Zonda: operatorzy płatności widzieli run od stycznia. 111 mln zł wypłat, 86 mln wpłat i rachunek, na którym nic nie zostawało na noc

Zonda: operatorzy płatności widzieli run od stycznia. 111 mln zł wypłat, 86 mln wpłat i rachunek, na którym nic nie zostawało na noc

2026.11.19 Autor: Robert Nogacki

Robert Nogacki, radca prawny, Kancelaria Prawna Skarbiec · 19 listopada 2026 r.

W pierwszym kwartale 2026 r. klienci giełdy Zonda wypłacili przez operatora płatności złotowych 111,1 mln zł w 5 010 wypłatach, a wpłacili 86,0 mln zł w 13 225 wpłatach. Saldo rachunku, z którego szły wypłaty, spadło z 6,13 mln zł 2 stycznia do 92 tys. zł 31 marca, a giełda zasilała go 89 razy, łącznie na 15,2 mln zł. W euro obraz jest ten sam w mniejszej skali: przez rachunek główny giełdy w ZEN.com przeszło w marcu 3,13 mln euro, a najwyższe saldo na koniec dnia wyniosło 105 tys. euro. Liczby pochodzą z wyciągów i dziennych raportów operatorów znajdujących się w aktach estońskiego postępowania upadłościowego. Pokazują run na Zondę trwający co najmniej od pierwszego dnia roboczego roku, trzy miesiące przed blokadą wypłat, widoczny dzień po dniu w systemach instytucji, które giełdę obsługiwały.

W maju ZEN.com odpowiedział na pytania o swoją rolę zdaniem: nie byliśmy operatorem giełdy. To prawda i nikt nie twierdzi inaczej. Pytanie brzmi, co operator płatności widział na rachunku własnego klienta i czy to, co widział, zgadzało się z modelem, który ten klient deklarował. Na to pytanie odpowiadają dokumenty, nie oświadczenia.

 

ZEN.com

Pod koniec kwietnia opisałem, co operatorzy płatności mogli wyczytać o giełdzie z jawnych sprawozdań finansowych (ZEN.com, Zonda i lekcja Madoffa): odmowę opinii biegłego, zobowiązania wobec klientów, których nie dało się przypisać do osób, i rosnącą z roku na rok pozycję „używanie środków klientów”. Miesiąc później Puls Biznesu przedstawił stanowisko ZEN. Według relacji z tej publikacji szef fintechu na Europę wskazał cztery rzeczy: współpraca nie obejmowała powiązań kapitałowych, właścicielskich ani osobistych i ograniczała się do transferów między kontami użytkowników w ZEN a ich kontami na giełdzie; ZEN był jednym z sześciu operatorów płatności Zondy; świadczył jej usługi na takiej samej zasadzie jak sklepom internetowym; giełda miała marginalny udział w jego portfelu. Tę samą myśl ZEN rozwinął w materiale „Facts and myths”: sklep sprzedaje towar, operator tylko przetwarza płatność.

Porównanie do sklepu jest najlepszym punktem wyjścia, bo pokazuje, czym giełda sklepem nie jest. W sklepie pieniądz płynie w jedną stronę: kupujący płaci, sprzedawca wydaje towar i zatrzymuje zapłatę. Rachunek sklepu rośnie. Giełda przyjmuje pieniądze, które nadal należą do klienta i które musi oddać na żądanie. Jej rachunek powinien więc wyglądać jak depozyt: saldo odpowiada temu, co klienci mają w złotych i euro na kontach. Regulamin Zondy obiecywał właśnie to, czyli środki klientów oddzielone od własnych. Rozporządzenie MiCA zrobiło z tej obietnicy obowiązek każdego licencjonowanego dostawcy usług: nie może on używać środków klientów na własny rachunek i najpóźniej następnego dnia roboczego ma je złożyć w instytucji kredytowej lub banku centralnym, na rachunku wyodrębnionym od własnych (art. 70 ust. 2 i 3). ESMA dopowiedziała, że rachunek w instytucji pieniądza elektronicznego tego wymogu nie spełnia.

