Niezapłacony VAT przez kontrahenta: odpowiedzialność nabywcy po wyroku Vaniz

Niezapłacony VAT przez kontrahenta bywa problemem nie tego, kto podatku nie wpłacił, lecz tego, kto zapłacił fakturę. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 11 grudnia 2025 r. w sprawie C-121/24 (Vaniz) przesądził, że prawo unijne nie zabrania dochodzenia podatku od nabywcy także wtedy, gdy dostawca ogłosił upadłość i został wykreślony z rejestru. Warunek jest jednak jeden i to po stronie fiskusa: trzeba wykazać, że nabywca, korzystając z prawa do odliczenia, wiedział lub powinien był wiedzieć, że podatek nie zostanie zapłacony. Zniknięcie dłużnika głównego nie zwalnia organu z tego obowiązku ani nie przerzuca ciężaru dowodu na kupującego.

Kiedy fiskus może zażądać od przedsiębiorcy cudzego podatku

Polskie prawo przewiduje dwie różne ścieżki, którymi niezapłacony VAT przez kontrahenta może trafić do nabywcy. Pierwsza wynika z art. 105a ustawy o VAT w związku z art. 117b Ordynacji podatkowej. Nabywca towarów z załącznika nr 15 odpowiada solidarnie z dostawcą za jego zaległość w części proporcjonalnie przypadającej na daną dostawę, jeżeli w momencie jej dokonania wiedział lub miał uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że podatek nie zostanie wpłacony na rachunek urzędu skarbowego. Ustawa podpowiada, kiedy takie podstawy istnieją: gdy okoliczności transakcji odbiegały od zwykle występujących w obrocie danymi towarami, w szczególności gdy cena była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od wartości rynkowej. Ta sama ustawa daje nabywcy dwie drogi wyjścia, o których w decyzjach rzadko bywa mowa: może wykazać, że te okoliczności nie miały wpływu na niezapłacenie podatku (art. 105a ust. 4), a odpowiedzialność w ogóle nie powstaje, jeżeli zaległość dostawcy nie wiązała się z jego udziałem w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 105a ust. 3 pkt 5). W obrocie towarowym mechanizm działa przy tym tylko przy fakturach nieprzekraczających 15 000 zł brutto, bo wyższe objęte są obowiązkową podzieloną płatnością, która odpowiedzialność wyłącza.

Druga ścieżka to art. 117ba Ordynacji podatkowej, obowiązujący od 1 stycznia 2020 r. Tu przesłanka jest czysto obiektywna: zapłata przelewem na rachunek spoza wykazu podatników VAT, przy transakcji powyżej 15 000 zł, otwiera organowi drogę do nabywcy niezależnie od tego, co ten wiedział. Obie konstrukcje należą do szerszej instytucji odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, która zawsze wymaga odrębnej decyzji i ma charakter posiłkowy wobec odpowiedzialności samego podatnika: egzekucję wobec osoby trzeciej można wszcząć dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku dostawcy okazała się bezskuteczna. Szerzej o mechanice tej odpowiedzialności w obrocie towarowym piszemy w tekście o odpowiedzialności podatkowej nabywcy.

Niezapłacony VAT przez kontrahenta: wyrok TSUE C-121/24 Vaniz

Sprawa jest modelowa właśnie dlatego, że nie ma w niej nic egzotycznego. Bułgarska spółka transportowa nabywała w 2017 r. samochody ciężarowe i wynajmowała pojazdy od jednego dostawcy, który wystawił z tego tytułu 35 faktur. Dostawca ujął te transakcje w swoich deklaracjach, nabywca odliczył podatek naliczony, faktury zostały opłacone. Zadeklarowanego VAT dostawca jednak do budżetu nie wpłacił. W 2019 r. wszczęto wobec niego postępowanie upadłościowe, które zakończyło się w sierpniu 2020 r. wykreśleniem spółki z rejestru handlowego. Jeden szczegół warto zapamiętać: organ podatkowy w uwagach dla Trybunału sugerował szczególny związek między obiema spółkami, ale sąd odsyłający niczego takiego nie ustalił, a Trybunał orzekał na faktach podanych przez sąd. Organ opowiada tę historię w każdej takiej sprawie, a spór toczy się o to, czy potrafi ją udowodnić.

