Dyrektor maltańskiej spółki – koniec ery zwolnienia z PIT

Malta – zwolnienie pensji dyrektorskich z opodatkowania?

Przez ponad dekadę funkcjonowała w polskiej praktyce podatkowej konstrukcja oparta na art. 16 polsko-maltańskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania: polski rezydent powołany uchwałą wspólników na stanowisko dyrektora spółki maltańskiej otrzymywał director’s fee, które na gruncie ówcześnie obowiązującej metody wyłączenia z progresją podlegało zwolnieniu z PIT w Polsce. Konstrukcja była legalna i wielokrotnie potwierdzana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacjach indywidualnych — m.in. IPPB2/415-68/12-4/MS1 (13 marca 2012 r.); ILPB2/415-830/13-4/WM (26 listopada 2013 r.); 1462-IPPB2.4511.25.2017.2.KW1 (28 kwietnia 2017 r.); 0114-KDIP3-2.4011.249.2018.1.AK1 (25 maja 2018 r.). Mechanizm działał dzięki zbieżności metody wyłączenia z progresją po stronie polskiej z systemem maltańskim, w którym wynagrodzenia director’s fee podlegały preferencyjnemu lub zerowemu opodatkowaniu.

W przedziale lat 2018–2025 nastąpiły cztery niezależne, nakładające się zmiany, które łącznie usuwają fundament dotychczasowej konstrukcji. Każda z nich, rozpatrywana osobno, byłaby istotna. Razem sprawiają, że to, co w poprzedniej dekadzie było zasadniczo legalnym i bezpiecznym rozwiązaniem, dziś w typowych konfiguracjach jest kwestionowane przez organy podatkowe i sądy administracyjne.

Niniejsze opracowanie opisuje, na czym te zmiany polegają, dlaczego pierwotna konstrukcja przestała działać i jakie ryzyka wiążą się z jej kontynuowaniem.

Stan prawny obowiązujący w okresie 2012–2018

Pierwotny mechanizm opierał się na dwóch filarach, które wówczas współgrały bez tarć.

Po pierwsze — art. 16 polsko-maltańskiej umowy o UPO z 7 stycznia 1994 r. (Dz.U. 1995 nr 49, poz. 256 z późn. zm.; dalej: UPO) przyznawał Malcie prawo opodatkowania wynagrodzeń otrzymywanych przez polskich rezydentów z tytułu członkostwa w „radzie zarządzającej spółki lub w innym podobnym organie spółki” mającej siedzibę na Malcie. Po drugie — art. 23 ust. 1 lit. a) i d) UPO przewidywał metodę wyłączenia z progresją, co oznaczało, że dochody objęte art. 16 były w Polsce zwolnione z opodatkowania, a uwzględniane jedynie przy obliczaniu stawki dla pozostałych dochodów.

W rezultacie polski rezydent powołany uchwałą wspólników maltańskiej spółki na funkcję dyrektora osiągał dochód, który — przy spełnieniu warunków formalnych — podlegał w Polsce zwolnieniu na podstawie metody wyłączenia z progresją.

Warto odnotować, że wykładnia art. 16 UPO formułowana przez Dyrektora KIS już w okresie 2017–2018 zawierała elementy, które po latach okazały się rdzeniem zaostrzonej wykładni sądowej. W interpretacji 0114-KDIP3-2.4011.249.2018.1.AK1 z 25 maja 2018 r. organ — przyjmując za wnioskodawcą jego kwalifikację statusu organu maltańskiej spółki — sformułował autonomiczną definicję zakresu art. 16 UPO. Wskazał, że przepis ten obejmuje organ spółki maltańskiej „o składzie, sposobie powołania, uprawnieniach i obowiązkach przypisanych w maltańskim prawie spółek »radzie zarządzającej« (»radzie dyrektorów«; »the board of directors«), a nie jakikolwiek organ czy quasi-organ spółki maltańskiej, któremu nadano nazwę »rady zarządzającej«”. Jednocześnie organ wprost zastrzegł, że nie ocenia kwalifikacji rady zarządzającej spółki maltańskiej na gruncie przepisów maltańskich — pozostawiając tę kwestię ewentualnemu postępowaniu dowodowemu. Ta wykładnia stała się następnie podstawą rozumowania WSA w Białymstoku w wyroku z 28 maja 2025 r. omówionym dalej.

