Odliczenie VAT. Ważny dla spółek wyrok TSUE

Odliczenie VAT. Ważny dla spółek wyrok TSUE ws. milionowych odliczeń. Jeżeli spółki uzgodniły, że zapłatę za wkład stanowić będzie wartość emisyjna akcji, to podstawą opodatkowania aportu nieruchomości w zamian za akcje będzie ich wartość emisyjna, a nie nominalna jak chcą tego organy podatkowe. Tak orzekł 8 maja 2024 r. Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie firmy, którą fiskus chciał pozbawić możliwości odliczenia ponad 110 mln zł VAT. Sprawa ciągnęła się niemal 10 lat.

Przedsiębiorca ma prawo na odliczenie VAT

Stosownie do art. 29a ust. 1 ustawy o VAT, podstawę opodatkowania tym podatkiem stanowi zasadniczo wszystko, co jest zapłatą za dostawę towaru lub usługi. Jeśli nabywca wykorzystuje je później do dalszych czynności również opodatkowanych VAT, ma prawo odliczyć podatek naliczony na fakturze dokumentującej dokonany przez niego zakup (art. 86 ust. 1). W skrócie, firma, która kupuje materiały, czy też usługi, które następnie odsprzedaje lub wykorzystuje w swojej działalności, ma prawo obniżyć VAT, jaki odprowadza do skarbówki o VAT, który zapłaciła w cenie zakupionych towarów czy wyświadczonych usług. W przypadku gdy suma VAT z zakupów przekracza wartość VAT ze sprzedaży w danym okresie, przedsiębiorca może wystąpić o zwrot nadpłaconego podatku. Zgodnie jednak z art. 88 ust. 3a ww. ustawy VAT, nie stanowią podstawy do odliczenia faktury np., wystawione przed podmiot nieistniejący czy na których podane kwoty są niezgodne z rzeczywistością.

Spółce odmówiono prawa do odliczenia ponad 110 mln VAT

Właśnie o tę ostatnią regulację oparł się naczelnik urzędu skarbowego w Warszawie, odmawiając spółce prawa na odliczenie VAT w wysokości ponad 110 mln zł. W 2014 roku, w zamian za jej akcje inna spółka wniosła wkłady pieniężne oraz wkłady niepieniężne w postaci 25 nieruchomości. Spółka przyjmująca wkłady wyemitowała za nie kilkanaście tysięcy akcji o wartości ponad 590 mln złotych netto. Cenę emisyjną jednej akcji w wysokości 35 287 zł obie firmy ustaliły w oparciu o wartość wniesionych aportem nieruchomości, oszacowaną przez zewnętrznego rzeczoznawcę na podstawie cen rynkowych. Taką też kwotę uwzględniła w złożonych do urzędu skarbowego deklaracjach VAT. Ale organ podatkowy stwierdził, że podstawę opodatkowania VAT wniesionych wkładów powinna stanowić cena nominalna, czyli 50 zł za jedną akcję.

Opodatkowanie VAT aportu nieruchomości do innej spółki

Decyzję NUS podtrzymał dyrektor izby administracji skarbowej. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 29 maja 2018 r. (III SA/Wa 2856/17 i III SA/Wa 2857/17) oddalił skargi spółki złożone w tej sprawie. Zdaniem sądu, zapłata należna dla wnoszącego aport w formie innej niż przedsiębiorstwo lub zorganizowana część przedsiębiorstwa odpowiada wartości nominalnej akcji stanowiących wynagrodzenie za ten aport. W konsekwencji WSA uznał, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że wartość przedmiotu transakcji w podatku od towarów i usług była równa tyle, ile za ten przedmiot zdecydował się zapłacić nabywca, a nie ile według sprzedającego warte jest jego świadczenie. W stanie faktycznym będącym przedmiotem sprawy niniejszej nie powinno budzić zatem wątpliwości, że zapłata otrzymana przez podatnika była równa wartości nominalnej wydanych akcji. Zatem to wartość nominalna akcji stanowiła zapłatę w rozumieniu art. 29a ust. 1 ustawy o VAT.

