Wersja językowa:
PL | EN

Kancelaria Prawna Skarbiec

Doradztwo prawne

Fundacja prywatna prawa polskiego

Zgodnie z przyjmowaną w doktrynie definicją, fundacja jest jednostką organizacyjną typu zakładowego, wyposażoną w osobowość prawną, utworzoną z inicjatywy osób fizycznych bądź prawnych w celu realizacji, w sposób trwały i na podstawie wpływów uzyskanych z przekazanego majątku, celów użyteczności publicznej wskazanych w akcie fundacyjnym.

 

Informacje podstawowe na temat fundacji

Przekładając powyższą definicję z języka prawniczego na biznesowy, fundacja prywatna jest więc konstrukcją, która może stanowić w Europie alternatywę dla anglosaskiego trustu. Sprawdza się jako rozwiązanie pozwalające chronić majątek fundatora, a jej zarejestrowanie i funkcjonowanie w Polsce, jest jednym z najtańszych i najefektywniejszych sposobów optymalizacji podatkowej. Fundacja jest także dobrym narzędziem do planowania sukcesji majątkowej, a jej utrzymanie i zarządzanie nią, w przeciwieństwie do podobnych konstrukcji zarejestrowanych w tzw. rajach podatkowych, jest stosunkowo mało kosztowne.

Fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami.
Zasady tworzenia i podstawowe reguły funkcjonowania fundacji sankcjonuje Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Szczegółowe regulacje pozostawione zostały dokumentacji wewnętrznej fundacji, a w szczególności statucie nadawanym fundacji przez fundatora.

Fundacja a działalność gospodarcza

Fundacja, jak każdy inny przedsiębiorca, może prowadzić działalność gospodarczą. Powinna być ona jednak prowadzona w rozmiarach służących realizacji celów fundacji. 

Warto zauważyć, że ze względu choćby na możliwości optymalizacyjne w sferze podatkowej jakie oferują fundacje w Polsce, fundacje w czystej postaci (a więc „non profit”), występują w naszym kraju dość rzadko. Częściej są to formy „not for profit”, czyli takie, które prowadzą działalność gospodarczą, ale wszystkie środki przez nie uzyskane powinny być przeznaczone na działalność statutową. Co to oznacza w praktyce? otóż osiągany zysk, może być również przeznaczony na ponoszenie kosztów funkcjonowania fundacji i/lub podtrzymywanie dotychczasowych kapitałów, co zapewnia fundatorowi dużą elastyczność w gospodarowaniu środkami fundacji.

Jak wynika z przepisów Ustawy o fundacjach, a znajduje to pokrycie również w orzecznictwie sądów, działalność gospodarcza fundacji może pokrywać się przedmiotowo z zakresem działalności statutowej, jednak powinna zachować charakter uboczny wobec realizacji celów statutowych. Oznacza to tyle, że nie ma konieczności rozdzielania działalności gospodarczej od działalności statutowej, natomiast nie można wykorzystać fundacji jako podmiotu wykonującego jedynie działalność gospodarczą, zaniedbując jednocześnie realizację celów umieszczonych w statucie.

Fundacja jako forma zabezpieczenia majątku

Jak już wspomniano wyżej, fundacja to osoba prawna utworzona w celu realizacji ściśle określonego celu, której działalność jest regulowana statutem, czyli dokumentem regulującym mechanizmy funkcjonowania jednostki.

Przekazanie majątku fundatora na rzecz fundacji ma swoje zalety, ale i wady.

Niewątpliwą zaleta jest to, że przekazanie składników majątku na rzecz fundacji powoduje, iż znikają one z masy majątkowej fundatora i nie mogą stać się przedmiotem roszczeń jego wierzycieli. Przy zachowaniu odpowiednich wymogów, założenie fundacji może stanowić zatem dobry sposób ochrony majątku przed ewentualnymi przyszłymi wierzycielami fundatora. Dzieje się tak dlatego, że fundacja nie posiada wspólników, udziałowców, akcjonariuszy itp., a także nie wydaje żadnych dokumentów lub innych nośników własności zgromadzonego w niej majątku, jak robią to np. spółki kapitałowe (vide: udziały, akcje). Należy jednak pamiętać, że każda czynność prawna – w tym złożenie oświadczenia woli o przekazaniu majątku na rzecz fundacji, może zostać zakwestionowana, jako dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela.

Kolejną zaletą fundacji jest fakt, że przekazanie przez fundatora na rzecz fundacji części lub całości swojego majątku nie musi koniecznie oznaczać zupełnej utraty kontroli nad przekazanymi aktywami. Warto bowiem pamiętać, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby to fundator był członkiem organu fundacji, który reprezentuje ją na zewnątrz oraz decyduje o sposobach i celach wydatkowania środków należących do fundacji. Mamy tu więc do czynienia z dobrym sposobem na swobodę dysponowania swoimi chronionymi aktywami. W szczególności fundacja może:

  • przekazywać majątek zwrotnie dla swojego fundatora, członków organów, pracowników, ich osób bliskich;
  • udzielać pożyczek bądź zabezpieczać kredyty albo pożyczki udzielane na rzecz swojego fundatora, członków organów, pracowników, ich osób bliskich;
  • w inny sposób udostępniać swój majątek do wykorzystania przez  swojego fundatora, członków organów, pracowników, ich osób bliskich.