Dopiero w styczniu 2022 r., czyli półtora roku po zniknięciu dłużnika głównego, organ podatkowy wszczął wobec nabywcy kontrolę podatkową zmierzającą do ustalenia jego odpowiedzialności solidarnej i wydał decyzję opiewającą na 217 277,82 BGN podatku oraz 114 365,21 BGN odsetek za zwłokę, czyli około 111 000 EUR i 58 000 EUR. Spółka zaskarżyła decyzję, argumentując, że wraz z wykreśleniem dostawcy wygasły jego zobowiązania, więc nie ma już czego dochodzić od osoby trzeciej. Sąd administracyjny w Wielkim Tyrnowie uznał wątpliwość za poważną i skierował do Trybunału pytania prejudycjalne.

Trybunał odpowiedział, że art. 205 dyrektywy 2006/112 w świetle zasad proporcjonalności i pewności prawa nie stoi na przeszkodzie przepisom krajowym pozwalającym dochodzić odpowiedzialności dłużnika solidarnego po tym, jak osoba zobowiązana do zapłaty podatku przestała istnieć jako podmiot prawa, jeżeli zostanie wykazane, że ten dłużnik solidarny, sam korzystając z prawa do odliczenia, wiedział lub powinien był wiedzieć, iż podatek nie zostanie zapłacony.

Argumentacja opiera się na trzech filarach. Po pierwsze, na naturze samej solidarności: skoro każdy z dłużników odpowiada za całość długu, a wierzyciel wybiera, od kogo żąda zapłaty, to zniknięcie jednego z nich nie wygasza zobowiązania pozostałych. Trybunał wziął tę zasadę z własnego wyroku celnego Aebtri (C-224/16), wydanego na tle konwencji TIR. Po drugie, na celu przepisu, którym jest zapewnienie skarbowi państwa skutecznego poboru podatku od osoby najbardziej odpowiedniej w danej sytuacji, a sytuacja, w której zobowiązany jest niewypłacalny lub już nie istnieje, jest właśnie taka. Po trzecie, na argumencie z nadużycia: gdyby odpowiedzialności osoby trzeciej można było dochodzić wyłącznie dopóty, dopóki istnieje dłużnik główny, nieuczciwy dostawca mógłby doprowadzić do własnej likwidacji po to, by osłonić tych, którzy pomogli mu w nadużyciu. Cały ten wywód stoi na wcześniejszym wyroku ALTI (C-4/20) z 2021 r., dotyczącym tego samego bułgarskiego przepisu, i to z ALTI wynika, jak dużo w tej konstrukcji wolno organowi, a czego nie wolno.

Wykreślenie dostawcy nie przerzuca ciężaru dowodu na nabywcę

Wyrok jest dla podatników niekorzystny, ale nie jest wyrokiem o odpowiedzialności automatycznej, i to rozróżnienie decyduje o wartości praktycznej całego orzeczenia. Przesłanka podmiotowa pozostaje nienaruszona: to organ ma wykazać wiedzę lub powinność wiedzy po stronie nabywcy, a wykazać ją musi w odniesieniu do momentu dokonania transakcji, nie do chwili, w której sam zorientował się, że dostawca podatku nie wpłacił. Upadłość i wykreślenie kontrahenta są w tej konstrukcji okolicznościami następczymi. Nie dowodzą niczego o stanie wiedzy nabywcy sprzed kilku lat i nie zastępują ustaleń faktycznych. Niezapłacony VAT przez kontrahenta organ stwierdza zwykle po latach, a wiedzę nabywcy musi wykazać na dzień zakupu. Trybunał powiedział to wprost w sprawie Aebtri: sam fakt, że odbiorca wiedział o szczególnym reżimie przewozu, a towaru nie przedstawiono w urzędzie przeznaczenia, nie wystarcza, by przypisać mu, że „powinien był wiedzieć” o nieprawidłowości, bo byłoby to domniemanie niewzruszalne, a żaden przepis nie nakłada na odbiorcę obowiązku pilnowania, czy kontrahent dopełnił formalności. Ta sama logika przenosi się na VAT, co w opinii w sprawie Vaniz odnotowała sama rzecznik generalna.