Przedsiębiorca wniósł skargi kasacyjne do NSA

Składy orzekające w obu sprawach (sygnatura akt: I FSK 216/21 i I FSK 2003/18) – postępowania przed NSA zawiesiły w związku ze skierowaniem pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskie o następującej treści: ,,czy przez zapłatę otrzymaną lub którą dostawca otrzyma w zamian za dostawę towarów, o której mowa w art. 73 dyrektywy 2006/112/WE należy rozumieć wartość nominalną obejmowanych akcji, czy wartość emisyjną, jeżeli strony określiły, że zapłatę stanowić będzie wartość emisyjna akcji”

Odliczenie VAT – przełomowy wyrok TSUE

W wyroku z dnia 8 maja 2024 r., wydanym w sprawie C-241/23: P. sp. z o.o. (przeciwko Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, przy udziale: Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, TSUE udzielił sądowi odsyłającemu odpowiedzi, że art. 73 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że podstawę opodatkowania wkładu majątkowego wniesionego przez jedną spółkę na kapitał drugiej spółki w zamian za akcje tej ostatniej należy ustalić w odniesieniu do wartości emisyjnej tych akcji, jeżeli spółki te uzgodniły, że wynagrodzeniem za ten wkład kapitałowy będzie wartość emisyjna. Podstawę opodatkowania stanowi zatem wynagrodzenie, które podatnik otrzymuje w zamian. Okoliczność, że uzgodniona cena odpowiada cenie rynkowej, nie dowodzi, że podstawa opodatkowania VAT jest ustalana w świetle obiektywnej wartości zamiast wartości subiektywnej, którą strony te rzeczywiście uzgodniły. Dodatkowo TSUE przypominał za Komisją Europejska, że ustalenie takiej kwoty podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT nie uniemożliwia sądowi odsyłającemu zweryfikowania, biorąc pod uwagę wszystkie istotne okoliczności, czy wartość, co do której strony się zgodziły, rzeczywiście odzwierciedla rzeczywistość gospodarczą i handlową i nie jest wynikiem nadużycia.

Wyroki NSA w obu sprawach jeszcze nie zapadły. Ale wydano już postanowienia o podjęciu obu zawieszonych postępowań.

Podsumowanie

Wyrok TSUE kwestionuje prawidłowość stanowiska zajmowanego dotąd przez polskie organy skarbowe. To z kolei poddaje w wątpliwość prawidłowość decyzji już wydanych w podobnych sprawach. Rozstrzygniecie TSUE umożliwi więc spółkom rozliczanie VAT wg emisyjnej a nie nominalnej wartości akcji stanowiących wynagrodzenie za aport. Z drugiej strony, może uruchomić lawinę kontroli podatkowych, dzięki którym urzędnicy będą chcieli zwiększyć wpływy do budżetu. Spółki, które aporty wnosiły po wartości nominalnej, będą się jednak mogły przed takimi działaniami skutecznie bronić. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, by w państwie prawa mogło ono karać swoich podatników za to, że działali według wskazań jego organów.

Warto też pamiętać, że podatnicy którzy przegrali sprawy sądowe w podobnych sprawach, na potrzeby których dokonano interpretacji przepisów VAT niezgodnie z powyższym wyrokiem TSUE i ich nie zaskarżyli mają trzy miesiące od publikacji rozstrzygnięcia TSUE na wznowienie postępowania sądowo administracyjnego (Data ogłoszenia: 24.06.2024 r.: Dz.U.UE.C.2024.3728).

Autor: Robert Nogacki, radca prawny, partner zarządzający, Kancelaria Prawna Skarbiec, specjalizująca się w doradztwie prawnym, podatkowym oraz strategicznym dla przedsiębiorców

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.