Antychryst bez Chrystusa. O wykładach Petera Thiela w Nashville
W poniedziałek 19 października 2026 roku w gmachu Wielkiej Loży Tennessee, czyli w świątyni masońskiej w centrum Nashville, Peter Thiel kończył czwarty wieczór swoich wykładów o Antychryście. Thiel to współzałożyciel PayPala i Palantira, firmy sprzedającej analizę danych wojsku, wywiadom i policji, inwestor polityczny stojący za karierą wiceprezydenta J.D. Vance’a i, jak sam o sobie mówi, chrześcijanin ortodoksyjny „przez małe o”, a w druku, we własnym eseju, protestant. Człowiek wart ponad 30 miliardów dolarów mówił przez około sześć godzin w cztery kolejne poniedziałki, a organizatorzy zwrócili dziennikarzom pieniądze za bilety, bo całość odbywała się bez prawa do relacji. Wstęp na cykl kosztował 100 dolarów. Przy drzwiach reporter śledczy Phil Williams fotografował wchodzących i rozpoznawał w nich pastorów oraz publicystów amerykańskiego nacjonalizmu chrześcijańskiego. Wieczór zakończyła impreza w honky tonku Kid Rocka.
Trzy tygodnie wcześniej Thiel obiecał, że ostatniego wieczoru wyjawi tożsamość Antychrysta. Wyjawił zawód. Antychryst będzie politykiem, a jeśli szukać konkretnej osoby, to bardzo złego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Ameryka jest ostatnią i ostateczną postacią Cesarstwa Rzymskiego, nie ma następcy, a gdy skończy się Ameryka, skończy się Zachód, skończy się Christendom i skończy się świat. W pierwszych wykładach cyklu, według nagrań, do których dotarło Politico, tłumaczył, że papież Leon XIV zajął się sztuczną inteligencją, bo potrzebował tematu popularnego, który odwróci uwagę od skandali pedofilskich w Kościele, a Barack Obama robi to samo, bo Demokraci nie mają pomysłów i mogą przynajmniej sprzeciwiać się AI; celem była encyklika z maja 2026 roku o ochronie osoby ludzkiej w epoce sztucznej inteligencji. Finał zamknął apelem do Nashville jako światowej stolicy protestantyzmu, centrum tej formy chrześcijaństwa, która nie ma centrum, żeby pozbyło się kompleksu niższości i walczyło.
Z życia prywatnego wykładowcy nie wyprowadzam niczego, choć od tego zaczęła część amerykańskiej prasy. Ewangelia tego zabrania (Mt 7,1), a jako argument jest to zresztą słabe. Te wykłady upadają same.
Co w tych wykładach jest ciekawe
Uczciwość każe najpierw powiedzieć, co w nich ciekawe. Thiel traktuje poważnie doktrynę, którą wykształcony Zachód zepchnął do horrorów i okładek tabloidów; za samo to należy mu się szacunek. Odczytanie „tego, co powstrzymuje” z Drugiego Listu do Tesaloniczan (2 Tes 2,6 i 7), po grecku katechon, jako Cesarstwa Rzymskiego ma rodowód patrystyczny: tak czytali Tertulian i Jan Chryzostom, tak referował ojców John Henry Newman, anglikański teolog, późniejszy kardynał katolicki, a od 2019 roku święty, w kazaniach adwentowych z 1835 roku, na których Thiel wzorował swój cykl.
Antychryst jako dobroczyńca ludzkości, który obiecuje pokój i rozwiązuje wszystkie problemy, to motyw nowożytnej literatury chrześcijańskiej najwyższej próby: „Krótka opowieść o Antychryście” Włodzimierza Sołowjowa z 1900 roku, „Władca świata” Roberta Hugh Bensona z 1907 roku, komentarz Josepha Ratzingera w pierwszym tomie „Jezusa z Nazaretu”.