To ma bezpośrednie przełożenie na taktykę w postępowaniu podatkowym. Rozumowanie, w którym organ z samego faktu późniejszego bankructwa dostawcy wyprowadza wniosek, że nabywca „powinien był wiedzieć”, pozostaje po wyroku Vaniz wadliwe, bo odwraca porządek dowodzenia. Inaczej jest z ceną odbiegającą od rynkowej: tu organ może oprzeć się na ustawowym domniemaniu z art. 105a ust. 2 i wtedy inicjatywa przechodzi na nabywcę. Prawo unijne na to pozwala, ale stawia warunek, który Trybunał sformułował w sprawie ALTI: domniemanie musi być w praktyce wzruszalne, a podatnik musi mieć realną możliwość wykazania dobrej wiary, bo inaczej odpowiedzialność solidarna zamieniłaby się w odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, która wykracza poza to, co konieczne do ochrony praw skarbu państwa. Przedsiębiorca, który podjął wszelkie działania, jakich można od niego rozsądnie wymagać, aby nie uczestniczyć w cudzym nadużyciu, ma prawo powołać się na legalność swojej transakcji.

W polskiej ustawie narzędziem jest art. 105a ust. 4: nabywca wykazuje, że okoliczności transakcji nie miały wpływu na niezapłacenie podatku. Późniejsza upadłość dostawcy, niezwiązana z warunkami, na jakich kupowano, jest dla tego przepisu argumentem podręcznikowym, czyli dokładnie tym, co wydarzyło się spółce Vaniz. Jak wygląda stan faktyczny, w którym nabywca naprawdę „powinien był wiedzieć”, pokazuje z kolei sprawa ALTI. Obie spółki powierzyły jednej i tej samej osobie księgowość, obsługę rachunków bankowych i składanie deklaracji VAT, zakup sprzętu przez dostawcę sfinansowała spółka trzecia, której wspólnikami byli członkowie zarządów obu stron, a transport zorganizował członek zarządu nabywcy. Przy takich ustaleniach domniemania wiedzy nie da się obalić. Przy zwykłej relacji handlowej, jak w sprawie Vaniz, organ musi je dopiero zbudować. Warto też zauważyć, że Trybunał, budując wywód o proporcjonalności, konsekwentnie mówi o osobach trzecich „uczestniczących w nadużyciu”, a nie o każdym nabywcy, który trafił na niewypłacalnego kontrahenta.

Drugi element, którego wyrok nie znosi, to granice czasowe. Trybunał przypomniał, że zasada pewności prawa wymaga, by sytuacja osoby odpowiedzialnej nie mogła być podważana w nieskończoność, i że tę funkcję pełnią terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, których określenie pozostawiono państwom członkowskim. W polskich realiach oznacza to art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej: wobec nabywcy odpowiadającego na podstawie art. 117b decyzji nie można wydać, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym miała miejsce dostawa, upłynęły 3 lata, a w pozostałych przypadkach odpowiedzialności osób trzecich, w tym z art. 117ba, obowiązuje termin pięcioletni, liczony od końca roku, w którym powstała zaległość. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się przy tym, że w tym terminie decyzja musi zostać doręczona, nie tylko podpisana. Przy zaległościach sprzed kilku lat jest to zwykle pierwszy zarzut do sprawdzenia, zanim w ogóle przejdzie się do meritum.

Co z opinii rzecznik generalnej przetrwało wyrok

Rzecznik generalna Juliane Kokott w opinii z 4 września 2025 r. proponowała wykładnię dalej idącą i znacznie korzystniejszą dla podatników, a jej uwaga, że można odnieść wrażenie, iż „na wojnie, w miłości i w walce z oszustwami w zakresie VAT wszystko jest dozwolone”, dobrze oddaje temperaturę sporu. Oś opinii stanowiło rozróżnienie między oszustwem podatkowym a zwykłym brakiem zapłaty prawidłowo zadeklarowanego podatku. Gdy podatnik złożył poprawną deklarację, organ zna kwotę zobowiązania i dysponuje całym instrumentarium kontroli oraz egzekucji wobec właściwego dłużnika, więc niewpłacenie podatku jest zaległością, a nie oszustwem. Tak orzekła wielka izba Trybunału w sprawie Scialdone (C-574/15), a wyrok HA.EN. (C-227/21) dodał, że wiedza nabywcy o złej kondycji finansowej sprzedawcy nie czyni z niego uczestnika oszustwa. Kto wiedział, że kontrahent nie zapłaci zadeklarowanego podatku, może co najwyżej współuczestniczyć w jego opóźnieniu, a to, zdaniem rzecznik, nie uzasadnia ani odmowy odliczenia, ani odpowiedzialności za cudzy dług. Przerzucenie ryzyka niewypłacalności dostawcy na nabywcę wymaga szczególnej podstawy: umyślnego udziału w oszustwie, powinności wiedzy o oszustwie w łańcuchu dostaw albo własnego nadużycia, na przykład celowego wykorzystania upadłości kontrahenta, nad którym nabywca ma kontrolę.

