Wersja językowa:
PL | EN

Kancelaria Prawna Skarbiec

Publikacje

Automaczna wymiana informacji podatkowych

Według planów OECD, najpóźniej do końca września 2017 r. co najmniej 66 krajów, w tym Polska, wymieniać się będzie informacjami o rachunkach bankowych osób fizycznych. Nie musi to jednak oznaczać końca tajemnicy bankowej we wszystkich państwach świata.

 

Droga do wypracowania standardu

OECD jest organizacją międzynarodową o profilu ekonomicznym skupiającą 34 wysoko rozwinięte i demokratyczne państwa, utworzoną w 1960r. na mocy Konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Jej celem jest wspieranie państw członkowskich w osiągnięciu jak najwyższego poziomu wzrostu gospodarczego i stopy życiowej obywateli. Za działalność w sprawach podatkowych odpowiedzialny jest Komitet do Spraw Fiskalnych oraz obsługujące go Centrum Polityki i Administracji Podatkowej. Ponadto powoływane są fora, grupy robocze i inne ciała, które mają zajmować się problemami prawa podatkowego.

Do dorobku prawnego OECD należą umowy i kodeksy postępowania takie jak Konwencja Modelowa o Unikaniu Podwójnego Opodatkowania na której oparte są dwustronne porozumienia podatkowe państw członkowskich oraz wielostronne porozumienia wspólnotowe, Kodeks Liberalizacji Przepływów Kapitałowych i Bieżących Operacji Niewidocznych oraz zalecenia, rezolucje i deklaracje będące instrumentami nieformalnego nacisku. Oprócz tego OECD wypracowuje i wprowadza w życie wspólne wytyczne i normy działania (standardy) w poszczególnych dziedzinach gospodarki, jak omawiany tutaj chociażby standard wymiany informacji podatkowych. Wpływ OECD na zachowania państw jest większy niż się powszechnie uważa i nie ogranicza się on do oddziaływania tylko na państwa członkowskie, ale dotyczy łącznie około 100 krajów. W ostatnich latach OECD poświęciła dużo uwagi analizie systemów podatkowych poszczególnych państw w celu identyfikacji tzw. „rajów podatkowych”, zaś wspólny głos krajów OCED stał się narzędziem nacisku na „raje podatkowe”, aby ograniczyły korzyści podatkowe oferowane inwestorom zagranicznym.

Wbrew napotkanym twierdzeniom, iż CRS jest odpowiedzią na porozumienie FATCA, OECD posiada długą historię wspierania ściślejszej współpracy w zakresie podatków oraz wszelkich form wymiany informacji podatkowych. Wielostronna konwencja o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych oraz art.26 Modelowej Konwencji OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku stanowi podstawę dla wszystkich formy wymiany informacji. Przełom w kierunku większej przejrzystości podatkowej nastąpił w 2009 roku gdy wymiana informacji podatkowych na żądanie została uznana za standard międzynarodowy. OECD opracowała specjalny standard dot. umów o wymianie informacji podatkowych (TIEA), na mocy którego umawiające się państwa udzielają sobie pomocy poprzez wymianę informacji które mogą mieć istotne znaczenie m.in. dla określenia, wymiaru i poboru podatków, dla windykacji i egzekucji zaległości podatkowych, dochodzenia w sprawach podatkowych lub ścigania w sprawach przestępstw podatkowych. Wtedy też zrestrukturyzowane Światowe Forum Wymiany Informacji i Przejrzystości dla Celów Podatkowych rozpoczęło monitorowanie wdrażania standardu poprzez wzajemne oceny

Kolejnym krokiem był szczyt G-8 w czerwcu 2013 r. gdzie liderzy ośmiu państw zobowiązali się do ustanowienia mechanizmu automatycznej wymiany, co następnie spotkało się z udzieleniem mandatu na szczycie G-20 (nie ma wśród jego uczestników Polski). Standard został zatwierdzony przez ministrów finansów tego szczytu w lutym 2014 roku, a następnie przez Radę OECD 15 lipca.