Thiel wyłożył tę tezę także własnym głosem, i ostrożniej niż w Nashville: w eseju w „First Things” z lipca tego roku, napisanym z Samem Wolfe’em, „The Pope and the Antichrist”, trzyma się Benedykta XVI, Sołowjowa i tybindzkiego teologa Hansa Künga, przekazuje za Ratzingerem przestrogę, że obrazy apokaliptyczne wylewają się z brzegów jak potok, i nie wymienia żadnego polityka. A jego nauczyciel René Girard ostrzegał w ostatnim rozdziale książki „Widzę szatana spadającego jak błyskawica”, że najpotężniejszym ruchem antychrześcijańskim będzie ten, który przejmie i zradykalizuje troskę o ofiary, i że Antychryst będzie się chełpił, iż przynosi pokój i tolerancję, których chrześcijaństwo nie zdołało dać. Thiel ma więc do dyspozycji argument girardowski.
Lęk przed techniką, która da jednej władzy pełną kontrolę nad każdym człowiekiem, nie jest paranoją; jest tematem tych książek. Gdyby Thiel na tym poprzestał, wygłosiłby przyzwoite, choć wtórne, kazanie adwentowe.
Nie poprzestał.
Ostatni Rzym: Hieronim, Laktancjusz i odpowiedź Augustyna
Zacznijmy od zdania, które brzmi jak wyznanie wiary. Thiel powiedział, że gdy skończy się Ameryka, skończy się Zachód, skończy się Christendom i skończy się świat. Christendom to świat chrześcijański, cywilizacja ukształtowana przez chrześcijaństwo, nie sama wiara; tej różnicy nie wolno zacierać, bo na niej wszystko się opiera. To zdanie ma w Kościele długą historię i jest to historia błędu. W 409 roku, gdy barbarzyńcy przekraczali Ren, Hieronim, tłumacz Biblii, pisał z Betlejem do wdowy Ageruchii, że ten, który powstrzymywał, został usunięty, a my nie rozumiemy, że Antychryst jest blisko. Wziął werset świętego Pawła i podstawił pod niego wiadomości z frontu, od którego dzieliło go ponad dwadzieścia lat życia w Palestynie. Rok później, po zdobyciu Rzymu przez Alaryka, dodał, że zdobyte zostało miasto, które zdobyło cały świat. Augustyn odpowiedział na to trzynastoma latami pracy i dwudziestoma dwiema księgami „Państwa Bożego”. Przyznał w nich, że odczytanie powstrzymującego jako Cesarstwa nie jest niedorzeczne, i w tym samym rozdziale wyznał, że nie wie, co Paweł miał na myśli (XX, 19). Całe dzieło mówi natomiast jedno: Państwo Boże nie jest Rzymem, chrześcijański Rzym nie jest Kościołem, cesarstwa powstają i upadają, a Kościół ochrzcił tych, którzy je zdobywali. Thiel powtarza gest Hieronima i pomija odpowiedź Augustyna.
Ma zresztą bliższego poprzednika. Laktancjusz, retor z dworu Dioklecjana, a potem nauczyciel syna Konstantyna, pisał około roku 310, że Rzym jest tym jednym miastem, które jeszcze podtrzymuje wszystko; że gdy upadnie, nikt nie może wątpić, iż nadszedł koniec; że trzeba błagać Boga, by znienawidzony tyran nie przyszedł wcześniej, niż sądzimy; i że z obliczeń wynika najwyżej dwieście lat („Boskie nauki” VII, 25). Thiel powiedział w Nashville to samo, z Waszyngtonem w miejscu Rzymu. Rzym upadł, świat nie, a „Boskie nauki” stoją na półce obok książek, które je prostowały.
