Zondacrypto na feedach świata: od Chin po aplikację KuCoin
Siekiera wbita w przednią szybę niebieskiego ferrari. Centrala giełdy z deklarowanym 1,3 miliona klientów mieszcząca się w Tallinie w pokoiku nad sklepem z garnkami, drzwi w drzwi z salonem paznokci, którego pracownice nigdy nie widziały, by ktokolwiek tam wchodził. Portfel, który miał kryć 4500 bitcoinów, a który na łańcuchu śpi od blisko dekady. Tak od dziś opowiada sprawę Zondacrypto jeden z największych chińskojęzycznych serwisów o kryptowalutach, przetwarzając wielki reportaż Andrew Higginsa z New York Timesa. Trzy tygodnie temu ktoś pytał pod moim wpisem, czy ta sprawa kogokolwiek jeszcze obchodzi. Dziś odpowiedź przyszła po chińsku. A kilka godzin później dołożyła się kolejna, z jeszcze mniej oczekiwanej strony: z serwisu informacyjnego giełdy KuCoin. Poniżej mapa tego tygodnia i to, co z niego wynika dla pokrzywdzonych.
Tydzień, w którym sprawa Zondacrypto stała się globalna
Eskalację widać najlepiej, gdy ułożyć kanały chronologicznie. W kwietniu o problemach giełdy pisały fora i kanały na Telegramie. W lipcu ustalenia Rzeczpospolitej o negocjacjach w Zatoce Perskiej wprowadziły sprawę do mediów głównego nurtu; instytucję świadka koronnego, wokół której krążyły tamte doniesienia, rozbierałem wówczas na części pierwsze w analizie statusu świadka koronnego w sprawie Krala. W tym tygodniu doszły trzy piętra naraz: telewizja publiczna ogłosiła rzekomy status małego świadka koronnego, New York Times opublikował reportaż Higginsa, a chińskojęzyczne serwisy i feed giełdy KuCoin roznosiły go dalej, zanim polski czytelnik zdążył dobrnąć do połowy oryginału. Trudno o lepszy nekrolog dla narracji „było, minęło” niż reportaż opowiedziany w trzech językach.
Tak przynajmniej wyglądało to w niedzielny wieczór, bo licznik zdążył się zdezaktualizować. W ciągu doby od publikacji Timesa sprawę poniosły kolejne anglojęzyczne przedruki, od crypto.news po U.Today, a dalej wydania po hiszpańsku i portugalsku, po niemiecku, po wietnamsku i po indonezyjsku; chińszczyzna doszła w drugim zapisie, bo depesza wisi już także w chińskim uproszczonym, a flash o sprawie wypuściła w tym zapisie również giełda BingX. W Polsce depeszę telewizji powtórzyły w ciągu godzin Rzeczpospolita i Wyborcza, z kolejnymi tytułami w kolejce. Osiem języków w dwadzieścia cztery godziny.
Co świat czyta o polskiej giełdzie
Czytelnik w Tajpej, Hongkongu i Singapurze dowiaduje się o Zondacrypto rzeczy, które warto tu zebrać w jednym akapicie. Że w kraju rejestracji giełda nigdy nie zgłosiła ani jednej podejrzanej transakcji, co estoński nadzór odnotował w raporcie o branży, w której trzy czwarte firm też nie zgłaszało niczego. Że jej gorące portfele opróżniły się o 99,7 procent, a między grudniem a kwietniem wypłynęło z nich około 21,2 miliona dolarów w pięciuset jedenastu transakcjach i trzydziestu różnych walutach. Że 29 czerwca estoński nadzór odebrał spółce matce licencję. Że według szacunków śledczych szkodę zgłosiło już ponad trzydzieści tysięcy klientów, a potencjalne straty to co najmniej 350 milionów złotych. I że 30 lipca Prokuratura Krajowa połączyła sprawę giełdy ze sprawą zaginięcia Sylwestra Suszka, bo te dwie historie od początku były jedną. Reportaż dokumentuje też rzecz, o której w Polsce mówiło się półgłosem: dziennikarz Wirtualnej Polski usłyszał od Krala, że ma uważać, a w wiadomościach padły szczegóły jego prywatnej historii medycznej. Zapamiętajmy to na przyszłość, gdy ktoś znów będzie przekonywał, że mamy do czynienia wyłącznie z nieporozumieniem księgowym. Pełne omówienie reportażu New York Timesa o Zondacrypto opublikowałem osobno.