Zakres usług też wyglądał inaczej niż w oświadczeniu. W marcu 2026 r. giełda miała w ZEN co najmniej trzynaście rachunków w czterech walutach. ZEN rozliczał dla niej 2 935 płatności klientów przez bramkę i kanał e-commerce, prowadził rachunek główny w euro, wymieniał złote na euro, wykonywał zbiorcze wypłaty i prowadził rachunki po drugiej stronie najważniejszych przelewów: osobisty rachunek prezesa, rachunek spółki zależnej Orion Software i rachunek jednego z trzech odbiorców wypłacanych dzień po dniu. Z 123 przelewów wychodzących z rachunku głównego 55 trafiło na inne rachunki w tym samym ZEN. Sklep internetowy, który co wieczór oddaje utarg innym klientom, a rano prezesowi, nie jest sklepem. Jest kasą zapomogową o bardzo wąskim gronie uprawnionych.

 

Euro: 3,13 mln przez rachunek, 105 tys. na noc

Rachunek główny giełdy w euro zaczął marzec saldem 10 tys. euro i skończył go saldem 2,8 tys. W ciągu miesiąca wpłynęło na niego 3 133 794,39 euro, wypłynęło 3 141 245,18. Najwyższe saldo na koniec dnia to 105 tys. euro, mediana 20 tys. Stosunek obrotu do typowego salda wynosi około 150 do 1. Tak wygląda rachunek tranzytowy, a nie rachunek instytucji przechowującej cudze pieniądze.

Skąd pieniądze na rachunku głównym Kwota w euro Udział
Rozliczenia bramki kartowej (wpłaty klientów) 1 089 037,58 35 %
Sygnum Bank (euro ze sprzedaży USDC) 501 037,80 16 %
ZEN.COM UAB, sześć okrągłych przelewów 420 000,00 13 %
Trzy firmy wpłacające jako klienci 395 000,00 13 %
Prezes, 27 marca 380 000,00 12 %
Wymiana wpłat złotowych 241 937,44 8 %
Pozostałe 106 781,57 3 %
Dokąd poszły Kwota w euro Udział
Sygnum Bank (zakupy USDC) 889 709,00 28 %
Zbiorcze wypłaty przez ZEN (pozostali klienci) 672 078,47 21 %
Rachunek osobisty prezesa, 14 przelewów 501 037,80 16 %
Trzej odbiorcy wypłacani dzień po dniu 347 355,11 11 %
Własne rachunki spółki (faktury, podatki, pensje) 300 366,08 10 %
TryPay i Fenige (wypłaty złotowe i kartowe) 160 660,50 5 %
Orion Software, spółka zależna 100 000,00 3 %
Dostawcy, urząd skarbowy i 31 drobnych wypłat 170 038,22 5 %

Trzy rzeczy z tych tabel nie wymagają dostępu do portfeli giełdy. Po pierwsze, wypłaty dla jednych klientów finansowano tego samego dnia wpłatami innych: w dwunastu z dziewiętnastu dni, w których rozliczenia bramki trafiały na rachunek główny, wychodziła z niego zbiorcza wypłata w zbliżonej kwocie, na przykład 16 marca 90 tys. euro na wejściu i 84,5 tys. na wyjściu. Rezerwy, z której te wypłaty mogłyby pochodzić, nie było. Po drugie, z 66 przelewów do osób fizycznych na 802 120,37 euro aż 35, czyli 92 procent kwoty, dostały trzy osoby: prezes, osoba podająca jako adres hotel w Szwajcarii i osoba z Łodzi, o których pisałem szerzej (Tak umierała Zondacrypto: 501 tys. euro dla prezesa, 118 tys. nad Jezioro Bodeńskie). Pozostałe 22 osoby dostały 31 przelewów na 67 tys. euro; połowa tych przelewów nie przekraczała 612 euro. Po trzecie, w sześciu dniach roboczych, w których nie wyszła żadna zbiorcza wypłata dla klientów, prezes otrzymał razem 292 893,47 euro.

Jest też wątek, którego dotąd nie analizowaliśmy. Sześć okrągłych kwot przyszło na rachunek giełdy od samego operatora, ZEN.COM UAB: 85, 65, 50, 55, 90 i 75 tys. euro, razem 420 tys., z jedną i tą samą referencją. Trzy z nich przyszły wtedy, gdy rachunek był prawie pusty. 17 marca saldo wynosiło 1 559 euro, wpłynęło 55 tys., tego dnia wyszła zbiorcza wypłata na 58,8 tys. 25 marca: saldo 8 169 euro, wpływ 90 tys., wypłata 44,6 tys. 30 marca: saldo 3 070 euro, wpływ 75 tys., tego dnia 50 tys. dla osoby z Łodzi i zbiorcza wypłata na 65,2 tys. Czym były te przelewy, wyciąg nie mówi. Mogły być rozliczeniem usług. Mogły też być zaliczką albo prefinansowaniem wypłat, a wtedy operator nie tylko widział, że klientowi brakuje pieniędzy, ale sam mu je dostarczał. To hipoteza, którą rozstrzygnie jedno pismo ZEN albo jedno zgłoszenie wierzytelności u syndyka.

