Systemowy problem, nie incydent
Sprzedaż opcji walutowych oraz nieodpowiednich instrumentów pochodnych i produktów strukturyzowanych przedsiębiorcom nie jest dziełem przypadku ani efektem jednostkowych błędów poszczególnych doradców bankowych. Dokumentacja regulacyjna z ostatnich dwudziestu lat ujawnia powtarzający się schemat: faza agresywnej sprzedaży złożonych produktów (3–7 lat), fala roszczeń i postępowań (2–5 lat), kary regulacyjne i deklaracje reform, po czym – w ciągu kolejnych 2–3 lat – te same instytucje wracają do analogicznych praktyk wobec nowych klientów w nowych jurysdykcjach.
Skala zjawiska jest wymowna. W 2019 roku brytyjski Financial Conduct Authority nałożył na pięć globalnych banków kary w łącznej wysokości 1,1 miliarda funtów (£1.114.918.000) za manipulowanie kursami walutowymi, mające bezpośrednie przełożenie na opcje walutowe i ich wycenę: Citibank N.A. £225,575,000, HSBC Bank Plc £216,363,000, JPMorgan Chase Bank N.A. £222,166,000, The Royal Bank of Scotland Plc £217,000,000 oraz UBS AG £233,814,000.
W 2024 roku Deutsche Bank zawarł ugodę z hiszpańską siecią hotelową Palladium w wycenianej na 500 mln euro sprawie straty z opcji walutowych i instrumentów FX prezentowanych jako zabezpieczenia.
Palladium Hotel Group przeprowadził 259 transakcji derywatowych z Deutsche Bank do 2019 roku. Wartość tzw. notional derivatives osiągnęła szczyt €5,6 miliarda w 2017 roku. Produkty były prezentowane jako „bezpieczne zabezpieczenie” przed wahaniami kursów walutowych i stóp procentowych. Pozew złożony we wrześniu 2021 w High Court w Londynie.
W lutym 2025 roku ten sam bank otrzymał od hiszpańskiego nadzoru CNMV karę 10 milionów euro i roczny zakaz świadczenia usług doradztwa w zakresie złożonych instrumentów walutowych – za praktyki z lat 2018–2021.
Kancelaria Prawna Skarbiec od lat prowadzi sprawy klientów poszkodowanych przez tego rodzaju produkty.
Opcje walutowe – mechanizm pułapki
Instrumenty takie jak opcje walutowe, Target Profit Forwards czy kontrakty z wbudowaną dźwignią są projektowane w sposób, który czyni je niemal niemożliwymi do właściwej oceny przez przeciętnego przedsiębiorcę.
Złożoność jako narzędzie. Produkt przedstawiany jako „zabezpieczenie” często zawiera klauzule mnożnikowe, które w przypadku niekorzystnego ruchu kursu obligują klienta do nabycia dwu- lub trzykrotnie większej ilości waluty niż rzeczywiste potrzeby jego działalności. Klient dowiaduje się o tym dopiero w momencie wezwania do uzupełnienia depozytu.
Asymetria informacyjna. Bank posiada pełną wiedzę o strukturze produktu, historycznej zmienności instrumentu bazowego i prawdopodobieństwie aktywacji poszczególnych klauzul. Klient dysponuje wyłącznie materiałami marketingowymi i ustnym zapewnieniem doradcy, że „produkt jest bezpieczny”.
Restrukturyzacje generujące dodatkowe prowizje. Gdy pozycja zaczyna przynosić straty, bank kontaktuje się z „pilną” propozycją restrukturyzacji. Nowa struktura oferuje korzystniejsze warunki na najbliższe miesiące, ale ukrywa dramatycznie gorsze parametry w późniejszych okresach – i generuje kolejne opłaty.
Dlaczego schemat się powtarza – i czy jest przypadkowy
Kary regulacyjne, choć w wartościach bezwzględnych wysokie, pozostają niewielkie w relacji do zysków generowanych przez te produkty. Dla instytucji obsługującej dziennie transakcje walutowe o wartości setek miliardów, kara rzędu kilkuset milionów stanowi akceptowalny koszt prowadzenia działalności – wkalkulowany w model biznesowy, nie czynnik odstraszający.