Po chińsku, czyli w języku gospodarzy
Język tych publikacji ma znaczenie większe niż ich treść. Jeżeli trafna jest hipoteza, którą stawiam od maja, że Kral wybrał region Mekongu, to chińskojęzyczne media branżowe są lokalną prasą jego ekosystemu. Kapitałem uciekiniera jest anonimowość: bycie nikim wśród obcych. Do wczoraj był w tamtym świecie nikim. Od dziś jest contentem w języku gospodarzy, z twarzą, życiorysem i wyceną tego, co może kontrolować. Dla operatorów tamtejszej infrastruktury klient z głośną teczką przestaje być dyskretnym depozytariuszem, a staje się albo balastem, albo łupem; obie role są dla niego złe. Roman Z., o którym pisałem przy okazji majowej analizy kierunków ucieczki, wpadł nie przez geografię, lecz przez socjologię. Sława w języku otoczenia to socjologia w najczystszej postaci. Los dopisał zresztą detal, którego nie wymyśliłby scenarzysta: tekst o Kralu sąsiaduje w tamtym serwisie z artykułami o porwaniach posiadaczy kryptowalut i o rosnącej fali ataków, w których klucz do portfela wydobywa się narzędziami z żelaza. Redakcyjny przypadek, który czyta się jak opis ryzyk zawodowych jego nowego życia. Higgins pytał także mnie. Powiedziałem Timesowi dokładnie to, co piszę czytelnikom od maja: szukałbym w Azji Południowo-Wschodniej. I jedno zdanie więcej, moją ocenę pełnomocnika pokrzywdzonych: że ta konstrukcja była oszukańcza od pierwszego dnia.
KuCoin, czyli nekrolog w aplikacji transakcyjnej
Czwarte piętro tej eskalacji ma własną scenografię. Między notowaniem bitcoina po 77 tysięcy dolarów a alertem o pięciominutowym zjeździe kursu XRP użytkownicy giełdy KuCoin dostali w niedzielę do przeczytania dwie depesze o Zondacrypto: rano rzeczową syntezę reportażu Timesa, przed południem komunikat o wycenie tokena ZND w okolicach zera. Dla porządku, bo nie każdy czytelnik musi wiedzieć: KuCoin to jedna z największych giełd kryptowalut świata, działa od 2017 roku, deklaruje dziesiątki milionów zarejestrowanych użytkowników i prowadzi własny serwis informacyjny wbudowany prosto w aplikację, tę samą, w której użytkownicy trzymają otwarte portfele i składają zlecenia. Sama zna smak rozmów z prokuratorami, bo w 2025 roku przyznała się przed amerykańskim wymiarem sprawiedliwości do działania bez licencji i zapłaciła blisko trzysta milionów dolarów. Tym bardziej znacząca jest lekcja, którą teraz pokazuje swoim użytkownikom na naszym przykładzie. W poprzednich odsłonach zmieniały się języki; tym razem zmienił się kanał. Sprawa przestała być wiadomością o rynku i stała się treścią wewnątrz rynku, czytaną między jednym zleceniem a drugim. Dla człowieka, którego kapitałem jest anonimowość, to kolejne piętro tego samego problemu: najszybciej rozpoznają go ci, wśród których zamieszkał.
Token ZND: automat podstemplował kwiecień
Co właściwie ogłoszono w drugiej depeszy. Że ZND, własny token Zondacrypto, jest wart prawie zero. To nie jest nowa szkoda, to podstemplowanie starej. Token giełdy jest obietnicą emitenta, a obietnice wycenia się zaufaniem; kiedy emitent zgasł w kwietniu, kurs był już tylko formalnością, którą w niedzielę o 7:22 czasu uniwersalnego dopełnił automat Whale Alert. Analitycy piszą o sygnaturze wyjścia insiderów i, trzeba im to oddać, uczciwie zastrzegają, że to interpretacja wzorca, nie ustalenie prawne. Podzielam ten rygor, tym chętniej, że wzorce da się zweryfikować w łańcuchu, a weryfikujących przybywa właśnie w kilku strefach czasowych naraz. Czym ten token był, a czym nigdy nie był, wyjaśniam w analizie tokena ZND.
