Mała klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania a zwolnienie dywidendowe

Czy fiskus może odmówić zwolnienia dywidendowego spółce, która formalnie spełnia wszystkie przesłanki z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT, powołując się na małą klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania z art. 22c?

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odpowiedział twierdząco – ale jednocześnie, wpisując się w rosnącą linię orzeczniczą NSA, zakwestionował wykładnię organów w kluczowej kwestii: czy status beneficial owner w ogóle stanowi przesłankę zwolnienia dywidendowego.

To orzeczenie – nie tyle przełomowe, co ugruntowujące nowy konsensus – powinno zainteresować każdego, kto zarządza międzynarodową strukturą holdingową z udziałem spółek holenderskich, cypryjskich lub maltańskich.

Wielopiętrowa struktura udziałowców a podatek u źródła od dywidendy – stan faktyczny

Sprawa dotyczyła polskiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (L. Sp. z o.o.), która w kwietniu 2018 r. wypłaciła dywidendę w wysokości 2.000.000 zł na rzecz swojego jedynego udziałowca – holenderskiej spółki V. B.V. Od tej wypłaty płatnik nie pobrał 19-procentowego zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, stosując zwolnienie z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT implementujące unijną Dyrektywę Parent-Subsidiary (2011/96/UE).

Struktura udziałowców miała klasyczny wielopiętrowy charakter, dobrze znany praktykom międzynarodowego planowania podatkowego: polskie spółki operacyjne → holenderska spółka holdingowa V. B.V. → cypryjska spółka N. Limited (z zarządem rezydującym na Malcie) → dwoje polskich rezydentów podatkowych (osoby fizyczne). Organy podatkowe – najpierw Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni, następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku – uznały, że V. B.V. nie była rzeczywistym beneficjentem otrzymanej dywidendy, a cała struktura służyła uzyskaniu nieuprawnionych korzyści podatkowych.

Spółka holdingowa bez substancji – co ustalił fiskus

Materiał dowodowy zgromadzony w ramach wymiany informacji podatkowych z administracjami Holandii, Cypru i Malty pozwolił organom na szczegółową rekonstrukcję sposobu funkcjonowania struktury. Ustalenia dotyczyły obu szczebli – zarówno holenderskiej V. B.V., jak i cypryjskiej N. Limited – i układały się w obraz klasycznej spółki fasadowej (shell company).

Holenderska V. B.V. nie zatrudniała żadnych pracowników, nie dysponowała nieruchomościami ani wyposażeniem biura, nie wynajmowała lokalu. Jej zarząd stanowiła holenderska spółka zarządzająca B. B.V., której aktywność ograniczała się do absolutnego minimum niezbędnego do formalnego istnienia zarządzanego podmiotu. Przychody V. B.V. w latach 2016–2018 stanowiły niemal wyłącznie dywidendy od polskich spółek zależnych (od ok. 3 do 4,4 mln EUR rocznie), a jedyne „inwestycje” polegały na zdeponowaniu środków w banku.

Analogicznie wyglądała sytuacja cypryjskiej N. Limited: spółka ta deklarowała działalność holdingową, ale jej jedynymi przychodami były dywidendy i pasywne przychody finansowe. Co symptomatyczne – w samych tylko latach 2017–2018 V. B.V. otrzymała od polskich spółek dywidendy w łącznej wysokości ponad 32 mln zł, z czego jedynie ok. 13% trafiło ostatecznie (przez N. Limited) do osób fizycznych – Państwa K. Ci ostatni zapłacili w 2018 r. zryczałtowany podatek od otrzymanej dywidendy w łącznej kwocie 743.298 zł – ale sąd uznał ten argument za niewystarczający: opodatkowanie dotyczyło tylko niewielkiej części wypłat, a ponadto Państwo K. otrzymali dywidendę nie od V. B.V. (której polskie spółki wypłaciły środki), lecz od N. Limited z tytułu posiadanych w niej udziałów. To istotna dystynkcja – argument „podatek i tak został zapłacony w UE” nie działa, jeśli opodatkowana jest jedynie frakcja strumienia przepływającego przez strukturę.