Co się zmieniło w ostatnich latach?

1. Konwencja MLI i klauzula PPT (od 1 stycznia 2020 r.)

Wielostronna konwencja w sprawie wdrożenia w odniesieniu do umów podatkowych środków BEPS (MLI) weszła w życie dla Polski 1 lipca 2018 r., a dla Malty 1 kwietnia 2019 r. W odniesieniu do polsko-maltańskiej UPO klauzula Principal Purpose Test (PPT, art. 7 ust. 1 MLI) znajduje zastosowanie od 1 stycznia 2020 r.

Klauzula PPT pozwala państwu odmówić korzyści wynikających z UPO, jeżeli — biorąc pod uwagę całokształt okoliczności — można racjonalnie przyjąć, że uzyskanie tej korzyści było jednym z głównych celów ustanowienia struktury lub dokonania transakcji. Test jest zorientowany substancjalnie, a nie formalnie: sam fakt, że podatnik formalnie spełnia kryteria danego przepisu UPO, nie chroni przed odmową, jeżeli organ wykaże, że konstrukcja została stworzona przede wszystkim w celu uzyskania tej korzyści.

Konsekwencje są nietrywialne. Dyrektor maltańskiej spółki, który nie potrafi wykazać innego celu powołania niż optymalizacja podatkowa — bo struktura nie generuje rzeczywistej działalności gospodarczej, a sama spółka jest w istocie wehikułem do wypłaty director’s fee — może po 2020 r. zostać pozbawiony ochrony art. 16 UPO niezależnie od tego, jak poprawna jest forma prawna powołania.

2. Protokół zmieniający UPO (obowiązuje od 1 stycznia 2023 r.)

W dniu 30 listopada 2020 r. Polska i Malta podpisały Protokół zmieniający UPO. Ustawa ratyfikacyjna z 14 października 2021 r. otworzyła drogę do wejścia w życie; oświadczenie rządowe z 16 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 535) potwierdziło moc obowiązującą Protokołu. Postanowienia stosuje się zasadniczo od 1 stycznia 2023 r.

Z perspektywy dyrektorów maltańskich spółek kluczowa zmiana polega na zastąpieniu metody wyłączenia z progresją metodą zaliczenia (kredytu podatkowego). Co to oznacza w praktyce: dochód, który wcześniej był w Polsce zwolniony (a uwzględniany jedynie progresywnie), od 2023 r. podlega opodatkowaniu w Polsce na zasadach ogólnych, a polski podatnik może jedynie odliczyć podatek faktycznie zapłacony na Malcie.

Tu pojawia się sedno problemu. Maltański system zwolnień dla osób fizycznych nieposiadających pełnej rezydencji oraz mechanizmy refundacyjne sprawiają, że efektywne opodatkowanie director’s fee na Malcie jest często niskie lub zerowe. W ramach poprzedniej metody (wyłączenie z progresją) ta okoliczność była dla polskiego podatnika obojętna — i tak dochód był w Polsce zwolniony. W ramach metody kredytu jest odwrotnie: brak podatku zapłaconego na Malcie oznacza brak czegokolwiek do odliczenia w Polsce, a polski podatnik płaci pełny PIT według skali (do 32%, plus danina solidarnościowa 4% powyżej miliona złotych dochodu).

Ekonomiczna sensowność konstrukcji opierała się na zbieżności metody wyłączenia z progresją z preferencyjnym traktowaniem maltańskim. Po zmianie metody ta zbieżność zniknęła.

3. Zawężająca wykładnia art. 16 UPO przez sądy administracyjne

Linia orzecznicza sądów administracyjnych w odniesieniu do art. 16 UPO zaostrzyła się w sposób systematyczny. Punkt kulminacyjny stanowi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 maja 2025 r. (sygn. I SA/Bk 98/25).

Sąd przyjął — opierając się na komentarzu do Modelowej Konwencji OECD oraz wcześniejszym orzeczeniu WSA w Gdańsku z 28 maja 2024 r. (I SA/Gd 121/24) — że stosowanie art. 16 UPO wymaga łącznego spełnienia dwóch warunków. Po pierwsze: formalne członkostwo w organie kolegialnym spółki (the board of directors lub organie funkcjonalnie podobnym), potwierdzone wpisem w maltańskim rejestrze spółek. Po drugie: faktyczne wykonywanie czynności zarządczych lub nadzorczych nad samą spółką wypłacającą wynagrodzenie — nie nad podmiotami trzecimi, w stosunku do których spółka maltańska świadczy usługi.