Jest też prostszy sposób sprawdzenia zdania Thiela. Jeśli przez Christendom rozumie Kościół, odpowiada mu obietnica, że bramy piekielne go nie przemogą (Mt 16,18): albo obietnica jest warunkowa i warunek stawia Pentagon, albo przesłanka jest fałszywa. Jeśli rozumie cywilizację, odpowiada mu Augustyn: cywilizacja nie jest Kościołem, a jej koniec nie jest końcem świata. Trzecią możliwość, że chodzi tylko o koniec pewnego porządku historycznego, zamknął sam, dodając, że wraz z Ameryką skończy się świat. Historia dopowiada resztę: chrześcijaństwo istniało, zanim Rzym się nawrócił, i istniało po jego upadku, w Edessie, w Aksum, w Chinach, gdzie stela z Xi’an z 781 roku upamiętnia Kościół Wschodu. Dziś większość chrześcijan świata żyje poza Europą i Ameryką Północną. Z Lagos, Manili czy São Paulo zdanie o końcu świata chrześcijańskiego wraz z końcem Ameryki nie brzmi jak herezja; brzmi jak prowincjonalizm. I jest to prowincjonalizm o znanym kroju. W latach dwudziestych XVI wieku mnich Filoteusz z Pskowa pisał do Moskwy, że dwa Rzymy upadły, trzeci stoi, a czwartego nie będzie. Z tego zdania wyrósł mesjanizm rosyjski; wcześniej, w VII wieku, apokryf Pseudo-Metodego obiecywał ostatniego cesarza rzymskiego, który złoży koronę na Golgocie. Ojcowie spodziewali się, że Rzym się rozpadnie, nie że przetrwa; rodowód ostatniego Rzymu bez następcy jest apokryficzny i imperialny, nie patrystyczny. Każdy ostatni Rzym dotąd umarł, a Kościół był na każdym pogrzebie. Jedyne królestwo bez następcy, jakie zna Biblia, to kamień oderwany bez pomocy rąk, który kruszy wszystkie inne (Dn 2,34 i 44), i nie ma ono ambasady w Waszyngtonie.
Thiel ma też starszego poprzednika w samej teologii politycznej. Euzebiusz z Cezarei, nadworny teolog Konstantyna i najbardziej wpływowy wczesny wyraziciel cesarskiej teologii chrześcijańskiej, wpisał Imperium w plan zbawienia. Kościół nigdy nie uczynił tej teologii swoją nauką, a w 1935 roku niemiecki teolog Erik Peterson, luterański profesor, który przeszedł na katolicyzm, dał jej najbardziej wpływową krytykę w rozprawie „Monoteizm jako problem polityczny”: Bóg chrześcijan jest Trójcą, a Trójcy nie odwzoruje żaden cesarz ani żadne mocarstwo. Peterson pisał to przeciw Carlowi Schmittowi, prawnikowi Trzeciej Rzeszy, który uczynił katechon osią swojej teologii politycznej, bo potrzebował pojęcia, które utrzyma państwo i nie pozwoli chaosowi wypłynąć na wierzch; Schmitt odpowiedział Petersonowi dopiero po trzydziestu pięciu latach i spór trwa do dziś. Thiel bierze najciemniejszy werset świętego Pawła od jego najbardziej skompromitowanego komentatora.
Katechon z adresem
Ta konstrukcja nie trzyma się własnych źródeł. U ojców, u Ireneusza i Hipolita, u Tertuliana, Chryzostoma i Hieronima, jest kolejność: Cesarstwo powstrzymuje, potem zostaje usunięte z drogi, jak pisze Paweł (2 Tes 2,7), rozpada się na dziesięć królestw Daniela i dopiero z tego rozpadu wyrasta uzurpator, mały róg, który wyrywa trzy z dziesięciu i zbiera resztę pod sobą. Hipolit wyobrażał sobie nawet, że Antychryst uleczy zranioną bestię Rzymu i będzie rządził na sposób Augusta; ale bestia w jego opisie została najpierw rozbita.
Thiel chce mieć obie rzeczy naraz i bez środka: Amerykę nienaruszoną, ostatnią i bez następcy, a w jej najwyższym urzędzie Antychrysta. Albo Ameryka została usunięta z drogi, i wtedy nie jest ostatnią i ostateczną formą czegokolwiek, tylko wrakiem, który uzurpator dziedziczy i odbudowuje; albo nie została, i wtedy jej prezydent nie jest niegodziwcem w rozumieniu ojców, którzy objawiają go dopiero po usunięciu. W tym, że porządek powstrzymujący staje się narzędziem tyrana, nie ma sprzeczności; ojcowie to zakładali. Brakuje kryterium, które odróżnia jeden stan od drugiego. W Nashville jedynym, jakie padło, było to, które Nashville Scene streścił jako partyjne: która partia wygrała wybory. Katechon, który powstrzymuje tylko w kadencjach jednej partii, nie jest katechonem. Jest preferencją wyborczą z greckim nazwiskiem. Thiel wie o tym lepiej niż ktokolwiek: na jego wykładach w Oksfordzie rozdawano koszulki z napisem „Don’t immanentize the katechon”, co czytam jako ostrzeżenie, by nie nadawać powstrzymującemu adresu w historii. W Nashville katechon dostał adres.
