Obowiązki fundacji zgodne z ustawą z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Przepisy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy nakładają na wszelkie działające w Polsce fundacje skomplikowane obowiązki dotyczące rejestrowania operacji finansowych. Obowiązki fundacji wynikają z ustawy, która je reguluje. Konieczność spełniania tych wymogów jest niezależna od tego, czy dana fundacja dysponuje znacznym majątkiem bądź dokonuje operacji finansowych na większą skalę.

Obowiązki fundacji względem transakcji, które powinna zarejestrować

Fundacja przeprowadza transakcje, gdy zgodnie z art. 2 pkt 1e ustawy wykonuje zlecenie lub dyspozycję klienta, przez którego należy rozumieć m.in. darczyńcę oraz również podmiot, który uzyskał od fundacji pomoc materialną (finansową lub niefinansową).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 3 ustawy rejestracji podlegają transakcje:

• których równowartość przekracza 15 000 €, również w przypadku, gdy są one przeprowadzone za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji (art. 8 ust. 1 ustawy);
• których okoliczności wskazują, że mogą one mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu (art. 8 ust. 3 ustawy).

Ważną kwestią w tym względzie jest kwalifikacja danej czynności jako transakcji w rozumieniu ustawy. Zgodnie z definicją w art. 2 pkt 2 ustawy przez transakcje rozumie się dokonywane we własnym imieniu , jak i na cudzy rachunek:

• wpłaty i wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, w tym przekazy pieniężne w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia nr 1781/2006, zlecone zarówno na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i poza nim;
• kupno i sprzedaż wartości dewizowych;
• zamianę wierzytelności na akcje lub udziały;
• przeniesienie własności lub posiadania wartości majątkowych, w tym oddanie w komis lub pod zastaw takich wartości.

Należy wskazać, iż zgodnie z art. 2 pkt 3 w rozumieniu ustawy wartościami majątkowymi są:

• środki płatnicze;
• instrumenty finansowe w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi;
• inne papiery wartościowe lub wartości dewizowe;
• prawa majątkowe, rzeczy ruchome oraz nieruchomości.

Ustawa w art. 8 ust. 1e przewiduje, iż  obowiązek rejestracji, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy nie dotyczy:

• przelewów przychodzących, z wyjątkiem przelewów przychodzących z zagranicy;
• transakcji związanych z gospodarką własną fundacji;
• transakcji tymczasowego przewłaszczenia na zabezpieczenie wartości majątkowych, wykonanej na czas trwania umowy przewłaszczenia z instytucją obowiązaną;
• przypadków określonych w art. 9d ust. 1 ustawy.

Ustawa w art. 9d ust. 1 wymienia w szczególności następujące przypadki:

• gdy klient jest podmiotem świadczącym usługi finansowe, mającym siedzibę na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo państwa równoważnego;
• transakcje z organami administracji rządowej, organami samorządu terytorialnego oraz organami egzekucyjnymi.

Przy klasyfikacji danej czynności warto zwrócić uwagę na szeroki zakres pojęcia „przeniesienia własności lub posiadania wartości majątkowych”. Należy wskazać, że również  darowizna na rzecz fundacji będąc „przeniesieniem własności” podlega obowiązkowi rejestracji. Wszelkie formy pomocy udzielanej przez samą fundację (np. dofinansowanie określonych działań) będą podlegały obowiązkowi rejestracji. Dotyczy to także sytuacji, gdy jedna fundacja przyznaje drugiej fundacji darowiznę na realizację określonego projektu.

Przykładowe stany faktyczne

Przykład 1: transakcja realizowana za pomocą banku

W praktyce działania fundacji zdarzają się trudniejsze do zakwalifikowania sytuacje. Z takim problemem styka się fundacja, gdy udziela ona pomocy finansowej za pośrednictwem banku, którego sama jest klientem.

W ocenie Ministerstwa Finansów bank taki również zobowiązany jest do rejestracji transakcji podlegających reżimowi ustawy, co jednak nie zwalnia fundacji z obowiązku wpisania transakcji do swojego rejestru.