Drugi wątek opinii, akcesoryjność, Trybunał rozstrzygnął odmiennie, choć bez polemiki. Rzecznik wywodziła, że solidarność zakłada istnienie co najmniej dwóch współzobowiązanych, że dłużnik solidarny musi mieć możliwość regresu, a obciążenie osoby trzeciej po wykreśleniu dłużnika bez następcy nie jest już odpowiedzialnością solidarną, lecz następczym przeniesieniem długu podatkowego, do którego art. 205 dyrektywy podstawy nie daje. Trybunał odpowiedział, że ustanie bytu dłużnika samo w sobie nie wpływa na możliwość dochodzenia odpowiedzialności od osoby trzeciej, i na tym ten argument na poziomie prawa unijnego się kończy.

Pierwszego wątku Trybunał natomiast nie podjął. Nie odrzucił go wprost, lecz zbudował rozstrzygnięcie na innej płaszczyźnie, pozostawiając bez odpowiedzi pytanie, gdzie dokładnie przebiega granica między udziałem w nadużyciu a zwykłym pechem w doborze kontrahenta. Napięcie, które rzecznik nazwała po imieniu, wyrok zakonserwował: uzasadnienie mówi o osobach uczestniczących w nadużyciu, a sentencja powtarza za ALTI formułę o nabywcy, który „powinien był wiedzieć, że podatek nie zostanie zapłacony”. Komentatorzy odnotowali, że była to okazja do doprecyzowania zakresu odpowiedzialności nabywcy i że Trybunał z niej nie skorzystał. Dla praktyki oznacza to tyle, że opinia rzecznik nie jest argumentem rozstrzygającym, pozostaje natomiast użytecznym materiałem interpretacyjnym tam, gdzie organ próbuje zrównać zaległość z oszustwem. W mocy pozostaje też wcześniejsze orzecznictwo, na którym rzecznik oparła wymóg podstawy odpowiedzialności: wyznaczenie dłużnika solidarnego musi być uzasadnione stosunkiem faktycznym lub prawnym łączącym go z podatnikiem (ALTI), a bezwarunkowe przypisanie nabywcy utraty wpływów spowodowanej przez osoby, na które nie miał wpływu, Trybunał uznawał w sprawach o odpowiedzialność członków zarządu za oczywiście nieproporcjonalne.

W Polsce teza rzecznik ma dodatkowe oparcie, bo rozróżnienie, którego Trybunał nie chciał wypowiedzieć, polski ustawodawca zapisał w ustawie. Art. 105a ust. 3 pkt 5 wyłącza odpowiedzialność nabywcy, jeżeli zaległość dostawcy nie wiązała się z jego udziałem w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Zadeklarowany i niezapłacony podatek, który rzecznik nazywa współudziałem w opóźnieniu, jest naturalnym kandydatem do tego wyłączenia, a dowody na to, że chodziło o coś więcej niż niezapłaconą deklarację, znajdują się w aktach dostawcy, do których dostęp ma organ, nie nabywca.

Dlaczego w Polsce wyrok Vaniz nie działa automatycznie

Najważniejszego dla polskich podatników wniosku nie widać w sentencji, lecz w części uzasadnienia poświęconej pewności prawa. Trybunał uznał bułgarskie przepisy za zgodne z tą zasadą dlatego, że pozwalają nabywcy ustalić z góry swoją sytuację: bułgarska ustawa o VAT określa przesłankę wiedzy, a kodeks postępowania w sprawach podatkowych wprost stanowi, że w razie wykreślenia osoby prawnej po zakończeniu likwidacji wierzytelność publicznoprawna nie wygasa, jeżeli za ten dług odpowiadają inne osoby. Innymi słowy, bułgarski ustawodawca sam przewidział sytuację, która wydarzyła się spółce Vaniz.