Antychryst według Jana, Hipolita i Orygenesa
Najpoważniejszy zarzut dotyczy samego pojęcia. W Nowym Testamencie słowo „antychryst” pada tylko w listach Janowych i ma tam ścisłą definicję: antychrystem jest ten, kto przeczy, że Jezus jest Chrystusem przybyłym w ciele (1 J 2,18 i 22; 1 J 4,2 i 3; 2 J 7). Ojcowie trzymali się tej definicji z uporem. Polikarp, uczeń apostoła Jana, pisał do Filipian, że kto nie wyznaje Jezusa przybyłego w ciele, jest antychrystem, a kto nagina słowa Pańskie do własnych pragnień, jest pierworodnym szatana. Hipolit, autor pierwszego traktatu o Antychryście z początku III wieku, zbudował całą postać na zasadzie naśladownictwa: Chrystus jest lwem i on będzie lwem, Chrystus królem i on królem, Chrystus przyszedł jako baranek i on przyjdzie jako baranek, będąc w środku wilkiem, Chrystus rozesłał apostołów i on roześle fałszywych, Chrystus zebrał rozproszone owce i on zbierze rozproszony lud, Chrystus pokazał własne ciało jako świątynię i on wzniesie świątynię z kamienia. Orygenes, największy umysł wczesnego Kościoła, odpowiedział poganinowi Celsusowi, że są dwa krańce ludzkiej natury, doskonałość cnoty w Jezusie i doskonałość zła w tym, którego nazywa się Antychrystem; że jeden nosi imię Syna Bożego, a drugi syna diabła; i że zło osiąga szczyt wtedy, gdy przybiera postać dobra („Przeciw Celsusowi” VI, 45). W komentarzu do Mateusza poszedł dalej: ohyda spustoszenia na miejscu świętym to fałszywe słowo zasiadające tam, gdzie powinno być czytane Pismo, a antychrystem jest wszystko, co udaje prawdę, nią nie będąc (tak streszcza Bernard McGinn, „Antichrist”, Columbia University Press 2000, s. 64).
Thiel zna motyw naśladowcy. Wielokrotnie pokazywał słuchaczom fresk Signorellego z Orvieto, na którym szatan szepcze do ucha Antychrystowi łudząco podobnemu do Chrystusa, a jedyny uczestnik dopuszczony do publikacji relacji streścił jego tezę tak, że Antychryst będzie przewrotnie hiperchrześcijański, przejmie kulturę i etykę chrześcijaństwa, usuwając z jej środka Jezusa. Kryterium jest więc na slajdzie. Nie ma go na liście. Lista wymaga precyzji, bo Thiel dopisuje do niej ludzi na różne sposoby. W San Francisco nazwał typ: Antychryst XXI wieku to luddysta, który chce zatrzymać całą naukę, „ktoś jak Greta albo Eliezer”, czyli Greta Thunberg i Eliezer Yudkowsky, a obok nich Nick Bostrom jako „legioniści Antychrysta”, którzy chcą rządu światowego, żeby zatrzymać naukę. W „First Things”, przez średniowiecznego opata Joachima z Fiore, postawił tezę, że Benedykt XVI miał własnego następcę za Antychrysta, nazwał ją „kuszącą” i odłożył na rzecz innego podejrzanego: teologa Hansa Künga i jego programu pokoju światowego przez dialog religii. W Nashville oskarżył Obamę i Leona XIV o wykorzystywanie lęku przed AI dla politycznej korzyści. Ludzie wskazani jako typ nie udają Chrystusa, nie zbierają ludu, nie każą się czcić; proponują regulacje i żaden nie spełnia ani definicji Jana, ani portretu Hipolita, ani probierza Orygenesa. Ludziom wskazanym jako pomocnicy zarzuca się torowanie drogi, a ten zarzut wymaga tego, czego wykłady nigdy nie dostarczają: dowodu, że regulacja prowadzi do tronu. Jeden biskup Rzymu zostaje w druku wysunięty jako kandydat i odłożony; jego następca, którego urzędem jest wyznawać Jezusa przybyłego w ciele, jest podejrzany za encyklikę o godności człowieka. Doktryna, w której znamionami Antychrysta są stanowiska w sprawie sztucznej inteligencji i klimatu, a kryterium chrystologiczne nigdy nie wchodzi w użycie, nie jest doktryną chrześcijańską; jest listą wrogów w stule.