Rzeczywisty właściciel dywidendy – sąd koryguje organy, ale podtrzymuje wynik

Tu zaczyna się najciekawsza – i najbardziej praktycznie doniosła – część wyroku. Należy przy tym precyzyjnie oddać dynamikę orzeczenia: to nie organy oparły swoją decyzję na dwóch niezależnych podstawach, lecz sąd dokonał korekty podstawy doktrynalnej, „ratując” wynik decyzji przy jednoczesnym zakwestionowaniu jej kluczowego filaru.

Dyrektor IAS zbudował rozstrzygnięcie przede wszystkim na twierdzeniu, że V. B.V. nie jest rzeczywistym właścicielem (beneficial owner) dywidendy, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT. Art. 22c (mała klauzula antyabuzywna) pojawił się w decyzji organu I instancji jako dodatkowa podstawa, natomiast sam Dyrektor IAS stwierdził, że skoro przesłanka z art. 22 ust. 4 pkt 2 nie jest spełniona, kwestia art. 22c jest w zasadzie bezprzedmiotowa – choć „za zasadne uznał wskazanie” na wielopiętrową strukturę.

WSA w Gdańsku wprost stwierdził, że organy dokonały błędnej wykładni art. 22 ust. 4 w zw. z art. 4a pkt 29 ustawy o CIT, przyjmując, iż status rzeczywistego właściciela stanowi przesłankę zwolnienia dywidendowego. Powołując się na najnowsze orzecznictwo NSA – w szczególności na wyrok z 16 grudnia 2025 r. (II FSK 523/23) oraz serię orzeczeń z 9 stycznia 2025 r. (II FSK 562–566/22) – sąd wskazał, że art. 22 ust. 4 ustawy o CIT, w odróżnieniu od art. 21 ust. 3 tej ustawy (dotyczącego zwolnienia odsetek i należności licencyjnych), nie zawiera warunku posiadania statusu rzeczywistego właściciela. Racjonalny ustawodawca celowo zróżnicował przesłanki obu zwolnień: w art. 21 ust. 3 pkt 4 dodał wymóg beneficial owner, w art. 22 ust. 4 – tego nie uczynił.

Mimo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, sąd uznał, że naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ odmowa zastosowania zwolnienia znajdowała niezależną i wystarczającą podstawę w art. 22c ustawy o CIT – przepisie, który organ I instancji powołał, a organ odwoławczy de facto zaakceptował w uzasadnieniu. Sąd zatem zmienił fundament doktrynalny decyzji, zachowując jej rezolucję.

Mała klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania – art. 22c jako samodzielna podstawa odmowy zwolnienia

Art. 22c ustawy o CIT – tzw. mała klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania (implementacja art. 1 ust. 2 Dyrektywy Parent-Subsidiary) – wyłącza zwolnienie dywidendowe, jeżeli kumulatywnie: (1) głównym lub jednym z głównych celów czynności było uzyskanie zwolnienia od podatku, a uzyskanie tego zwolnienia nie skutkowało wyłącznie wyeliminowaniem podwójnego opodatkowania, oraz (2) czynności te nie mają rzeczywistego charakteru, tj. nie są dokonywane z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych.

Sąd podzielił stanowisko organów, że obie przesłanki zostały spełnione. Pojawienie się w strukturze udziałowców V. B.V. i N. Limited nie miało ekonomicznego uzasadnienia – spółki te nie prowadziły żadnej działalności holdingowej, a ich jedyną funkcją było formalne „przepuszczanie” dywidend z minimalnym opodatkowaniem. Gdyby obie spółki nie istniały, L. Sp. z o.o. wypłacałaby dywidendę bezpośrednio Państwu K., co wiązałoby się z 19-procentowym podatkiem u źródła – zamiast tego, ponad 87% środków „zatrzymywało się” na poziomie V. B.V., bez reinwestycji i bez dalszego przekazywania. Sam moment wejścia V. B.V. do struktury – krótko po wprowadzeniu art. 22 ust. 4 ustawy o CIT – stanowił dodatkowy argument za celowością konstrukcji.