Kierunek tej wykładni jest spójny z autonomiczną definicją sformułowaną przez KIS w 2018 r. — sąd doprecyzował i wzmocnił test, ale rdzeń argumentacji pozostał ten sam: art. 16 UPO obejmuje członków konkretnego organu w rozumieniu prawa maltańskiego, nie zaś każdą osobę nazwaną „dyrektorem”.

Tak sformułowany test eliminuje z zakresu art. 16 UPO szereg konfiguracji. W szczególności:

Osoba pełniąca funkcję „dyrektora zarządzającego” na podstawie uchwały zarządu, lecz nieujawniona w rejestrze jako członek board of directors, nie spełnia pierwszego warunku. Sąd w Białymstoku stwierdził wprost, że „brak wskazania skarżącego w odpowiednim rejestrze oznacza, że osoba pełniąca funkcję dyrektora nie pozostawała członkiem organu kolegialnego”.

Osoba formalnie wpisana do board of directors, lecz wykonująca w istocie czynności o charakterze operacyjnym (zarządzanie projektami, obsługa klientów, działania marketingowe, świadczenie usług na rzecz podmiotów zewnętrznych) — nie spełnia drugiego warunku. Wynagrodzenie podlega wówczas opodatkowaniu w Polsce jako przychód z działalności wykonywanej osobiście (art. 13 pkt 8 lit. a u.p.d.o.f.) lub z innego właściwego źródła.

W sprawie I SA/Bk 98/25 organ doprowadził podatnika do określenia zobowiązania w PIT za 2019 r. w kwocie 202 880 zł — w miejsce zadeklarowanych 27 726 zł — od wynagrodzenia 680 000 zł otrzymanego z tytułu „managing director’s fee”. Sąd skargę oddalił. Wyrok jest nieprawomocny i może być przedmiotem skargi kasacyjnej do NSA.

4. Rozszerzone przepisy CFC (od 1 stycznia 2022 r.)

Polski Ład rozszerzył zakres przepisów o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC) zawartych w art. 30f u.p.d.o.f. oraz art. 24a u.p.d.o.p. Obecnie obowiązek podatkowy z tytułu CFC może powstać w szerszym zakresie niż dotychczas.

Próg kontroli pozostaje na poziomie 50% udziałów (samodzielnie lub łącznie z podmiotami powiązanymi), ale rozszerzony został katalog dochodów pasywnych, które uruchamiają reżim CFC. Test efektywnej stawki podatkowej — gdy efektywne opodatkowanie zagranicznej jednostki jest niższe niż 14,25% (czyli mniej niż 75% polskiej stawki CIT) — może zostać spełniony przez maltańskie spółki korzystające z systemu refundacyjnego, gdzie efektywna stawka po refundacji wynosi około 5%.

Konsekwencja: nawet jeśli sam dochód director’s fee zostanie potraktowany jako zwolniony lub objęty kredytem na podstawie UPO, polski wspólnik kontrolujący maltańską spółkę może być zobowiązany do rozpoznania dochodu CFC z całości pasywnych przychodów spółki — niezależnie od tego, czy jakakolwiek dystrybucja na jego rzecz miała miejsce.

Konsekwencje praktyczne

Wynik nakładania się czterech opisanych zmian jest następujący. Konstrukcja, która w 2018 r. funkcjonowała w spójnym otoczeniu prawnym, w 2026 r. funkcjonuje w środowisku, w którym:

Klauzula PPT pozwala organom kwestionować korzyść z UPO, jeżeli głównym celem powołania dyrektora była optymalizacja. Metoda kredytu zastąpiła metodę wyłączenia, co usuwa ekonomiczną przewagę konstrukcji zakładającej brak efektywnego opodatkowania na Malcie. Sądy administracyjne zawężają wykładnię art. 16 UPO do osób formalnie wpisanych do board of directors i wykonujących rzeczywiste czynności zarządcze nad samą spółką. Przepisy CFC mogą generować odrębny obowiązek podatkowy niezależnie od tego, jak skonstruowane jest wynagrodzenie dyrektora.