Ojcowie nie byli wolni od wskazywania palcem; wskazywali jednak cesarzy i heretyków, nigdy krytyków cesarstwa. Neron w najstarszych tekstach, a w IV wieku Konstancjusz II, syn Konstantyna, którego Atanazy nazwał obrazem Antychrysta i jego poprzednikiem, a Hilary z Poitiers Antychrystem wprost. Warto zobaczyć, za co. Nie za politykę gospodarczą. Za to, że popierał arian przeczących bóstwu Syna, i za to, że prześladował biskupów bez męczeństwa, pieniędzmi i honorami. Hilary napisał, że walczy z Konstancjuszem Antychrystem, który nie chłoszcze grzbietu, lecz głaszcze brzuch; że cesarz znalazł sposób, by prześladować bez męczenników, i honoruje biskupów, żeby przestali być biskupami („Przeciw Konstancjuszowi”, rozdziały 4 i 5). Kryterium było wyznanie wiary, a wskazany był władcą, który finansował Kościół. Kościół zna pokusę odwrotną od wieków: Luter widział Antychrysta w papieżu, polemiści katoliccy odwdzięczali się Lutrowi, i żadne z tych wskazań dotąd się nie sprawdziło. Ireneusz już w II wieku napisał, że pewniej i bezpieczniej jest czekać na spełnienie proroctwa, niż wymyślać nazwiska, bo wiele imion da się dopasować do liczby. Thiel zna tę regułę: w „First Things” chwali Benedykta za to, że oparł się „tandetnej pokusie” wskazania podejrzanego, i nazywa prawem, że każdy, kto dość długo myśli o Antychryście, wskazuje kandydata. Potem wskazuje kilku. Newman, na którego Thiel się powołuje, sam czytał swoją epokę w świetle proroctw i nie był wolny od ocen politycznych, ale zastrzegał, że wykładnie ojców nie mają pewności doktryny, którą ojcowie przekazują. Skończył cztery kazania bez nazwiska. Thiel obiecał nazwisko, a dostarczył urząd i partię.
Pokój i bezpieczeństwo, czyli zamienione role
Z egzegezą jest podobnie. Thiel czyta ostrzeżenie Pawła, że gdy ludzie będą mówić „pokój i bezpieczeństwo”, nagle spadnie na nich zagłada (1 Tes 5,3), jako proroctwo o dzisiejszym kulcie bezpieczeństwa, o aktywistach klimatycznych i badaczach ryzyka sztucznej inteligencji. Tymczasem spora część egzegetów, nie bez sporu (za odczytaniem imperialnym Jeffrey Weima, przeciw Joel White), widzi w słowach „pokój i bezpieczeństwo” hasło cesarskiej propagandy, pax et securitas, sztandar Pax Romana. W tym odczytaniu Paweł drwi z pewności siebie Imperium, czyli z reklamy tego samego podmiotu, który Thiel obsadził w roli katechona. Ojcowie nie potrzebowali nowożytnej epigrafiki, żeby to zobaczyć: Ireneusz zastosował ten werset do królów, którzy porządkują swoje sprawy i rozszerzają władzę, czyli do rządzących, nie do ich krytyków. W tym odczytaniu role są zamienione: werset, który godził w reklamę Imperium, został wymierzony w jego krytyków. Kto przyjmuje to odczytanie, musi stosować je w obie strony.