Polskie prawo takiego przepisu nie zawiera, ale nie zawiera też przepisu odwrotnego. Ordynacja podatkowa wylicza sposoby wygaśnięcia zobowiązania w zamkniętym katalogu art. 59 i nie ma wśród nich wykreślenia dłużnika z rejestru, więc organ odpowie na zarzut braku podstawy prawnej prosto: zobowiązanie dostawcy nie wygasło, nie ma czego utrzymywać przy życiu. W sprawach członków zarządu sądy od dawna przyjmują, że wykreślenie spółki nie zamyka drogi do decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Realna bariera leży gdzie indziej, w art. 108 § 2 pkt 2 Ordynacji. Postępowania wobec osoby trzeciej nie można wszcząć przed doręczeniem podatnikowi decyzji określającej wysokość jego zobowiązania, a wykreślonej spółce nie da się już niczego doręczyć. Wyjątek z art. 108 § 3 obejmuje sytuację, w której na podstawie deklaracji dostawcy wystawiono tytuł wykonawczy. Argument jest więc mocny tam, gdzie dostawca podatku w ogóle nie zadeklarował, a słaby w konfiguracji takiej jak w sprawie Vaniz, bo tam dostawca zadeklarował i nie zapłacił. Tę właśnie lukę ma zamknąć projekt UC138 nowelizacji Ordynacji podatkowej z marca 2026 r., który pozwoli organowi określić zaległość wykreślonej spółki bezpośrednio w decyzji wobec osoby trzeciej. Dopóki nie wejdzie w życie, obrona w sprawie z wykreślonym dostawcą idzie dwoma torami naraz: proceduralnym, przez art. 108 § 2 i 3, oraz merytorycznym, przez standard dowodowy z wyroku Vaniz. Art. 205 dyrektywy jest wyłącznie upoważnieniem dla państw członkowskich, nie samoistną podstawą obciążenia podatnika, a wyrok Vaniz potwierdza dopuszczalność regulacji krajowej, nie zastępuje jej. Oba zarzuty można podnieść zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do sądu administracyjnego.

Druga różnica dotyczy pieniędzy. Niezapłacony VAT przez kontrahenta obrósł w sprawie Vaniz odsetkami za zwłokę stanowiącymi ponad połowę kwoty głównej, a Trybunał już w sprawie ALTI uznał, że państwo członkowskie może obciążyć dłużnika solidarnego także odsetkami należnymi od dłużnika głównego. Polska Ordynacja jest tu łagodniejsza: zakres odpowiedzialności nabywcy z art. 117b nie obejmuje odsetek za zwłokę powstałych przed dniem wydania decyzji o tej odpowiedzialności (art. 117b § 2). W sporze o kilkuletnią zaległość dostawcy to często drugi co do wagi zarzut po przedawnieniu, bo decyzja, która przenosi na nabywcę odsetki naliczone od pierwotnego terminu płatności, jest w tej części wadliwa.

Split payment i biała lista: dwa mechanizmy, dwie logiki

Najprostszym sposobem na to, by niezapłacony VAT przez kontrahenta nie stał się własnym długiem, pozostaje split payment, czyli mechanizm podzielonej płatności. Zapłata w split payment wyłącza odpowiedzialność solidarną, a jest dopuszczalna dobrowolnie przy każdej fakturze z wykazanym VAT, także tam, gdzie obowiązkowa nie jest. Warunkiem technicznym jest rachunek rozliczeniowy dostawcy z przypisanym rachunkiem VAT, dlatego sprawdzenie kontrahenta w wykazie podatników ma tu znaczenie dwojakie.

Wykaz podatników VAT, prowadzony na podstawie art. 96b ustawy o VAT i znany jako biała lista, obsługuje natomiast zupełnie inną konstrukcję. Odpowiedzialność z art. 117ba Ordynacji nie pyta o to, co podatnik wiedział, tylko o to, dokąd przelał pieniądze. Uwolnić się od niej można przez zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego o zapłacie na rachunek spoza wykazu albo przez zapłatę w podzielonej płatności. Te dwa reżimy łatwo pomylić, a bronić się w nich trzeba zupełnie inaczej: w pierwszym sporem jest stan wiedzy, w drugim sam fakt przelewu i dochowanie terminu zawiadomienia. Uchwalona we wrześniu 2026 r. nowelizacja PIT i CIT, która od 2027 r. znosi utratę kosztu za przelew na rachunek spoza wykazu, tej odpowiedzialności nie dotyka.