Sąd podkreślił przy tym za wyrokami TSUE w sprawach duńskich (C-116/16 i C-117/16): państwo członkowskie musi odmówić możliwości skorzystania z przepisów prawa Unii, jeżeli przepisy te są powoływane nie po to, aby realizować ich cele, lecz aby uzyskać korzyści z prawa Unii, podczas gdy przesłanki uzyskania tej korzyści są spełnione jedynie formalnie. Jednocześnie sąd oddalił wniosek skarżącej o skierowanie pytania prejudycjalnego do TSUE, uznając, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zainicjowania takiego postępowania.

Look-through approach – dlaczego argument o „przejrzeniu” struktury nie pomógł

Skarżąca podniosła, że organy powinny zastosować metodę look-through approach (LTA): nawet jeśli V. B.V. nie jest rzeczywistym beneficjentem, to ostateczni odbiorcy dywidendy – Państwo K. – mają rezydencję w UE i zapłacili podatek w Polsce. Skoro dywidenda ostatecznie została opodatkowana u polskich rezydentów, zwolnienie służyło eliminacji podwójnego opodatkowania zgodnie z celem Dyrektywy PS.

Sąd odniósł się do tego wprost i uznał, że postępowanie de facto realizowało zasady LTA – organy zbadały przepływ kwot dywidendy przez całą strukturę i ustaliły, kto jest końcowym odbiorcą. Wnioski z tej analizy nie uzasadniały jednak preferencyjnego opodatkowania: sama N. Limited (ostatnia spółka w łańcuchu) również nie prowadziła rzeczywistej działalności holdingowej, a zatem nie mogła być uznana za rzeczywistego właściciela dywidend nawet w ramach podejścia LTA. Dla praktyka to kluczowa informacja: argument look-through nie pomaga, jeśli art. 22c wyłącza zwolnienie – sztuczność struktury niweluje ochronę wynikającą z dyrektywy.

Dyrektywa PS a UPO – relacja art. 22a ustawy o CIT i zawieszenie przedawnienia

Skarżąca podniosła również ciekawy argument proceduralny: skoro opodatkowanie dywidendy wynika z przepisów implementujących Dyrektywę PS (a nie z UPO z Holandią), to organ nie może powoływać art. 22a ustawy o CIT (nakazującego uwzględnienie UPO) ani zawieszać biegu przedawnienia na podstawie art. 70a Ordynacji podatkowej (który dotyczy zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych).

Sąd odpowiedział na to przekonująco: w sytuacji gdy zwolnienie dywidendowe z dyrektywy PS nie przysługuje, organ musi zbadać, czy zastosowanie ma korzystniejsza stawka z Konwencji polsko-holenderskiej (5% lub 15% zamiast 19%) – a do tego konieczna jest weryfikacja statusu beneficial owner na gruncie art. 10 ust. 2 tej Konwencji. Ustalenia te zależały od informacji uzyskanych od administracji podatkowych Holandii, Cypru i Malty, co uzasadniało zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych na podstawie art. 70a O.p. na cały okres od pierwszego zapytania (4.10.2022 r.) do uzyskania ostatniej odpowiedzi (21.01.2025 r. – Malta).

Arsenał przedawnieniowy fiskusa – kumulacja art. 70a i art. 70 § 1 pkt 6 O.p.

Niezależnie od zawieszenia z art. 70a, sąd wskazał na dodatkową podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia: postanowieniem z 25 sierpnia 2023 r. Naczelnik wszczął dochodzenie w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 k.k.s. w związku z podaniem nieprawdy w informacji podatkowej IFT-2R za 2018 r. (narażenie na uszczuplenie w kwocie 380.000 zł). Zawiadomienie o zawieszeniu biegu przedawnienia (art. 70c O.p.) doręczono stronie 14 września 2023 r. Postępowanie karne skarbowe umorzono dopiero 9 kwietnia 2025 r. z uwagi na przedawnienie karalności czynu, ale sąd – uwzględniając moment wszczęcia (na długo przed upływem terminu przedawnienia) oraz szereg przeprowadzonych czynności procesowych – uznał, że wszczęcie nie miało charakteru instrumentalnego.

Dla podatników oznacza to, że w sprawach transgranicznych organy dysponują kumulacją dwóch instrumentów zawieszających bieg przedawnienia: wymianą informacji z zagranicznymi administracjami (art. 70a) oraz wszczęciem postępowania karnego skarbowego (art. 70 § 1 pkt 6). Nawet gdyby sąd zakwestionował jedną z tych podstaw, druga mogłaby samodzielnie utrzymać zobowiązanie „przy życiu”.