Zamiana ról sięga głębiej, do samej Apokalipsy. Bestia Janowa rządzi przez handel i kontrolę: nikt nie może kupować ani sprzedawać bez jej znamienia (Ap 13,16 i 17), a Babilon, który upada, jest miastem kupców (Ap 18). Święci zwyciężają nie orężem, lecz krwią Baranka i słowem swojego świadectwa (Ap 12,11). W XXI wieku dane i systemy cyfrowe są częścią infrastruktury rozstrzygającej o tym, kto może kupować i sprzedawać. Nie twierdzę, że współzałożyciel i przewodniczący rady Palantira jest Bestią; twierdzę coś skromniejszego. Rozeznawanie, którego nigdy nie da się zastosować do własnego autora, nie jest rozeznawaniem. Ewangelia ma na to belkę i drzazgę (Mt 7,3). Gdy Thiel tłumaczy słuchaczom, że papież pisze o sztucznej inteligencji z pobudek politycznych, warto zapytać, czyj biznes ogranicza regulacja sztucznej inteligencji. Cui bono działa w obie strony.
Sołowjow, Girard i pytanie Augustyna
Dalej idzie literatura, którą Thiel sam uznaje za swoją tradycję. Antychryst Sołowjowa to trzydziestotrzyletni geniusz, asceta i filantrop, autor rozprawy „Otwarta droga do powszechnego pokoju i dobrobytu”; kończy wojny, karmi głodnych, jednoczy ludzkość pod jednym berłem i prosi tylko o uznanie. Felsenburgh u Bensona to, owszem, polityk amerykański, ale apostoł humanitaryzmu, religii człowieka i bezkolizyjnej cywilizacji technicznej, w której nie ma już miejsca na Kościół. Thiel cytuje tytuł w całości, a używa tylko pierwszej połowy, pokoju z Weltethos Künga; drugą, dobroczyńcę, który rozwiązuje każdy problem, zostawia bez zastosowania, a tak się składa, że opisuje ona jego własny prospekt. Ważniejszy jest jednak finał Sołowjowa. Cesarz rozbija chrześcijan, schlebiając każdemu wyznaniu tym, co ono najbardziej lubi: katolikom władzą i splendorem, prawosławnym starożytnością obrzędu, protestantom wolnością badań. Ratuje się resztka, która odpowiada, że najdroższy w chrześcijaństwie jest sam Chrystus, i w tej resztce katolicy, prawosławni i protestanci wreszcie się jednoczą. W Nashville Thiel powiedział protestantom, że są stolicą świata, centrum tego, co nie ma centrum, i że mają walczyć; trzy tygodnie wcześniej tej samej sali powiedział, że encyklika Leona XIV o godności człowieka w epoce maszyn jest zasłoną dymną dla skandali. W opowieści Sołowjowa nie jest to przemowa katechona. To przemowa cesarza do protestantów.
Jest jeszcze mistrz. Thiel uczył się u René Girarda, francuskiego antropologa ze Stanfordu, i nie kryje tego długu. Girard przez pół wieku tłumaczył jedno: społeczności jednoczą się przez wskazanie kozła ofiarnego, a Biblia, od Józefa i proroków po Ewangelię, jest tekstem, który tę mechanikę obnażył, stając po stronie ofiary. W jego słowniku Szatan znaczy to, co po hebrajsku: oskarżyciel; Paraklet, Duch obiecany przez Jezusa, to obrońca, adwokat oskarżonego. Sam Girard ostrzegał, że troskę o ofiary można zradykalizować w totalitarny nakaz i nieustającą inkwizycję, więc Thiel ma do dyspozycji argument girardowski. Winien jest słuchaczom dowód, że ludzie, których wskazuje, uosabiają to zepsucie, i kryterium, które wyłapałoby je równie łatwo wśród jego sojuszników. Krytyka nie jest jeszcze kozłem ofiarnym. Kozłem ofiarnym jest wskazanie konkretnych ludzi jako nosicieli zła, którego nie da się im dowieść, po to, by wspólnota rozpoznała się we wspólnym sprzeciwie. Cykl, w którym papież, były prezydent, ruch efektywnego altruizmu i dwie wskazane z nazwiska osoby stają się „legionistami Antychrysta”, a sala ma to przyjąć bez prawa do publicznej odpowiedzi, mieści się w tej definicji bez naciągania. Girard w ostatniej książce, „Achever Clausewitz”, pisał, że globalizacja i technika przyspieszyły światowe imperium przemocy, a jedynym wyjściem jest całkowite wyrzeczenie się odwetu i naśladowanie Chrystusa zamiast naśladowania ludzi; w katechonie widział to, co kiedyś powstrzymywało przemoc, i ostrzegał, że bez niego zbiorowość traci stabilność. Powstrzymywanie