Pożyczka dla firmy a zwolnienie z VAT i PCC

Firmy mogą pożyczać sobie pieniądze bez konieczności opodatkowywania tych transakcji VAT-em. Przysługuje im jednak prawo rezygnacji z tego zwolnienia, co pozwala na zoptymalizowanie ciężaru w podatku od czynności cywilnoprawnych.

Pożyczka przedsiębiorców

Jedna ze spółek pożyczyła pieniądze drugiej, będącej podmiotem powiązanym. Obie firmy były czynnymi podatnikami VAT. Pożyczkodawca podkreślał, że finansowania w tej formie udzieli jednorazowo, co oznacza, że nie prowadzi profesjonalnej działalności pożyczkowej na wolnym rynku na rzecz innych podmiotów. Suma pożyczki nie przekraczała 3 procent wartości jego aktywów, a jej obsługa nie będzie wymagać istotnego zaangażowania pracowników.

Spółki wystąpiły do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji odnośnie tego, jakie skutki w podatku od towarów i usług wywoła ta pożyczka. Czy będzie podlegać przepisom ustawy o VAT, a jeśli tak, to czy kwotę pożyczki należy wliczyć do obrotu przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT?

Co z odliczeniem VAT?

Prowadzący działalność gospodarczą nabywając towary i usługi z VAT-em, które w tej działalności później wykorzystują do czynności również opodatkowanych VAT-em, mają prawo do odliczenia tego podatku z faktur dokumentujących nabycie. W praktyce niejednokrotnie część działalności firmy nie podlega lub korzysta ze zwolnienia z VAT. Zakupów wykorzystanych w tej części przedsiębiorcy nie mogą „użyć” do obniżenia swojego zobowiązania w VAT.

Przedsiębiorcy muszą więc ze swoich wydatków wyodrębniać te zakupy, które wykorzystują do działalności opodatkowanej VAT i w ich zakresie mogą odliczyć VAT. Jeśli nie są w stanie dokładnie określić, w jakiej części poczynione zakupy posłużyły do działalności opodatkowanej a w jakiej nie, wówczas mogą zastosować przewidzianą w art. 90 ustawy o VAT proporcję.

Jak ustala się proporcję VAT?

W oparciu o art. 90 ust. 3 i 4 ww. ustawy, proporcję ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty VAT należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo. Określa się ją procentowo w stosunku rocznym na podstawie obrotu osiągniętego w roku poprzedzającym rok podatkowy, w odniesieniu do którego jest ustalana proporcja.

Na potrzeby rozliczeń VAT istotne znaczenie dla firm odgrywa więc wielkość rocznego obrotu, który uwzględniany jest w mianowniku. Im wyższy bowiem obrót, tym niższa proporcja i mniej podatku do odliczenia.

Pożyczka jako odpłatne świadczenie usług

Dyrektor KIS ocenił, że transakcja pożyczki przeprowadzona między spółkami wypełnia definicję działalności gospodarczej zawartą w ustawie o VAT. Zgodnie bowiem z jej art. 15 ust. 2 zd. 2, działalność ta obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Organ stwierdził, że przekazanie pieniędzy, a  więc wartości niematerialnych, na określony czas i za wynagrodzeniem, którym jest oprocentowanie, spełnia cechy ciągłego wykorzystywania tych  środków w celach zarobkowych. Dlatego pomimo tego, że udzielona przez przedsiębiorcę pożyczka ma charakter jednorazowy, to podlegać będzie opodatkowaniu VAT jako odpłatne świadczenie usług.

Usługi udzielania kredytów lub pożyczek zwolnione z VAT

Dyrektor KIS przyznał jednak, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT, zwolnione z podatku są usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu takich, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.

Obrót z udzielania pożyczek nie wlicza się do proporcji

Jak stanowi art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy, do obrotu uwzględnianego w mianowniku proporcji nie wlicza się obrotu z transakcji, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 38 w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy. Organ podatkowy zgodził się więc, że udzielenie jednorazowej pożyczki nie może zostać uznane za przejaw podstawowej działalności spółki, a jej kwota nie angażująca więcej niż 3% wartości aktywów spółki nie będzie miała istotnego wpływu na jej ogólną sytuację finansową. Stąd przedmiotową pożyczkę można uznać za transakcję o charakterze pomocniczym (interpretacja Dyrektora KIS  z 4 października 2024 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.469.2024.2.MSO).

Istotne właściwe ukształtowanie transakcji

Przedsiębiorcy w zakresie udzielania sobie pożyczek mogą korzystać ze zwolnienia z VAT. Mogą, ale nie muszą. Przepisy ustawy (art. 43 ust. 22) przewidują możliwość rezygnacji z tego zwolnienia. Po co przedsiębiorcy mieliby rezygnować? Zgodnie z art. 2 pkt 4 lt. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, nie podlegają temu podatkowi czynności cywilnoprawne inne niż umowa spółki i jej zmiany, w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług. Rezygnacja ze zwolnienia z VAT może więc uwolnić transakcję pożyczki od ciężaru PCC, co będzie bardzo korzystne dla przedsiębiorców, jeśli pożyczkobiorca wykorzysta pożyczoną kwotę do czynności opodatkowanych, co pozwoli mu na odliczenie i odzyskanie zapłaconego VAT.

Przedsiębiorcy – pożyczkodawcy muszą pamiętać o przesłance „pomocniczego charakteru” pożyczki, bo warunkuje ona możliwość niewliczania kwoty udzielonej pożyczki do rocznego obrotu uwzględnianego przy obliczaniu proporcji VAT. Tu mogą rodzić się spory między przedsiębiorcami a organami podatkowymi, bo to one dokonują oceny marginalności przeprowadzanej transakcji w odniesieniu do głównej, podstawowej działalności firmy. Istotną rolę odgrywa więc właściwe ukształtowanie transakcji, które pozostawi fiskusowi jak najmniej pola do podjęcia niekorzystnej dla przedsiębiorcy oceny.

Autor: Robert Nogacki, radca prawny, partner zarządzający, Kancelaria Prawna Skarbiec, specjalizująca się w doradztwie prawnym, podatkowym oraz strategicznym dla przedsiębiorców

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.