Co z tego wynika dla klientów Zondacrypto
Najpierw rzecz najważniejsza dla posiadaczy tokena. Pozycja posiadacza ZND różni się prawnie od pozycji klienta z saldem w bitcoinie czy złotówkach. Saldo to roszczenie o wydanie środków. Token to instrument, którego wartość zbudowano na twierdzeniach emitenta; jeżeli te twierdzenia okażą się elementem wprowadzenia w błąd, strata na tokenie może wejść do szkody dochodzonej w postępowaniu karnym, ale to zawsze ocena indywidualna i dowodowa. Praktycznie: należy zabezpieczyć pełną historię zakupów ZND, daty, kwoty i potwierdzenia transakcji, równie starannie jak historię wpłat na giełdę. W zgłoszeniu szkody to osobna, policzalna pozycja i nie wolno jej zgubić. Sytuację prawną klientów giełdy omawiam obszernie w analizie sytuacji klientów Zondacrypto.
Po drugie, umiędzynarodowienie pracuje na korzyść pokrzywdzonych wolno, ale pewnie. Każda kolejna publikacja podnosi cenę tolerowania tej sprawy w jurysdykcjach, przez które przepływały pieniądze albo w których przebywają ludzie, a opublikowane dane transakcyjne to gotowe tropy dla tysięcy analityków, od niedzieli także tych czytających po chińsku. Ślad w łańcuchu nie blaknie.
Po trzecie, dyscyplina informacyjna bez zmian. Depesze giełdowe upraszczają: gdzieś po drodze obu zaginionych zdążyły ochrzcić założycielami, choć założyciel był jeden. Doniesienia czytamy, nie powtarzamy, a prostujemy u siebie. Restytucja nie zależy od tego, w ilu stolicach o sprawie piszą, tylko od tego, co zostanie ujawnione i zabezpieczone. A tym, którzy w kwietniu słyszeli, że to lokalna awaria strony, zostaje obserwacja z tego tygodnia: lokalne awarie nie miewają nekrologów w aplikacjach transakcyjnych po drugiej stronie planety.
Podsumowanie
Sprawa opowiedziana w ośmiu językach nie zniknie w żadnym z nich. Rynek właśnie wycenił obietnice Zondacrypto. Odpowiedzialność wycenią sądy, a o to, by wyceniły ją z pełną mapą aktywów i realnym naprawieniem szkody, zadbają pełnomocnicy pokrzywdzonych.
Robert Nogacki – radca prawny (WA-9026), założyciel Kancelarii Prawnej Skarbiec.
Są prawnicy, którzy zajmują się prawem. I są tacy, którzy zajmują się problemami, na które prawo nie ma gotowej odpowiedzi. Od ponad dwudziestu lat Kancelaria Skarbiec pracuje na przecięciu prawa podatkowego, struktur korporacyjnych i ludzkiej niechęci do oddawania państwu więcej, niż się państwu należy. Doradzamy przedsiębiorcom z kilkunastu krajów – od tych z listy Forbesa po tych, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano.
Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa podatkowego w polskich mediach – pisze dla Rzeczpospolitej, Dziennika Gazety Prawnej i Parkietu nie dlatego, że to dobrze wygląda w CV, lecz dlatego, że pewnych rzeczy nie da się wyjaśnić w piśmie procesowym i ktoś musi je powiedzieć głośno. Autor AI Decoding Satoshi Nakamoto. Sztuczna inteligencja na tropie twórcy Bitcoina. Współautor nagrodzonej książki Bezpieczeństwo współczesnej firmy.
Kancelaria Skarbiec zajmuje czołowe pozycje w rankingach kancelarii podatkowych Dziennika Gazety Prawnej. Czterokrotny laureat Medalu Europejskiego, laureat tytułu International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland.
Specjalizuje się w sporach z organami skarbowymi, międzynarodowym planowaniu podatkowym, regulacjach kryptoaktywów i ochronie majątku. Od 2006 roku prowadzi sprawę WGI – jedną z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. Wierzy, że prawo jest zbyt poważne, żeby traktować je wyłącznie poważnie – i że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.