przemocy i powstrzymywanie techniki to nie to samo i nie trzeba ich utożsamiać. Wystarczy zauważyć, że uczeń nazwał szatańskim powstrzymywanie własnej branży, a mistrz widział w powstrzymywaniu ostatnią rzecz, jaka nam została. Kto nazywa dzieło Oskarżyciela rozeznaniem, nie przeczytał mistrza; otworzył jego franczyzę. Girard mówił też, i Thiel to cytuje, że Chrystus i Antychryst są pomieszani i współobecni aż do apokalipsy, czyli do odsłonięcia. W Nashville Thiel zażartował, że może nie jest dość introspektywny, by zauważyć, że sam jest Antychrystem, ale w każdym razie nie spełnia kryteriów, które sam ustalił. Augustyn, komentując list Jana, powiedział to samo bez żartu: antychryst znaczy „przeciwny Chrystusowi”, więc niech każdy zapyta własne sumienie, czy nie jest antychrystem, bo bardziej kłamliwym antychrystem jest ten, kto ustami wyznaje Jezusa, a czynami Mu przeczy. Esej Thiela powołuje się na tę samą tradycję, gdy chwali Tykoniusza i jego teorię Kościoła dwudzielnego, Chrystusa i Antychrysta w jednym ciele; kto bierze Tykoniusza poważnie, patrzy najpierw do wewnątrz. U Augustyna to pytanie się zadaje. U Thiela się je oddala.
Roztropność, forma i nadzieja
Thiel nazywa swoich przeciwników wyznawcami bezpieczeństwa, „safetyism”. U Tomasza z Akwinu bezpieczeństwo nazywa się inaczej. Roztropność, woźnica cnót, ma u niego swoje części, a wśród nich przezorność i ostrożność, cautio (Summa teologiczna, Secunda secundae, kwestia 49). Krytyka absolutyzowania bezpieczeństwa jest uprawniona i Tomasz sam pisze, że nie da się zabezpieczyć przed każdym złem. Etykieta Thiela nie odróżnia jednak przezorności od tchórzostwa, bo na jego listę trafiają ci, którzy proponują zwykłą przezorność. Teologia, w której cnota kardynalna jest znamieniem Bestii, straciła pierwsze rozróżnienie, jakiego uczy każda tradycja moralna. Szczegół z września 2026 roku pokazuje, jak daleko to zaszło. Dario Amodei z Anthropic wezwał branżę, żeby celowo spowolniła tempo, w jakim modele nabywają nowe zdolności, i poparli go Sam Altman i Elon Musk, ludzie zgodni w niewielu innych sprawach; Thiel w tym samym czasie przekonywał w Nashville, że chęć zwolnienia jest czymś bliższym złu niż ostrożności.
Pozostaje forma. Jezus kazał mówić w świetle to, co usłyszano w ciemności, i głosić z dachów to, co szeptano (Mt 10,27); przesłuchiwany przez arcykapłana odpowiedział, że nauczał jawnie i niczego nie mówił w ukryciu (J 18,20). Ezoteryczna apokaliptyka za 100 dolarów, dla wtajemniczonych, z zakazem relacji, ma formę gnozy, najstarszej rywalki Kościoła: wiedza tajemna dla wybranych. Relację mógł opublikować jeden uczestnik, reporter portalu finansowanego przez Thiela i założonego przez byłego wiceprezesa jego funduszu; prośbę innej redakcji odrzucono. To nie jest tajemnica. To jest kontrola nad tym, kto ją zdradzi. Esej samego Thiela kończy się zdaniem, że ezoteryzm ma swój czas i miejsce, ale nie w sprawach losu świata, i pytaniem, kto może liczyć na zbawienie w filozoficznej powściągliwości. Według tej miary wykłady miały niewłaściwą formę dla swojego tematu. Sama zapowiedź, że w czwartym wykładzie padnie nazwisko, jest gestem, który Ewangelia opisała z góry: przyjdą tacy, którzy powiedzą „czas jest bliski”, nie idźcie za nimi (Łk 21,8; Mt 24,23 do 26). Augustyn, komentując katechon, napisał, że szczerze wyznaje, iż nie wie, co Paweł miał na myśli („Państwo Boże” XX, 19). Thiel wie: Amerykę. Wskazuje nazwiska i zaraz się z nich wycofuje, bo nic nie jest ostateczne; zbiera owoc oskarżenia bez ciężaru twierdzenia. Katechizm nazywa to pochopnym sądem, a jeśli zarzut jest nieprawdziwy, oszczerstwem (KKK 2477), a Ewangelia krócej: niech wasza mowa będzie tak, tak, nie, nie (Mt 5,37). Co do papieża, Thiel nie podjął polemiki z encykliką; zdiagnozował jej autora. Paweł zakazał sądzić przed czasem, bo tylko Pan ujawni zamiary serc (1 Kor 4,5). To nie jest teologia. To jest research opozycyjny.