 

Złote: wypłaty wyższe od wpłat od pierwszego dnia roku

Wypłaty złotowe Zonda wykonywała przez TryPay S.A., krajową instytucję płatniczą. Operator sporządzał dla giełdy dzienne raporty z trzech sesji rozliczeniowych, z liczbą i kwotą wpłat oraz wypłat. Raporty za styczeń, luty i marzec 2026 r. są w aktach upadłości.

Miesiąc Saldo otwarcia Wpłaty (liczba) Wypłaty (liczba) Nadwyżka wypłat Zasilenia (liczba)
Styczeń 6 133 264 zł 28,85 mln zł (3 521) 43,40 mln zł (1 977) 14,55 mln zł 4,29 mln zł (31)
Luty 1 158 194 zł 36,99 mln zł (5 752) 44,46 mln zł (1 764) 7,47 mln zł 7,46 mln zł (31)
Marzec 208 369 zł 20,20 mln zł (3 952) 23,20 mln zł (1 269) 3,01 mln zł 3,46 mln zł (27)
Kwartał na koniec: 92 330 zł 86,04 mln zł (13 225) 111,07 mln zł (5 010) 25,03 mln zł 15,21 mln zł (89)

2 stycznia, w pierwszym dniu roboczym roku, z rachunku wyszło 5,72 mln zł w 190 pozycjach przy 2,08 mln zł wpłat. Saldo spadło w jeden dzień z 6,13 do 2,49 mln zł. 12 stycznia wyszło 4,69 mln zł w 221 pozycjach przy 1,08 mln zł wpłat. Od tej pory rachunek żył z dnia na dzień: giełda zasilała go średnio półtora raza dziennie, a w marcu saldo na koniec dnia spadało do 58 tys. zł.

Druga rzecz widoczna w raportach to kurczenie się wypłat przy niesłabnących wpłatach. W styczniu operator wykonywał średnio 99 wypłat dziennie, w lutym 88, w marcu 58. W ostatnim tygodniu marca było ich 35, 9, 48, 16 i 26, razem 134, przy 704 wpłatach. 30 marca na 238 wpłat przypadło 16 wypłat. Kolejka do wyjścia rosła, a drzwi wejściowe działały do ostatniego dnia.

20 kwietnia TryPay rozwiązał umowę z giełdą ze skutkiem natychmiastowym, podając w raporcie giełdowym „negatywny wynik oceny ryzyka”. Raporty pokazują, na czym taka ocena mogła się opierać. Pokazują też, że te same dane operator miał na ekranie w styczniu.

 

Szwajcarski bank: ta sama waluta w obie strony

Sygnum Bank, bank z licencją szwajcarskiego nadzoru, wymieniał dla giełdy stablecoiny na euro i odwrotnie. W marcu giełda sprzedała w nim 805 300 USDC i 30 ETH, a kupiła 1 009 409,91 USDC za 879 452,46 euro. Sprzedawała rano okrągłe kwoty, z których euro tego samego dnia szło przez ZEN na rachunek prezesa. Kupowała za euro z wpłat klientów, a kupione stablecoiny wracały tego samego dnia na gorący portfel giełdy. Bank widział więc klienta, który w jednym miesiącu sprzedaje i kupuje ten sam aktyw, płacąc prowizję w obie strony, jak ktoś, kto rano zastawia zegarek, żeby wieczorem wykupić go za pieniądze sąsiada.

Pozostali operatorzy widzieli węższe wycinki. Fenige rozliczał płatności kartami: jeszcze 31 marca przyjął 68 płatności na 162 406,16 zł i wykazywał pozostały depozyt giełdy w wysokości 141 765,82 zł. Tpay potwierdził na koniec lutego saldo 256 609,41 zł. Clear Junction obsługiwał przelewy SEPA. W banku AMINA giełda miała cztery rachunki bez obrotów poza opłatami, z których jeden był na minusie 810,52 euro. ZEN mówi o sześciu operatorach, w aktach ślad zostawiło siedem instytucji. Rozproszenie nie jest jednak okolicznością łagodzącą. Każda instytucja odpowiada za własny wycinek, a wycinek ZEN obejmował oba końce łańcucha w euro, tak jak wycinek TryPay obejmował oba końce w złotych.

