Sztuczne dzielenie działań przedsiębiorców a opodatkowanie VAT

Opodatkowanie VAT może być kwestią sporną. Zwłaszcza, że wydzielając z kompleksowej usługi świadczenie odrębne, kwalifikowane jako dostawa oddzielnej usługi niepodlegającej zwolnieniu, można ją objąć VAT. Zdarza się, że fiskus dopuszcza się takiego rozdzielenia w sposób sztuczny, właśnie do celów podatkowych.

Świadczenie usługi kompleksowej a opodatkowanie VAT

Sztucznemu rozdzielaniu usług w celu opodatkowania VAT niektórych z nich sprzeciwił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W wyroku z 27 czerwca 2023 r. zgodził się ze skarżącą spółką, że fiskus nie może na potrzeby opodatkowania VAT sztucznie różnicować czynności podejmowanych przez nią w ramach prowadzonej działalności. Sprawa dotyczyła spółki z o.o. trudniącej się dystrybucją wyrobów medycznych.

W segmencie sprzedaży jednego z produktów zamierzała nawiązać współpracę z firmą ubezpieczeniową i dodatkowo sprzedawać jej polisy. W takim modelu uzyskiwane wynagrodzenie podlegało zwolnieniu z VAT. W ramach współpracy z ubezpieczycielem na spółce ciążyły dodatkowe obowiązki monitorowania zawartych umów ubezpieczenia. W okresie zbliżającego się ich zakończenia miała podejmować działania rozliczeniowe w zakresie ich wypowiedzeń, ale również w przedmiocie odnowienia. Fiskus uznał, że te ostatnie działania nie stanowią dalszego elementu usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego, a więc podlegają opodatkowaniu VAT.

Działalność zwolniona z VAT

W art. 43 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług zawarty jest katalog czynności, dostaw i usług, które podlegają zwolnieniu z opodatkowania VAT. Wśród nich, w pkt 37, wskazane są usługi ubezpieczeniowe, usługi reasekuracyjne i usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, a także usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek, z wyłączeniem zbywania praw nabytych w związku z wykonywaniem umów ubezpieczenia i umów reasekuracji.

Organ rozdzielił usługę

Zdaniem Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej podejmowane przez spółkę działania odnawiające zawarte polisy stanowią przejaw jej uczestnictwa w utrzymaniu zawartych już umów ubezpieczenia, ewentualnie zarządzania zawartymi umowami ubezpieczenia. A te działania nie mieszczą się już w zakresie usług pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT. Będą zatem podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Sztuczne dzielenie dla potrzeb podatkowych

Spółka wniosła skargę do sądu administracyjnego podnosząc, że wykonywany przez nią zespół czynności z ekonomicznego punktu widzenia obejmuje jedno świadczenie kompleksowe, które nie powinno być sztucznie dzielone dla celów podatkowych. WSA w Poznaniu stanął po jej stronie. Sąd zwrócił uwagę, że w ustawie podatkowej nie zostało wyjaśnione, jak należy rozumieć pojęcia „usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych, a także usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek”. W przypadku braku takich wyjaśnień należy się posiłkować definicjami wskazanymi w rodzimych dla tych pojęć gałęziach prawa.

A w ustawie z dnia 15 grudnia 2017 r. o dystrybucji ubezpieczeń wyjaśniono, że dystrybucją ubezpieczeń jest działalność ich dystrybutora polegająca na: 1) doradzaniu, proponowaniu lub wykonywaniu innych czynności przygotowawczych zmierzających do zawarcia umów ubezpieczenia lub umów gwarancji ubezpieczeniowych; 2) zawieraniu umów ubezpieczenia lub umów gwarancji ubezpieczeniowych w imieniu zakładu ubezpieczeń, w imieniu lub na rzecz klienta albo bezpośrednio przez zakład ubezpieczeń; 3) udzielaniu pomocy przez pośrednika ubezpieczeniowego w administrowaniu umowami ubezpieczenia lub umowami gwarancji ubezpieczeniowych i ich wykonywaniu, także w sprawach o odszkodowanie lub świadczenie.

Sąd stwierdził, że z przepisów tych wynika, iż działalność pośrednika ubezpieczeniowego to nie tylko działania zmierzające do zawarcia umowy ubezpieczenia, ale i późniejsze czynności, w tym uczestnictwo w administrowaniu umowami ubezpieczenia. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy WSA orzekł, że podejmowane przez spółkę działania odnawiające polisę ubezpieczeniową stanowią element kompleksowej usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych, zwolnionej z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o podatku od towarów i usług.

Postępowanie dwuinstancyjne albo droga sądowa

Jak widać pro przedsiębiorcza, czyli ekonomiczna perspektywa nie jest domeną organów podatkowych. Dokonując ustalenia znaczenia przepisów czynią to przede wszystkim w zakresie niezbędnym dla potrzeb podatkowych, nierzadko w sposób sztuczny, w oderwaniu od ich gospodarczego sensu. Na szczęście dla przedsiębiorców, w większości przypadków postępowanie przed organami podatkowymi jest dwuinstancyjne, stąd od takich rozstrzygnięć organu można się odwołać. W postępowaniu o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego podatnikowi przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, z czego w omawianej sprawie skutecznie skorzystała spółka.

radca prawny Robert Nogacki, partner zarządzający Kancelarią Prawną Skarbiec

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.