Eric Voegelin nazwał zbawienie przez opanowanie świata „immanentyzacją eschatonu”, czyli próbą sprowadzenia końca historii do wnętrza historii, i amerykańska prawica nosiła to hasło na przypinkach; Thiel robi dokładnie to, co hasło gani. Biblia ma na to starszy obraz: wieżę sięgającą nieba, budowaną po to, by uczynić sobie imię (Rdz 11,4). Tertulian modlił się za cesarzy i o odwleczenie końca, to prawda, i mówił wprost dlaczego: koniec niesie okropności, których chrześcijanie nie chcą doświadczyć, a trwanie Rzymu je odwleka (Apologetyk 32 i 39). Samo pragnienie, by katastrofa przyszła później, nie kompromituje więc nikogo. Ale ten sam Tertulian, w tym samym dziele, pisał, że nic nie jest chrześcijanom bardziej obce niż sprawa publiczna (38), a pokolenie wcześniej anonimowy autor Listu do Diogneta ujął rzecz zdaniem, które jest chrześcijańską odpowiedzią na pytanie o katechon: czym dusza dla ciała, tym chrześcijanie dla świata; dusza zamknięta w ciele trzyma je w całości, chrześcijanie zamknięci w świecie jak w więzieniu trzymają świat w całości. Dla autora z II wieku to, co powstrzymuje rozpad świata, nie ma legionów. Ma chrzest.
Jezus jest Panem
Obrońcy Thiela odpowiedzą, że chodziło o prowokację do myślenia, nie o traktat; że sale pełne ludzi gotowych słuchać sześć godzin o rzeczach ostatecznych są czymś, czego Kościoły Zachodu dziś nie potrafią zapełnić; że groźba technokratycznej kontroli jest realna, a ojcowie naprawdę widzieli w Rzymie katechon. Wszystko to prawda i nic z tego nie ratuje tez. Prowokacja, która nie wytrzymuje własnych źródeł, nie jest prowokacją, tylko pomyłką; pełna sala świadczy o głodzie, nie o pokarmie; a ojcowie, którzy modlili się za Rzym, nigdy nie pomylili Rzymu z Kościołem.
Thiel zadał prawdziwe pytanie: co powstrzymuje? Kościół odpowiedział na nie w II wieku, w Smyrnie, gdy stary biskup Polikarp odmówił wypowiedzenia słów „Cezar jest Panem” i poszedł za to na stos. Zdanie „Jezus jest Panem” jest całą chrześcijańską teorią katechona i Antychrysta naraz: każdemu imperium, także ostatniemu i ostatecznemu, mówi, że nie jest Bogiem, a każdemu oskarżycielowi, że sąd nie należy do niego. Wszystko, co w Nashville było chrześcijańskie, mieści się w tym zdaniu. Wszystko, co było Thiela, jest tym, co to zdanie wyklucza. Przyjechał ostrzec przed człowiekiem, który obieca światu pokój, bezpieczeństwo i rozwiązanie wszystkich problemów przez technikę, i polecił pełnej sali, jako lekarstwo, typ człowieka, który obiecuje światu rozwiązanie wszystkich problemów przez technikę, tylko bez bezpieczeństwa.
Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.
Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.
Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.
Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.
Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.
Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.
Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.