Od 1 stycznia 2027 r. ryzyko obejmie usługi niematerialne

Wyrok Vaniz zapadł w momencie, w którym polski ustawodawca rozszerzał zakres odpowiedzialności solidarnej. Ustawa z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. poz. 1270) wprowadza od 1 stycznia 2027 r. osobny załącznik nr 16 obejmujący 12 grup usług niematerialnych, od usług związanych z oprogramowaniem i hostingu, przez usługi rachunkowo-księgowe, doradcze i reklamowe, po usługi związane z zatrudnieniem i obsługą biura. Odpowiedzialność obejmie faktury na co najmniej 15 000 zł brutto, a także zakupy poniżej tego progu, jeżeli łączna wartość netto usług nabytych w miesiącu od jednego usługodawcy przekroczy 50 000 zł. Logika progu jest więc odwrotna niż przy towarach, gdzie odpowiedzialność dotyczy faktur nieprzekraczających 15 000 zł, a wyższe chroni obowiązkowa podzielona płatność.

Dla czytelnika tego tekstu istotne jest jedno: przesłanka podmiotowa w nowym reżimie jest ta sama co w reżimie towarowym, czyli wiedza lub uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że podatek nie zostanie wpłacony. Standard dowodowy wypracowany na gruncie art. 105a, łącznie z tym, co wynika z wyroków ALTI i Vaniz, będzie więc stosowany także do zakupu obsługi księgowej czy kampanii reklamowej, a niezapłacony VAT przez kontrahenta świadczącego takie usługi stanie się ryzykiem nabywcy na tych samych zasadach co przy towarach. Zapłata w podzielonej płatności pozostaje przy tym pełnym wyłączeniem odpowiedzialności również dla usług z nowego załącznika. Warto o tym pamiętać, bo projekt rządowy przewidywał, że ochrona nie zadziała, gdy nabywca wiedział, że faktura pochodzi od podmiotu nieistniejącego albo dokumentuje czynność niewykonaną, i część doniesień z lata 2026 r. tę wersję wciąż powtarza. Senat ją usunął, a uchwalona ustawa zostawiła wyłączenie w pełnym kształcie.

Niezapłacony VAT przez kontrahenta: jak bronić się przed odpowiedzialnością

Pierwszy poziom to profilaktyka. Udokumentowana należyta staranność w VAT przy doborze kontrahenta broni jednocześnie przed odpowiedzialnością solidarną i przed zakwestionowaniem prawa do odliczenia VAT, a liczy się w sporze wyłącznie to, co da się wykazać: zrzut z wykazu podatników z datą sprawdzenia, odpis z rejestru, notatka z oceny kontrahenta, ślad decyzji o odstępstwie. Procedura istniejąca wyłącznie w regulaminie nie jest dowodem niczego.

Drugi poziom to spór. Jeżeli decyzja podatkowa już zapadła, kolejność badania zarzutów jest zwykle taka sama: przedawnienie prawa do wydania decyzji, następnie istnienie i wysokość samej zaległości dostawcy, dalej wykazanie przez organ stanu wiedzy nabywcy w momencie transakcji, potem obalenie domniemania z art. 105a ust. 2 przez wykazanie, że okoliczności transakcji nie miały wpływu na niezapłacenie podatku, wreszcie przesłanki wyłączające, w tym podzielona płatność oraz brak związku zaległości z nierzetelnym rozliczaniem podatku w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Na końcu zakres kwotowy decyzji, w tym odsetki sprzed jej wydania. W sprawach, w których dostawca został już wykreślony z rejestru, do tej listy dochodzi zarzut proceduralny z art. 108 § 2 i 3 Ordynacji opisany wyżej.

Trzeci poziom dotyczy spraw, w których organ łączy odpowiedzialność solidarną z zarzutem udziału w karuzeli VAT albo z zarzutem nadużycia prawa do odliczenia VAT. Są to postępowania prowadzone równolegle, o różnych przesłankach i różnym ciężarze dowodu, a przyjęta linia obrony w jednym z nich potrafi przesądzić wynik drugiego. Rozdzielenie tych wątków na samym początku sporu bywa ważniejsze niż treść pojedynczego pisma.

Wyrok w sprawie Vaniz nie zamienia nabywcy w gwaranta rozliczeń jego kontrahentów: niezapłacony VAT przez kontrahenta staje się długiem nabywcy nadal dopiero wtedy, gdy organ wykaże jego wiedzę. Przesuwa natomiast moment, w którym ryzyko przestaje być teoretyczne: upadłość dostawcy nie zamyka sprawy, tylko kieruje organ pod inny adres. Pytanie, które zdecyduje o wyniku, pozostaje to samo co przed grudniem 2025 r. i brzmi, co nabywca wiedział w dniu transakcji oraz czy organ potrafi to udowodnić.

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.