentny podatkowo, że Spółka podlega w Polsce ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu oraz że jest ona rzeczywistym właścicielem odsetek. Mimo to stwierdził, że preferencyjna stawka podatku u źródła nie ma zastosowania, ponieważ art. 11 ust. 2 Umowy wymaga, aby „odbiorca odsetek był jednocześnie osobą uprawnioną do odsetek”.

Zdaniem organu w tej sprawie odbiorcą był Bank powierniczy, a rzeczywistym właścicielem – Spółka LTD. Brak tożsamości tych podmiotów miał wykluczać zastosowanie obniżonej stawki WHT. Organ powołał się na anglojęzyczną wersję przepisu („if the recipient is the beneficial owner of the interest”).

Wyrok WSA: rzeczywisty właściciel odsetek jako odbiorca końcowy

Wykładnia klauzuli beneficial owner według Konwencji Wiedeńskiej i OECD

Sąd przypomniał, że umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania jako akty prawa międzynarodowego podlegają wykładni zgodnie z zasadami Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów z 1969 r. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej Konwencji traktat należy interpretować „w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem użytych wyrazów w ich kontekście oraz w świetle przedmiotu i celu umowy”.

Istotną rolę interpretacyjną pełni Modelowa Konwencja OECD oraz Komentarz do niej. Pojęcie rzeczywistego właściciela (beneficial owner) nie zostało zdefiniowane ani w Konwencji Modelowej OECD, ani w Umowie polsko-koreańskiej. Z Komentarza wynika jednak, że pojęcie to „nie jest stosowane w wąskim i technicznym znaczeniu, lecz powinno być rozumiane w kontekście i w świetle przedmiotu i celu Konwencji – unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania”.

Odbiorca końcowy odsetek, nie bezpośredni – istota look-through approach

Sąd stwierdził, że zastrzeżenie w art. 11 ust. 2 Umowy, iż „odbiorca odsetek musi być ich właścicielem”, nie może być rozumiane jako wymóg wypłaty bezpośredniej na rzecz właściciela. Prawidłowa wykładnia – odpowiadająca koncepcji look-through approach – prowadzi do wniosku, że podmiot ostatecznie otrzymujący odsetki musi być równocześnie ich właścicielem.

Pod pojęciem „odbiorcy odsetek będącego ich właścicielem” nie może mieścić się sytuacja, w której odbiorca otrzymuje należność nie dla własnej korzyści, lecz jako podmiot zobowiązany do jej przekazania innemu podmiotowi mającemu siedzibę w państwie trzecim. Rzeczywisty właściciel odsetek powinien być równocześnie ich odbiorcą końcowym – nie chodzi o to, by był odbiorcą bezpośrednim, ale by jako odbiorca faktyczny (a nie pośrednik) był osobą uprawnioną do odsetek.

Zastosowanie do stanu faktycznego: preferencyjna stawka WHT dla beneficial owner

Sąd podkreślił, że Spółka LTD wskazała we wniosku, iż jest rzeczywistym właścicielem odsetek w rozumieniu art. 4a pkt 29 ustawy o CIT – jest zatem zarówno ich właścicielem, jak i odbiorcą końcowym. Z opisu stanu faktycznego wynika, że wypłata zysków z Funduszu następuje na bieżąco, zgodnie ze statutem i proporcjonalnie do udziałów poszczególnych inwestorów.

Skoro zakres działania Managera w zarządzaniu aktywami Funduszu nie obejmuje wypłaty zysków pochodzących z odsetek (te są wypłacane automatycznie na bieżąco), to wypłacone zyski w wysokości zgodnej z udziałami Spółki spełniają wymogi art. 11 ust. 2 Umowy. Fundusz pełni jedynie funkcję pośrednika technicznego. Preferencyjna stawka podatku u źródła przysługuje zatem Spółce jako rzeczywistemu właścicielowi odsetek.

Potwierdzenie w Objaśnieniach Ministra Finansów z 2025 r.: look-through approach jako standard

Oficjalna akceptacja koncepcji look-through approach

Stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach znalazło pełne potwierdzenie w Objaśnieniach podatkowych Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r. dotyczących stosowania klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła. Objaśnienia te, wydane na podstawie art. 14a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej i objęte ochroną prawną dla stosujących się do nich podatników i płatników, expressis verbis potwierdzają kluczowe tezy wyroku.

Objaśnienia wskazują, że pojęcie rzeczywistego właściciela „nie powinno być rozumiane w wąskim, technicznym znaczeniu, ale mieć takie znaczenie, które pozwala zapobiegać unikaniu opodatkowania” oraz że „przy interpretacji warunku rzeczywistego właściciela należy zastosować podejście ekonomiczne”.

Look-through approach w praktyce stosowania preferencyjnej stawki WHT

Objaśnienia wprowadzają i szczegółowo regulują koncepcję look-through approach (LTA), która pozwala na zastosowanie preferencyjnej stawki podatku u źródła lub zwolnienia „nawet jeżeli rzeczywisty właściciel tej należności nie jest jej bezpośrednim odbiorcą, a jest ona mu przekazywana przez pośredników”. Ministerstwo Finansów wprost akceptuje stanowisko, że obecność pośrednika technicznego w łańcuchu płatności nie wyklucza automatycznie prawa do preferencji.

