Uzgodnienia podatkowe a tajemnica klienta
Przepis nakazujący pośrednikom ujawniać organom transgraniczne uzgodnienia podatkowe klientów narusza szeroko rozumiane prawo do poszanowania prywatności klienta. W celu ochrony tajemnicy zawodowej z tego obowiązku zwolnić się może prawnik, jednak warunkiem jest poinformowanie o tym innego pośrednika. Wyrokiem z 29 lipca 2024 r. Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził, że obowiązek nie dotyczy sytuacji gdy inny pośrednik nie jest klientem prawnika. W Polsce nakaz nie może obejmować adwokatów i radców prawnych (sprawa C‑623/22, Belgian Association of Tax Lawyers i in., przeciwko Premier minister).
Uzgodnienia podatkowe klienta
Jak wyjaśnia preambuła unijnej dyrektywy 2011/16/UE w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania, w erze globalizacji i dynamicznego wzrostu mobilności podatników oraz dokonywanych przez nich transakcji transgranicznych, a także przy internacjonalizacji instrumentów finansowych, kraje członkowskie napotykają trudności w ustalaniu właściwej wysokości należnych im podatków. Te trudności prowadzą nierzadko do podwójnego opodatkowania, co z kolei popycha podatników do oszustw podatkowych i prób uchylenia się od opodatkowania. Jednocześnie państwa posiadają ograniczone do swoich granic terytorialnych uprawnienia kontrolne.
Dlatego, m.in. w art. 8ab ust. 1 zmienionej dyrektywy 2011/16 ustanowiono, że państwa członkowskie Unii Europejskiej mogą wprowadzać niezbędne środki w celu przymuszania pośredników do przekazywania właściwym organom informacji o tzw. uzgodnieniach transgranicznych (schematach podatkowych, które obejmują co najmniej 2 różne państwa).
Pośrednik zobowiązany do przekazywania informacji
W rozumieniu dyrektywy „pośrednik” oznacza osobę, która opracowuje, wprowadza do obrotu, organizuje lub udostępnia do wdrożenia, podlegające zgłoszeniu uzgodnienie transgraniczne lub zarządza wdrażaniem takiego uzgodnienia. W ust. 5 artykułu 8ab przewidziano możliwość zwolnienia się pośrednika z obowiązku informacyjnego, jeśli ten powoła się na tajemnicę zawodową. Zwolnienie rodzi jednak obowiązek powiadomienia innego pośrednika (lub bezpośrednio klienta) o przejściu na niego ww. obowiązku informacyjnego.
Naruszenie tajemnicy zawodowej a prawo do poszanowania prywatności klienta
W belgijskiej sprawie, w której prawnicy podnieśli, że ów obowiązek narusza tajemnicę adwokacką, wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. TSUE przyznał, że wraz z powiadomieniem innych pośredników dochodzi do ujawnienia wrażliwych danych osobowych klienta, informacji o konstrukcji poczynionych z prawnikiem uzgodnień. A to z kolei narusza szeroko rozumiane prawo do poszanowania prywatności, gwarantowane artykułem 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. TSUE orzekł więc, że art. 8ab ust. 5 jest nieważny w zakresie, w jakim zmusza pośrednika do ww. powiadamiania każdego innego pośrednika niebędącego jego klientem (sprawa Orde van Vlaamse Balies i in., C‑694/20).
Radca prawny i adwokat zwolnieni z obowiązku w Polsce
Dyrektywą nr 2023/2226 z dniem 13 listopada 2023 r. odpowiednio zmieniono brzmienie art. 8ab ust. 5 dyrektywy 2011/16 poprzez dodanie, że obowiązek powiadomienia dotyczy tylko innych pośredników będących klientami pośrednika. W wydanym 29 lipca 2024 r. wyroku TSUE potwierdził, że stwierdzona 8 grudnia 2022 r. nieważność art. 8ab ust. 5 odnosi się wyłącznie do osób, które wykonują swoją działalność zawodową zgodnie z jednym z tytułów zawodowych wymienionych w art. 1 ust. 2 lit. a) dyrektywy 98/5/WE. Chodzi o prawników.
Zgodnie z tym przepisem, prawnik oznacza osobę, obywatela kraju członkowskiego UE, uprawnionego do wykonywania swego zawodu zgodnie z jednym z wyraźnie w nim wskazanym tytułem zawodowym. Na przykład w Bułgarii, Czechach czy we Francji jest to dokładnie adwokat. Ale już w Niemczech „Rechtsanwalt”, rozumiany jako adwokat i prawnik będący obrońcą sądowym. Podobnie w Belgii. W Polsce, za prawnika w rozumieniu tej dyrektywy uważa się nie tylko adwokata, ale i radcę prawnego.
Podsumowanie
To bardzo ważny wyrok unijnego Trybunału. Potwierdza słuszność rozstrzygnięcia TSUE z grudnia 2022 r., w którym wyważono interes fiskalny państw z podstawowymi prawami jednostki, uznający wyższość tego drugiego dobra. Nałożony na prawników, zwolnionych z obowiązku informacyjnego wobec organów skarbowych, przymus poinformowania o przejściu tego obowiązku na innych pośredników, przy którym dochodziło do ujawnienia danych osobowych klienta, naruszał bardzo ważne prawo tego klienta do poufności jego komunikacji z prawnikiem.
Autor: Robert Nogacki, radca prawny, partner zarządzający, Kancelaria Prawna Skarbiec, specjalizująca się w doradztwie prawnym, podatkowym oraz strategicznym dla przedsiębiorców
Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.
Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.
Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.
Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.
Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.
Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.
Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.