Wnioski praktyczne – co oznacza wyrok dla międzynarodowych struktur holdingowych

Po pierwsze, wyrok umacnia kształtującą się linię orzeczniczą: status beneficial owner nie jest przesłanką zwolnienia dywidendowego z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT. WSA w Gdańsku wprost podziela stanowisko NSA z II FSK 523/23 i serii orzeczeń z 2023–2025. To ważna informacja dla podatników, którzy przegrywali spory na gruncie tej koncepcji – ale korzyść jest ograniczona, bo zwolnienie i tak może zostać odmówione na podstawie art. 22c (mała klauzula antyabuzywna), co przenosi ciężar sporu na inną płaszczyznę. Kluczowe staje się przygotowanie do sporu podatkowego.

Po drugie, orzeczenie wyznacza standard dowodowy dla „sztuczności” struktury: bierność spółki holdingowej, brak reinwestycji dywidend, minimalne koszty operacyjne ograniczone do formalnego utrzymania podmiotu, przekazywanie jedynie ułamka dywidend dalszemu udziałowcowi i – co szczególnie istotne – zbieżność czasowa nabycia spółki holdingowej z wejściem w życie zwolnienia.

Po trzecie, argument look-through approach nie chroni, jeśli zastosowanie znajduje art. 22c – nawet jeżeli końcowy beneficjent rezyduje w UE i płaci podatek, sztuczność pośrednich ogniw struktury wyłącza zwolnienie.

Po czwarte, wyrok ilustruje siłę arsenału fiskusa w sprawach transgranicznych: kumulacja art. 70a (wymiana informacji) i art. 70 § 1 pkt 6 O.p. (postępowanie karne skarbowe) sprawia, że efektywny termin przedawnienia może daleko wykraczać poza standardowe pięć lat. Zapytania kierowane sukcesywnie do administracji wielu państw mogą de facto zawiesić bieg przedawnienia na lata.

Przedsiębiorcy utrzymujący międzynarodowe struktury holdingowe powinni traktować to orzeczenie jako sygnał do audytu substancji ekonomicznej swoich spółek zagranicznych – nie tylko pod kątem formalnych przesłanek zwolnienia, ale przede wszystkim pod kątem odporności struktury na zarzut sztuczności z art. 22c ustawy o CIT. W razie wątpliwości warto skonsultować strukturę z kancelarią specjalizującą się w międzynarodowym planowaniu podatkowym i sporach z organami podatkowymi

Robert Nogacki

Robert Nogacki – radca prawny (WA-9026), założyciel Kancelarii Prawnej Skarbiec.

Są prawnicy, którzy zajmują się prawem. I są tacy, którzy zajmują się problemami, na które prawo nie ma gotowej odpowiedzi. Od ponad dwudziestu lat Kancelaria Skarbiec pracuje na przecięciu prawa podatkowego, struktur korporacyjnych i ludzkiej niechęci do oddawania państwu więcej, niż się państwu należy. Doradzamy przedsiębiorcom z kilkunastu krajów – od tych z listy Forbesa po tych, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano.

Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa podatkowego w polskich mediach – pisze dla Rzeczpospolitej, Dziennika Gazety Prawnej i Parkietu nie dlatego, że to dobrze wygląda w CV, lecz dlatego, że pewnych rzeczy nie da się wyjaśnić w piśmie procesowym i ktoś musi je powiedzieć głośno. Autor AI Decoding Satoshi Nakamoto. Sztuczna inteligencja na tropie twórcy Bitcoina. Współautor nagrodzonej książki Bezpieczeństwo współczesnej firmy.

Kancelaria Skarbiec zajmuje czołowe pozycje w rankingach kancelarii podatkowych Dziennika Gazety Prawnej. Czterokrotny laureat Medalu Europejskiego, laureat tytułu International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland.

Specjalizuje się w sporach z organami skarbowymi, międzynarodowym planowaniu podatkowym, regulacjach kryptoaktywów i ochronie majątku. Od 2006 roku prowadzi sprawę WGI – jedną z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. Wierzy, że prawo jest zbyt poważne, żeby traktować je wyłącznie poważnie – i że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.