W dniu 22 września 2014 roku w Australii Światowe Forum Przejrzystości i Wymiany Informacji w Celach Podatkowych dostarczyło harmonogram działań (Roadmap) Grupie Roboczej ds. Rozwoju szczytu G-20. Dotyczy on uczestnictwa państw rozwijających się w nowym standardzie OECD i stanowi kolejny krok na rzecz ograniczenia unikania opodatkowania w krajach rozwijających się.

Co przewiduje nowo opracowany przez OECD standard?

Najważniejszymi elementami nowej skonsolidowanej wersji standardu, prócz wytycznych dla państw i instrukcji bezpiecznej transmisji danych, są informacje ważne z punktu widzenia podatnika, dotyczące tego co będzie podlegało wymianie. Przede wszystkim, instytucje finansowe zostaną objęte obowiązkiem raportowania fiskusowi informacji o wszelkiego rodzaju dochodach inwestycyjnych, w tym dochodach z odsetek, dywidend, sprzedaży aktywów finansowych i kapitałów pieniężnych, z niektórych umów ubezpieczeniowych i podobnych, jak i będą musiały dostarczać informacje o saldach rachunków bankowych. Poszerzona została też definicja instytucji finansowych. Obowiązkowe raportowanie będzie dotyczyć już nie tylko banków, ale i brokerów, funduszy inwestycyjnych, instytucji powierniczych i depozytowych, a także niektórych instytucji ubezpieczeniowych, itp. (chyba że istnieje niskie ryzyko, że zostaną wykorzystane do unikania opodatkowania bądź podlegają wyłączeniu z raportowania i wymiany informacji). Zwiększy się także udział władz państwowych w uzyskiwaniu szczegółowych informacji dotyczących kont bankowych od krajowych instytucji finansowych. Wymiana z innymi jurysdykcjami będzie automatyczna i coroczna, a jedynym odstępstwem od niej będzie sytuacja zagrożenia ochrony poufności informacji.

Pojawiły się też dwie informacje najistotniejsze z punktu widzenia klienta banku. Pierwsza z nich, to wprowadzona zasada, iż wszystkie te reguły i obowiązki będą dotyczyć rachunków już nie tylko osób fizycznych, ale i osób prawnych, w tym trustów i fundacji. Druga to wynikający z CRS fakt, iż standard zobowiązuje do przekazywania informacji o tym, kto jest osobą bądź podmiotem, który faktycznie sprawuje kontrolę nad osobami prawnymi.

Opublikowany dokument zawiera także nowe wersje umów Competent Authority Agreement ("CAA") i Common Reporting Standard ("CRS") uprzednio wydanych w lutym tego roku. Standard CAA został stworzony na potrzeby państw chcących przystąpić do wymiany informacji w celu szybszego negocjowania warunków. Warto jednak zauważyć, że to tylko modelowe rozwiązanie, stąd przed przyjęciem porozumienia, poszczególne państwa będą w stanie wynegocjować szereg poprawek. CRS odnosi się natomiast do reguł raportowania oraz tzw. due diligence (należytej staranności) dotyczących instytucji finansowych.

Planowany schemat przekazywania informacji

Zgodnie z proponowanymi przepisami, instytucje finansowe będą zobowiązane do przechwytywania informacji w odniesieniu do kont istniejących na dzień 31 grudnia 2015. Szczegółowy schemat wykorzystywany do wymiany informacji ma wyglądać następująco: konta otwierane do 31 grudnia 2015 roku znajdą się w kategorii kont „istniejących wcześniej” i nie będą podlegały nowej procedurze. Co prawda ich weryfikacja nastąpi - jednakże nieco później.