Z perspektywy podatnika, który w przeszłości skorzystał z opisywanej konstrukcji, problem ma trzy wymiary czasowe. Lata 2012–2019: rozliczenia w okresie sprzed Protokołu i sprzed PPT, oparte na ówczesnych interpretacjach KIS, są co do zasady chronione zasadą zaufania (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej), ale jedynie w zakresie, w jakim podatnik oparł się na wydanej jemu indywidualnej interpretacji w stosunku do jego stanu faktycznego. Cudze interpretacje nie chronią. Lata 2020–2022: PPT już obowiązuje, metoda wyłączenia jeszcze tak; ryzyko leży w warstwie traktatowej i w wykładni art. 16. Lata 2023 i kolejne: wszystkie cztery zmiany działają łącznie.

W szczególności ekspozycja dotyczy następujących konfiguracji:

— polski rezydent powołany uchwałą zarządu lub uchwałą wspólników na funkcję „dyrektora”, bez wpisu jako director w maltańskim rejestrze spółek;

— polski rezydent formalnie wpisany do rejestru jako dyrektor, lecz wykonujący czynności o charakterze operacyjnym, doradczym, projektowym lub świadczący usługi na rzecz podmiotów innych niż sama spółka maltańska;

— struktura, w której spółka maltańska nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w Malcie i nie posiada substancji ekonomicznej (biuro, personel, decyzje zarządcze podejmowane lokalnie);

— struktura, w której polski rezydent kontroluje (samodzielnie lub łącznie z osobami powiązanymi) ponad 50% udziałów w spółce maltańskiej osiągającej dochody pasywne przy niskiej efektywnej stawce.

Sytuacja prawna każdej takiej konstrukcji wymaga indywidualnej analizy, której zakres obejmuje weryfikację dokumentacji korporacyjnej spółki maltańskiej, charakteru rzeczywiście wykonywanych czynności, podstawy prawnej wynagrodzenia, oraz oceny ryzyka w trzech reżimach: traktatowym (UPO + MLI), wewnętrznym (CFC, GAAR z art. 119a Ordynacji podatkowej) oraz karno-skarbowym (art. 56 i nast. k.k.s.).

Uwagi końcowe

Ewolucja, którą przeszło opodatkowanie wynagrodzeń dyrektorów maltańskich spółek w latach 2018–2025, jest dobrym przykładem systemowego zjawiska. W tym samym okresie — i w podobnym kierunku — zmieniły się reżimy podatkowe dotyczące cypryjskich spółek holdingowych, struktur z wykorzystaniem Luksemburga, oraz wielu innych konstrukcji opartych na arbitrażu między metodami unikania podwójnego opodatkowania a krajowymi systemami zwolnień. Wspólnym mianownikiem jest przejście od oceny formalnej (czy konstrukcja jest zgodna z literą umowy) do oceny substancjalnej (czy konstrukcja ma rzeczywisty cel gospodarczy poza optymalizacją).

Konsekwencja praktyczna jest taka, że oparcie się na interpretacji indywidualnej z poprzedniej dekady, dotyczącej stanu prawnego sprzed Protokołu, sprzed MLI i sprzed obecnej linii orzeczniczej, nie jest dziś bezpieczną podstawą rozliczeń. Wymaga ponownej analizy w aktualnym otoczeniu prawnym.

Robert Nogacki

Założyciel i Partner Zarządzający Kancelarii Prawnej Skarbiec, uznanej przez Dziennik Gazetę Prawną za jedną z najlepszych firm doradztwa podatkowego w Polsce (2023, 2024). Radca prawny z 19-letnim doświadczeniem, obsługujący przedsiębiorców z list Forbes oraz innowacyjne start-upy. Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa gospodarczego i podatkowego w polskich mediach, regularnie publikujący w Rzeczpospolitej, Gazecie Wyborczej i Dzienniku Gazecie Prawnej. Autor publikacji „AI Decoding Satoshi Nakamoto. Artificial Intelligence on the Trail of Bitcoin’s Creator” oraz współautor nagrodzonej książki „Bezpieczeństwo współczesnej firmy”. Profil LinkedIn: 18.5 tys. obserwujących, 4 mln odsłon rocznie. Nagrody: 4-krotny laureat Medalu Europejskiego, Złota Statuetka Lidera Polskiego Biznesu, tytuł „International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland”. Specjalizuje się w strategicznym doradztwie prawnym, planowaniu podatkowym i zarządzaniu kryzysowym dla biznesu.