Warunkiem na taki tryb działalności jest jedynie to, aby fundacja nie korzystała ze środków publicznych, nie pozyskiwała środków w drodze zbiórek publicznych, ani nie ubiegała się o status organizacji pożytku publicznego. Ostrożność przy dysponowaniu środkami fundacji należy natomiast zachować z następujących powodów:

Po pierwsze, wszelkie dyspozycje majątkowe fundacji mogą być badane pod kątem zgodności z celami statutowymi. Musi więc istnieć pewien związek między celami statutowymi a przysporzeniami majątkowymi na rzecz konkretnych osób fizycznych, albowiem w innym wypadku zarząd fundacji naraża się na ryzyko zarzutu nadużycia udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienia ciążącego na nim obowiązku.

Po drugie, fundacja prawa polskiego polega pewnym formom nadzoru administracyjnego. Przepisy w tym zakresie są bardzo lakoniczne, a w praktyce nadzór ten ma charakter szczątkowy. Tym niemniej, teoretycznie możliwa jest sytuacja w której właściwy minister lub starosta wystąpi do sądu o uchylenie uchwały zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z jej celem albo z postanowieniami statutu fundacji lub z przepisami prawa. W skrajnej sytuacji możliwe jest nawet  zawieszenie zarządu fundacji i wyznaczenie zarządcy przymusowego.

Fundacja jako narzędzie optymalizacji podatkowej

Jak już przedstawiono powyżej, fundacja może stanowić bardzo korzystną podatkowo formułę prowadzenia działalności. W odpowiednio skonstruowanej i zarządzanej strukturze, fundacja może nie płacić podatku dochodowego od dochodów od swojej działalności gospodarczej. Wolne od podatku są dochody podatników, których celem statutowym jest m. in. działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, czy ochrony środowiska  - w części przeznaczonej na te cele. Przepisy nie zawierają wymogu, że wskazane w nim cele statutowe mają być głównymi czy jedynymi celami działalności osoby prawnej. Prawa do ulgi podatkowej nie są więc uzależnione od intensywności działalności gospodarczej osoby prawnej, są jednak uzależnione od tego, jak bardzo kosztochłonna jest działalność statutowa fundacji. Dochód fundacji przeznaczony na jej cele statutowe jest zwolniony z podatku dochodowego także w razie wykorzystania go na lokatę kapitału przez nabycie papierów wartościowych.

Również wnoszenie środków do fundacji jest dużo bardziej efektywne podatkowo niż kapitalizowanie spółki gotówką bądź aportem. Nabycie przez fundację w drodze  darowizny pieniędzy lub innych rzeczy ruchomych albo praw majątkowych bowiem, jest wolne od podatku od spadków i darowizn.

Założenie fundacji

Formalności wymagane do założenia fundacji

Fundacja może być powołana do życia przez fundatora w dwojaki sposób: Albo za jego życia, poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli o założeniu fundacji, albo pośmiertnie, poprzez wyrażenie takiej woli w testamencie. Zakładając fundację za życia, fundator w oświadczeniu o jej ustanowieniu winien wymienić składniki majątkowe przeznaczone na realizację celów fundacji, a także wskazać te cele.

Fundator zakładając fundację może ją wyposażyć w majątek, poprzez przekazanie jej pieniędzy, papierów wartościowych, rzeczy ruchomych lub nieruchomości. Fundator ustala również statut fundacji, który obligatoryjnie określa nazwę, cele, majątek, zasady, formy i zakres działalności fundacji, skład i organizację zarządu, sposób powoływania go oraz jego prawa i obowiązki. Statut może również zawierać szereg innych postanowień.

Fundacja musi zostać zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd rejestrowy bada wówczas ważność czynności podjętych w celu jej założenia, a także cele i statut fundacji pod kątem ich zgodności z przepisami prawa. Dopiero gdy fundacja przejdzie pozytywnie tę weryfikację, sąd wyda postanowienie o wpisie.

Działalność gospodarcza fundacji

Jak wspomniano wyżej, fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, wartość majątku przeznaczonego na prowadzenie tej działalności powinien wynosić nie mniej niż 1 000,00 zł, a w Krajowym Rejestrze Sądowym wpisana być powinna zarówno w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, jak też i w rejestrze przedsiębiorców.

Należy również pamiętać, że jeżeli statut fundacji nie przewiduje rodzaju działalności, którą fundacja zamierza podjąć, wymagane jest uprzednie dostosowanie statutu do zamierzeń gospodarczych.
Niezależnie od prowadzenia lub nieprowadzenia działalności gospodarczej, fundacja zobowiązana jest do składania corocznego sprawozdania ze swojej działalności właściwemu ministrowi, sprawującemu nadzór nad jej działalnością.

 

Publikacje tematyczne związane z działem

 

 

Korzyści podatkowe

Jakie korzyści podatkowe daje fundacja?

W pewnych okolicznościach fundacja – zarówno ta założona w Polsce, jak i w dowolnym niemal raju podatkowym – może stanowić bardzo korzystną podatkowo formułę prowadzenia działalności. Może być też tarczą chroniącą majątek przed wierzycielami oraz narzędziem planowania sukcesji majątkowej.

Jak założyć fundację?

Praktyczne wskazówki dot. zakładania fundacji

Zasady tworzenia fundacji reguluje ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Szczegółowe reguły działania każdej fundacji znajdują się w jej dokumentach wewnętrznych, głównie w statucie nadawanym (ale niekoniecznie pisanym – o czym dalej) przez fundatora – czyli założyciela i donatora (który wnosi kapitał).

 

Skontaktuj się z nami

Kancelaria Prawna Skarbiec
ul. Maciejki 13, 02-181 Warszawa
Adres e-mail:
Telefon:

Home & Market World Tax BCC Gazeta Prawna Gentleman Gazeta Finansowa Rising Stars 2013 Rzetelna Firma Home & Market Overseas Agent Rising Stars 2012