CRS nie definiuje jak daleko wstecz „istniejące wcześniej” konta będą podlegały weryfikacji, wskazuje jedynie, iż są to konta istniejące w dniu 31 grudnia 2015 roku. Ponadto, dzieli takie konta na te z większym oraz te z mniejszym zgromadzonym majątkiem, gdzie granicą jest próg $1 000,000.00. W przypadku kont osób prawnych „istniejących wcześniej”, CRA utrzymało próg de minimis $250,000.00 – konta z niższym balansem nie podlegają raportowaniu.

W stosunku do nowych kont (zakładanych po 1 stycznia 2016 r.) de minimis nie zostało wprowadzone, stąd wszystkie podlegają raportowaniu. Każde konto bankowe otwierane po 1 stycznia 2016 r. w państwie które zgodziło się na wdrożenie standardu, ma podlegać nowej procedurze, dzięki której będzie identyfikowana rezydencja podatkowa właściciela rachunku.

W podobny sposób, do końca 2016 roku mają być namierzone „istniejące wcześniej” rachunki, na których ulokowano znaczne środki pieniężne, zaś do 31 grudnia 2017 r. – te z mniejszym zgromadzonym majątkiem. W przypadku kont, które zostały zamknięte, jak na razie CRS nie przewiduje wymogu zgłaszania bilansów takich rachunków i tylko wymaga zgłaszania faktu, że konto zostało zamknięte.

Pierwsza wymiana informacji o nowych kontach i dotychczas istniejących w nowym standardzie jest przewidziana na koniec września 2017 roku – z tym, że wymiana ta obejmie na początku jedynie konta osób fizycznych, natomiast wymiana dotycząca pozostałych kont bankowych, a więc kont korporacyjnych, nastąpi najpóźniej do września 2018 r.

CRS a FATCA

Dla porównania, FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act), czyli amerykańska ustawa z 2010 r. o ujawnianiu na cele podatkowe informacji finansowych o rachunkach zagranicznych, zakłada, że instytucje finansowe na całym świecie będą przekazywać do USA informacje o środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych amerykańskich podatników. Jeśli podmiot nie dostosuje się do tych zasad, to przy przekazywaniu mu dochodów z USA, amerykańska instytucja może potrącić 30-proc. podatek u źródła.

Dobrą wiadomością dla instytucji finansowych jest to, że standard CRS przedstawiony przez OECD jest podobny do FATCA, czyli teoretycznie powinno być możliwe wykorzystanie istniejących i planowanych procesów i systemów FATCA. Jednakże dane wymagane przez standard OECD są już inne, co oznacza iż ogrom sprawozdawczości może być znacznie większy pod reżimem CRS.

CRS obejmuje swoim wpływem większą liczbę kont niż FATCA. Zamiast zwykłej identyfikacji jedynie obywateli USA lub ich rezydentów, instytucje finansowe będą zobowiązane do określenia statusu rezydenta podatkowego wszystkich swoich klientów podlegających raportowaniu. Ponadto, wiele z ograniczeń de minimis w ramach FATCA nie są ujęte w CRS. Instytucje finansowe będą więc zobowiązane do zgłaszania znacznie większej ilości informacji do ich właściwych organów. Oznacza to, że ze względu na zwiększony zakres informacji wymaganych przez CRS, instytucje finansowe będą musiały zrewidować swoje podejście do FATCA, by odpowiednio podejść do wymagań standardu OECD.

O wiele bardziej skomplikowane może okazać się ustalanie rezydencji podatkowej, zaś instytucje finansowe będą z pewnością żądały wyraźnego wskazania przez właściwe organy państwowe jasnych wskazówek i interpretacji, aby pomóc klientom ustalić ich rezydencję podatkową bez zbędnych pomyłek.

Standard co prawda nie ma bezpośredniej mocy prawnej, ale oczekuje się, że jego adopcja do krajowych systemów prawnych będzie zgodna z modelem CAA i CRS, szczególnie przy realizacji umów dwustronnych. Chęć i wola zastosowania standardu wydają się być silne, skoro już ponad 40 państw potwierdziło jego przyjęcie.