Warto zwrócić uwagę na regularność tego cyklu. Era swapów (1997–2012), era złożonych produktów strukturyzowanych (2008–2014), era manipulacji kursami FX i opcji walutowych (2009–2019), obecna era TARF i pokrewnych instrumentów (2022–2025) – każda fala trwa kilka lat, kończy się karami i ugodami, po czym rozpoczyna się następna, z udziałem tych samych instytucji i według tego samego schematu operacyjnego. Trudno oprzeć się wrażeniu, że mamy do czynienia nie tyle z powtarzającymi się „incydentami”, co z cyklicznym modelem pozyskiwania przychodów, w którym przewidywalne straty klientów i przewidywalne – bo stosunkowo niskie względem zysków – kary regulacyjne stanowią po prostu parametry rachunku ekonomicznego.
W takim modelu szczególnie atrakcyjnym celem stają się małe i średnie przedsiębiorstwa. W odróżnieniu od klientów detalicznych, którzy w wielu jurysdykcjach korzystają już z ograniczeń dźwigni finansowej i ochrony przed ujemnym saldem, przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą często pozostają poza zakresem tych regulacji – mimo że ich faktyczna wiedza o instrumentach pochodnych nie różni się od wiedzy konsumenta. Jednocześnie dysponują aktywami wystarczającymi, by stanowić wartościowy cel, ale zbyt małymi, by opłacało im się prowadzić wieloletni spór z globalną instytucją finansową.
Zakres naszych usług
Kancelaria Prawna Skarbiec oferuje kompleksowe wsparcie dla przedsiębiorców, którzy zostali uwikłani w opcje walutowe – zawarli niekorzystne transakcje na instrumentach pochodnych lub otrzymali wezwania do zapłaty z tego tytułu.
Analiza dokumentacji transakcyjnej obejmuje weryfikację, czy bank dopełnił obowiązków informacyjnych wynikających z MiFID II, czy przeprowadził ocenę adekwatności produktu do profilu klienta oraz czy dokumentacja zawiera klauzule mogące stanowić podstawę zarzutu nieważności lub bezskuteczności zobowiązania.
Ocena podstaw prawnych roszczeń uwzględnia możliwość powołania się na wady oświadczenia woli (błąd, podstęp), nadzwyczajną zmianę stosunków (klauzula rebus sic stantibus), naruszenie obowiązków informacyjnych banku jako podmiotu profesjonalnego oraz sprzeczność postanowień umownych z naturą stosunku prawnego lub zasadami współżycia społecznego.
Negocjacje z instytucjami finansowymi – banki z reguły preferują ugodowe zakończenie sporów nad ryzyko publicznego procesu sądowego. Dysponujemy doświadczeniem w prowadzeniu takich negocjacji i wiemy, jakie argumenty są dla instytucji finansowych najbardziej przekonujące.
Przygotowanie i prowadzenie sporów sądowych – gdy negocjacje nie przynoszą rezultatu, reprezentujemy klientów przed sądami powszechnymi, przygotowując strategię procesową opartą na analizie dokumentacji, zeznaniach świadków i opiniach biegłych.
Zabezpieczenie majątku przed egzekucją – w przypadku ryzyka wszczęcia przez bank postępowania windykacyjnego pomagamy w odpowiednim przygotowaniu struktury majątkowej, z zachowaniem granic wyznaczonych przez przepisy prawa.
Rodzaje instrumentów
Nasza praktyka obejmuje spory dotyczące szerokiego spektrum instrumentów pochodnych: opcji walutowych, swapów walutowych i procentowych, kontraktów forward, Target Profit Forwards i Pivot TPF, kontraktów na różnicę (CFD), instrumentów pochodnych opartych na papierach wartościowych, indeksach, stopach procentowych i towarach, a także bardziej egzotycznych struktur odnoszących się do stawek frachtowych, uprawnień do emisji czy wskaźników inflacji.
Następny krok
Jeżeli Państwa przedsiębiorstwo zawarło transakcje na instrumentach pochodnych, takie jak opcje walutowe, których warunki budzą wątpliwości, lub jeżeli otrzymaliście Państwo wezwanie do uzupełnienia depozytu bądź zapłaty z tytułu rozliczenia takiej transakcji – zachęcamy do kontaktu. Wstępna analiza dokumentacji pozwoli ocenić, czy istnieją podstawy do zakwestionowania zobowiązania i jakie działania warto podjąć w pierwszej kolejności.
Inne artykuły na ten temat
Instrumenty finansowe z ukrytym ryzykiem dla klientów
Instrumenty pochodne i produkty strukturyzowane – ukryte ryzyko dla klientów
Ryzyko inwestycyjne – jak banki zarabiają na stratach klientów