Objaśnienia potwierdzają, że „rzeczywisty właściciel należności dysponuje nie tyle ścisłym formalnym władztwem prawnym, lecz władztwem ekonomicznym nad należnością” – co stanowi centralną tezę wyroku WSA w Gliwicach. Kluczowe znaczenie ma zatem nie techniczny aspekt przepływu środków przez rachunki pośredników, lecz ustalenie, który podmiot jest ostatecznym beneficjentem ekonomicznym należności.

W świetle Objaśnień z 2025 r. wyrok WSA w Gliwicach jawi się jako orzeczenie prekursorskie, które wyprzedziło oficjalne stanowisko administracji skarbowej o kilka lat.

Znaczenie wyroku dla stosowania preferencyjnej stawki podatku u źródła

Funkcjonalna wykładnia klauzuli rzeczywistego właściciela

Wyrok potwierdza, że klauzula beneficial owner w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania powinna być interpretowana funkcjonalnie, z uwzględnieniem celu tych umów – eliminacji podwójnego opodatkowania i zapobiegania nadużyciom. Klauzula ta nie służy automatycznemu wykluczeniu z preferencyjnej stawki WHT wszystkich sytuacji, w których w transakcji uczestniczy pośrednik.

Determinujące znaczenie ma ustalenie, czy podmiot powołujący się na preferencję jest rzeczywistym właścicielem odsetek – czy otrzymuje je dla własnej korzyści, czy może swobodnie nimi dysponować i czy ponosi związane z nimi ryzyko ekonomiczne. Techniczny aspekt przepływu środków przez rachunki pośredników nie powinien przesądzać o odmowie zastosowania preferencyjnej stawki podatku u źródła.

Zasada in dubio pro tributario a profiskalna wykładnia

Sąd wyraźnie zakwestionował profiskalną wykładnię przepisów, przypominając o zasadzie wyrażonej w art. 2a Ordynacji podatkowej – niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika (in dubio pro tributario). Przyjęcie interpretacji organu prowadziłoby do niemożności zastosowania preferencji we wszystkich transakcjach z udziałem pośredników.

Praktyczne implikacje dla międzynarodowych struktur inwestycyjnych

Wyrok ma istotne znaczenie dla międzynarodowych struktur inwestycyjnych wykorzystujących fundusze typu trust, spółki osobowe czy inne podmioty transparentne podatkowo. Potwierdza, że transparentność podatkowa wehikułu inwestycyjnego nie wyklucza możliwości zastosowania przez jego beneficjentów preferencyjnej stawki podatku u źródła, pod warunkiem że spełniają oni kryteria rzeczywistego właściciela i są rezydentami państwa będącego stroną umowy.

Podsumowanie: rzeczywisty właściciel odsetek ma prawo do preferencyjnej stawki WHT

Wyrok WSA w Gliwicach stanowi ważny głos w dyskusji o stosowaniu klauzuli beneficial owner w polskim porządku prawnym. Potwierdza, że pojęcie „odbiorcy odsetek będącego ich właścicielem” należy rozumieć jako wymóg, by podmiot ostatecznie otrzymujący odsetki był równocześnie ich rzeczywistym właścicielem – zgodnie z koncepcją look-through approach – nie zaś jako wymóg bezpośredniej wypłaty z pominięciem jakichkolwiek pośredników.

Państwa zawierają umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, aby chronić swoich podatników przed nadmiernym obciążeniem fiskalnym i umożliwić korzystanie z preferencyjnych stawek podatku u źródła zmniejszających ciężar prowadzonej działalności. Organy podatkowe muszą to prawo respektować – dokonując wykładni przepisów w dobrej wierze, zgodnie z ich przedmiotem i celem. Przedsiębiorcy, którzy spotkają się z profiskalną interpretacją przepisów, mają prawo zaskarżyć decyzję do sądu administracyjnego i dochodzić swoich racji.

Robert Nogacki

Założyciel i Partner Zarządzający Kancelarii Prawnej Skarbiec, uznanej przez Dziennik Gazetę Prawną za jedną z najlepszych firm doradztwa podatkowego w Polsce (2023, 2024). Radca prawny z 19-letnim doświadczeniem, obsługujący przedsiębiorców z list Forbes oraz innowacyjne start-upy. Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa gospodarczego i podatkowego w polskich mediach, regularnie publikujący w Rzeczpospolitej, Gazecie Wyborczej i Dzienniku Gazecie Prawnej. Autor publikacji „AI Decoding Satoshi Nakamoto. Artificial Intelligence on the Trail of Bitcoin’s Creator” oraz współautor nagrodzonej książki „Bezpieczeństwo współczesnej firmy”. Profil LinkedIn: 18.5 tys. obserwujących, 4 mln odsłon rocznie. Nagrody: 4-krotny laureat Medalu Europejskiego, Złota Statuetka Lidera Polskiego Biznesu, tytuł „International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland”. Specjalizuje się w strategicznym doradztwie prawnym, planowaniu podatkowym i zarządzaniu kryzysowym dla biznesu.