Jak dało się zauważyć przy okazji FATCA, uzgadnianie i wdrażanie standardu jest procesem czasochłonnym. Doświadczenie pokazuje, iż może okazać się mało prawdopodobne, że wszystkie jurysdykcje obecnie deklarujące chęć przystąpienia do standardu, będą ostatecznie w stanie to zrobić, a następnie wdrożyć umowy do swoich systemów prawnych. CRS opiera się głównie na certyfikacji własnej złożonej przez klientów. Instytucje finansowe są zaś zobowiązane do oceny zasadności tej certyfikacji własnych na podstawie innych informacji zebranych od klienta. Jednak trzeba mieć na uwadze to, iż przepisy dotyczące rezydencji podatkowej w różnych krajach są skomplikowane i różnią się od siebie, dlatego proces skutecznego wdrożenia może nie być tak prosty jakby mogło się wydawać.

Kolejne kroki - kompromis konieczny

Dodatkowo, OECD pracuje także nad nowelizacją swoich zaleceń na temat dobrowolnego ujawniania przez podatników ich dochodów przed fiskusem. Z analiz przeprowadzanych przez OECD od 2009 roku wynika, iż ponad pół miliona podatników dobrowolnie ujawniło swoje dochody oraz ukryte bogactwa przed organami podatkowymi. Kraje zidentyfikowały w ten sposób ponad 37 miliardów euro z dobrowolnych programów informacyjnych, do rozważenia których OECD zachęca wszystkie pozostałe kraje.

Państwa OECD same wprowadzają coraz bardziej restrykcyjne przepisy i kontrole podatkowe. Dla przykładu, Irlandia będzie dokładniej przyglądać się transakcjom bezgotówkowym na kontach, kartach płatniczych oraz realizowanych za pomocą terminali płatniczych. Z drugiej strony powszechnie wprowadzane są limity używania gotówki do transakcji – np. we Włoszech, można płacić gotówką maksymalnie do kwoty €999.99, zaś kwoty powyżej jedynie za pomocą kart debetowych, kredytowych, przelewem bankowym lub czekiem. Za niestosowanie się do tych przepisów przewidziane są kary wynoszące do 40% od płaconej kwoty (minimalna kara to €3,000). Polska natomiast planuje wprowadzić od 2015 roku możliwość kontroli dochodów do 10 lat wstecz. Jednocześnie promuje się płacenie podatków od wszystkich dochodów, przy czym efektywne opodatkowanie coraz bardziej wzrasta.

Nowy standard automatycznej wymiany informacji o rachunkach w celach podatkowych zaakceptowało już 66 krajów i ich terytoriów zależnych, w tym wszystkie należące do OECD. W tym gronie znalazły się także m. in. Szwajcaria, Liechtenstein i Singapur, czyli państwa przyciągające kapitał zagraniczny właśnie dzięki rozwiniętej tajemnicy bankowej. Ostatnio, także Hongkong, Mauritius czy Macao, które wcześniej deklarowały silną opozycję względem standardu i optowały za jego przyjęciem w przyszłości. Ponad 40 krajów, w tym Polska, już zobowiązało się do wdrożenia standardu OECD - konkretnego, ambitnego harmonogramu prowadzącego do pierwszej automatycznej wymiany informacji w roku 2017-tym w grupie krajów OECD i spoza OECD. Sama Organizacja spodziewa się natomiast, iż pod koniec października 2014 r. państw sygnatariuszy może być już nawet ponad 120, kiedy to też w Berlinie odbędzie się spotkanie Światowego Forum Przejrzystości i Wymiany Informacji do Celów Podatkowych. Zostanie na nim zaprezentowany m. in. nowy dokument OECD.