Zdaniem Ministerstwa Finansów w opisywanym wypadku przeprowadzenie transakcji przez fundację składać się będzie z dwóch elementów:

• przeprowadzenia transakcji przez fundację poprzez podjęcie decyzji o przyznaniu wsparcia finansowego określonemu podmiotowi (klientowi fundacji);
• przeprowadzenia transakcji przez bank (na zlecenie fundacji) poprzez przekazanie środków finansowych beneficjentowi pomocy.

W opinii Ministerstwa Finansów: „Zarejestrowanie transakcji przez fundację powinno nastąpić po przeprowadzeniu transakcji przez bank. W przeciwnym wypadku zarejestrowana przez fundację transakcja nie będzie odzwierciedlała stanu faktycznego – do czasu realizacji transakcji przez bank, beneficjent pomocy (klient fundacji) nie otrzyma faktycznego wsparcia finansowego”.

W związku z tym „Departament Informacji Finansowej nie może podzielić stanowiska (…), że fundacja nie jest podmiotem przeprowadzającym transakcje, w związku z czym nie dotyczy jej obowiązek rejestrowania transakcji”.

Przykład 2: transakcja realizowana w transzach

Kolejnym przykładem budzącym wątpliwości jest sytuacja w której fundacja udziela pożyczki, np. w wysokości 300 000 złotych, wypłacanej w transzach. Pożyczkobiorca rozlicza się z otrzymanych środków i otrzymuje kolejną transzę. Tylko część transz nie przekracza progu 15 000 €. W przedstawionym stanie faktycznym wątpliwym jest czy należy:

• zgłaszać jako transakcje powiązane transze o wartości poniżej ustawowego progu (wartość całej pożyczki przekracza 15 000 €);
• albo tylko rejestrować transze o wartości powyżej ustawowego progu (jako niepowiązane).

Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy „transakcję powiązaną” można określić jako „transakcję, przeprowadzaną za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji”.

Zdaniem Ministerstwa Finansów w powyższym stanie faktycznym:

„Podział transz pożyczki wynika z umowy zawartej pomiędzy Fundacją, a pożyczkobiorcą zatem nie cechuje się kryterium celowości dzielenia kwoty ponadprogowej [ponad 15 000 €] w celu uniknięcia rejestracji. Jeśli jednak w uznaniu Fundacji pożyczkobiorca celowo w ww. sposób skonstruował umowę aby uniknąć rejestracji transakcji, powinna ona zarejestrować ją jako powiązaną.”

Sposób sporządzenia i prowadzenia rejestru transakcji

W zakresie sporządzania i prowadzenia rejestru transakcji, oprócz ustawy właściwe są również przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 września 2001 r. w sprawie określenia wzoru rejestru transakcji, sposobu jego prowadzenia oraz trybu dostarczania danych z rejestru Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej (zwanego dalej „rozporządzeniem”).

Dodatkowo w przypadku transakcji, której okoliczności wskazują, że może ona mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu, fundacja zobowiązana jest przekazać Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej (GIIF) dodatkowe dane o stronach transakcji, będące w posiadaniu fundacji, w tym informacje o ich rachunkach osobistych oraz rachunkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, niewykorzystanych w przedmiotowej transakcji.

Rejestr transakcji może być prowadzony w dwóch formach: papierowej i elektronicznej. Zarówno ustawa, jak też rozporządzenie, nie narzuca fundacji formy prowadzenia rejestru. Jednakże przepisy te określają wymogi co do sposobu prowadzenia rejestru transakcji oraz ustanawiają jego wzór.

Wybór formy prowadzenia rejestru powinien być dostosowany do ilości, rodzaju i wielkości transakcji jakie przeprowadza fundacja. W przypadku przeprowadzania dużej ilości transakcji ponadprogowych, praktyczniejszym może okazać się prowadzenie rejestru transakcji w formie elektronicznej. W odmiennym przypadku, przy znikomej ilości transakcji podlegających obowiązkowi rejestracji, fundacja powinna rozważyć prowadzenie rejestru transakcji w formie papierowej.

Zakończenie

Fundacje w praktyce często spotykają się z wątpliwościami w stosowaniu przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Pomocne w tym względzie są umieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Finansów wyjaśnienia oraz przykłady najczęściej spotykanych błędów w prowadzeniu rejestrów transakcji.

Źródło: Bankier.pl

Kancelaria prawna Skarbiec

Autor: mec. Robert Nogacki, Marek Maliński

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.