Czy zaakceptowanie standardu OECD oznacza nieuchronny koniec tajemnicy bankowej we wszystkich jurysdykcjach? Nie do końca - pozostają jeszcze jurysdykcje, które do wymiany informacji podatkowych jak w przewidzianym standardzie nie przystępują, a przynajmniej jak na razie przystąpienia nie deklarują. Takimi jurysdykcjami, które stanowczo zaprzeczają przyjęciu standardu są Panama, Urugwaj czy Dubaj zwany „nową Szwajcarią”. Nie należy też zapominać o krajach – „rajach” rozrzuconych po Oceanie Indyjskim i Pacyfiku, jak St. Lucia, Brunei, Dominica czy Vanuatu, gdzie obowiązywanie i gwarantowanie ścisłej tajemnicy bankowej jest ważnym czynnikiem wpływającym na podejmowanie operacji bankowych. Bahamy, które teoretycznie są w trakcie negocjacji z OECD, podchodzą bardzo sceptycznie do automatycznej wymiany informacji podatkowych. Minister Finansów, Ryan Pinder, oficjalnie wyraził wątpliwości co do praktycznych rezultatów, jakie ma przynieść CRS, w szczególności w stosunku do krajów rozwijających się. Potwierdził też, iż Bahamy będą oponować tak długo jak będą mogły, chroniąc swoją reputację, godne zaufania międzynarodowe centrum finansowe.

Biorąc pod uwagę rosnące globalne wsparcie dla standardu OECD, jurysdykcje te mogą jednak spotkać się z zwiększoną presją co do przyjęcia i wdrożenia standardu w przyszłości. Aby to zrobić, musiałby jednak wprowadzić przepisy, które stanowiłyby ramy prawne dla automatycznej wymiany informacji, gdyż takie obecnie w wymienionych jurysdykcjach nie istnieją. Ponadto, musiałby zwiększyć także zasoby kadrowe i administracyjne dla skutecznego i praktycznego wdrożenia standardu, co wiąże się nie tylko z kosztami, ale i długim okresem reorganizacji administracji podatkowej oraz samej legalizacji takiej wymiany informacji. Dlatego póki co nie ma obaw w przedmiocie całkowitej utraty tajemnicy bankowej. Ponadto, niektóre jurysdykcje, nawet takie które do standardu przystępują, oferują w dalszym ciągu najbardziej anonimowe systemy kont, w których bank nie zna swojego klienta. Przykładem są japońskie konta z pieczęcią natsu-in, identyfikujące klientów banku poprzez pieczęć.

Działania OECD są postrzegane jako kolejny krok do zacieśniania kontroli podatkowej, jednakże proponowany standard dalej pozostawia pewne luki, które mogą odnieść skutki względem krajów rozwijających się, pozwalając jednocześnie „rajom podatkowym” i ich klientom obejść nowe zasady. Zgodnie z założeniami standardu, każda ze stron CAA może arbitralnie wstrzymać się od wymiany informacji ze wskazanymi krajami. Zazwyczaj dotyczyć to będzie krajów biedniejszych, rozwijających się, w stosunku do których raje podatkowe i nie tylko, zwlekały z podpisywaniem dwustronnych umów podatkowych. Możliwość zawetowania bez powodu wymiany informacji przez każdy z krajów, sprawia, iż tak naprawdę nie ma mechanizmu umożliwiającego krajom rozwijającym się tymczasowe wstrzymanie czy rezygnację z wymogu dostarczenia informacji, dopóki nie będą miały takiej zdolności. Kraje rozwijające będą w efekcie niejako zmuszone do zbierania i udostępniania informacji, procesu który może okazać się zbyt kosztowny i trudny – po to tylko by wziąć udział w schemacie. Z drugiej strony, raje podatkowe będą musiały dostarczać informacje, ale mogą zdecydować się na nie otrzymywanie żadnych w zamian. W ten sposób, centra offshore'owe będą mogły skupiać swoją aktywność na krajach rozwijających się, które de facto mogą nie zostać objęte standardem. Tak długo jak istnieją podatki, podatnicy szukają i będą poszukiwać rozwiązań pozwalających na optymalizację finansową, nie ulega to żadnym wątpliwościom.

Prezentując nowy standard, Sekretarz Generalny OECD Angel Gurría powiedział: „To jest prawdziwa zmiana taktyki gry. Globalizacja systemu finansowego na świecie spowodowała iż stało się coraz prostsze dla ludzi, by utrzymywać i zarządzać inwestycjami poza krajem zamieszkania. Ten nowy standard automatycznej wymiany informacji zwiększy wysiłki międzynarodowej współpracy podatkowej i postawi rządy z powrotem na równe nogi, tak by starały się chronić integralność swoich systemów podatkowych i walczyły z uchylaniem się od opodatkowania”. Z uwagi na powyższe może się okazać, że to właśnie model automatycznej wymiany informacji zostanie uznany za najskuteczniejszy.

Takich zmian można było się spodziewać w świetle ogólnoświatowego kryzysu finansowego i rozpowszechnionego zjawiska unikania opodatkowania. CRS jest odpowiedzią na rosnącą kontrolę nieewidencjonowanych dochodów. Kolejnym krokiem będzie zapewne kontrola przepływów pieniężnych pomiędzy rachunkami podatników, dodatkowe podatki i kary za dochody nieopodatkowane w latach ubiegłych.

Prawdopodobnym skutkiem globalnego trendu kontroli przepływów pieniężnych i kapitału będzie wzrost znaczenia pozabankowych systemów przechowywania aktywów, takich jak: pieniądz elektroniczny czy złoto, a także zepchnięcie dużej liczby podatników do szarej strefy.

 

Autorzy:

Aleksandra Danielewicz - aplikant adwokacki
Robert Nogacki - radca prawny 

Robert Nogacki jest właścicielem Kancelarii Prawnej Skarbiec.
Aleksandra Danielewicz jest prawnikiem w Kancelarii Prawnej Skarbiec.

Publikacje tematyczne związane z działem

 

 

AWI, OECD, CFC...

Anna Karczewska, mec. Robert Nogacki: OECD znowu straszy podatników

OECD dzięki CRS (Common Reporting Standard) znowu zmierza do ujednolicenia prawa podatkowego. Wizja uszczelnienia systemu fiskalnego, zminimalizowania negatywnych zjawisk unikania opodatkowania oraz przeciwdziałania ukrywaniu dochodów w przyjaznych podatkowo jurysdykcjach została już roztoczona. Można mieć jednak uzasadnione wątpliwości, czy zmiany faktycznie się dokonały. Państwa członkowskie nie są gotowe na wdrożenie rekomendowanych przez Radę wytycznych. Optymalizacji i międzynarodowego planowania podatkowego nie da się tak po prostu zabronić. Każdy ma bowiem prawo do ochrony własnego majątku i powinien z tego prawa aktywnie korzystać.

 

Wymiana informacji podatkowych

Adriana Panas, mec. Robert Nogacki: Wymiana informacji podatkowych

Pod naciskiem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) kraje znane z przyjaznych inwestorom systemów podatkowych (tzw. "raje podatkowe") zawierają w ostatnich latach umowy o wymianie informacji w sprawach podatkowych, umożliwiające w pewnych okolicznościach dostęp do informacji, które mogą mieć istotne znaczenie dla określenia, wymiaru i poboru podatków.

 

Skontaktuj się z nami

Kancelaria Prawna Skarbiec
ul. Maciejki 13, 02-181 Warszawa
Adres e-mail:
Telefon:

Home & Market World Tax BCC Gazeta Prawna Gentleman Gazeta Finansowa Rising Stars 2013 Rzetelna Firma Home & Market Overseas Agent Rising Stars 2012