 

Co działo się z wpłatą klienta

Klient wpłacał pieniądze, żeby kupić kryptowaluty. Dokumenty pozwalają prześledzić, co działo się dalej z wpłatą w euro.

  1. Płatność kartą trafiała na rachunek bramki w ZEN: w marcu 1 902 rozliczenia na 1 109 228,54 euro, mediana 100 euro, przez wszystkie 31 dni miesiąca.
  2. Z rachunku bramki pieniądze szły na rachunek główny, gdzie mieszały się z wpłatami firm, przelewami od operatora i wpłatą prezesa. W księdze giełdy wpłaty z bramki od stycznia nie były przypisane do klientów; saldo konta technicznego urosło do 3,45 mln euro.
  3. Z rachunku głównego tego samego albo następnego dnia wychodziły trzy strumienie. Pierwszy to wypłaty dla innych klientów. Drugi to przelewy do prezesa, spółek grupy i trzech odbiorców wypłacanych dzień po dniu, razem 40 procent wszystkich wypływów do odbiorców zewnętrznych. Trzeci to 890 tys. euro do Sygnum na zakup stablecoinów.
  4. Kupione USDC wracały do wspólnego portfela giełdy. W marcu wyszło z niego 5,06 mln USDC, z czego 37 procent na adres depozytowy oznaczony w eksploratorze jako Kraken, a 13 procent na adresy depozytowe Binance.

Giełda nie musi kupować kryptowalut na zewnątrz dla każdej wpłaty, bo zlecenia klientów kojarzy między sobą. Musi natomiast mieć to, co jest im winna. Według jej własnych zestawień na koniec 2025 r. miała w portfelach 2 procent USDC i 3 procent bitcoinów należnych klientom (Zondacrypto: syndyk nawiązał kontakt z Kralem. Odpowiedzi prezesa wygenerowane przez AI?). Przy takim pokryciu wypłata klienta B mogła pochodzić wyłącznie z wpłaty klienta A. To jest mechanika piramidy, niezależnie od tego, jak nazwie ją prokurator.

 

Standard światowy: obsługiwać wolno, nie patrzeć nie wolno

ZEN ma rację w jednym: współpraca instytucji płatniczych z giełdami kryptowalut jest standardem rynkowym. FATF, organizacja wyznaczająca światowe normy przeciwdziałania praniu pieniędzy, wprost sprzeciwia się hurtowemu odcinaniu całej branży od usług finansowych. W tych samych wytycznych z 2021 r. stawia jednak warunek: instytucja, która nawiązuje albo kontynuuje relację z dostawcą usług kryptowalutowych, ma oceniać ryzyko tej relacji i to, czy potrafi nim zarządzać. Rekomendacja 10 FATF wymaga stałej analizy, czy transakcje klienta są zgodne z wiedzą instytucji o nim, jego działalności i profilu ryzyka. Komitet Bazylejski żąda od banków systemu monitoringu zdolnego wychwycić nietypowe wzorce, w tym transakcje pozbawione sensu ekonomicznego. Katalog sygnałów ostrzegawczych FATF dla aktywów wirtualnych z 2020 r. obejmuje wymianę między kryptowalutami a walutą tradycyjną bez logicznego uzasadnienia biznesowego, także wtedy, gdy klient traci na niej przez prowizje.

Regulatorzy przełożyli te zasady na konkret. Brytyjski nadzór już w 2018 r. napisał do prezesów banków, czego oczekuje wobec klientów prowadzących giełdy kryptowalut: wzmożonej kontroli, zrozumienia ich działalności, sprawdzenia kluczowych osób i oceny, czy sama giełda rzetelnie weryfikuje własnych klientów (list FCA z 11 czerwca 2018 r.). Europejski Urząd Nadzoru Bankowego rozszerzył w 2024 r. wytyczne o czynnikach ryzyka o wskazówki dla instytucji kredytowych i finansowych, których klientami są dostawcy usług kryptowalutowych. Obowiązują od 30 grudnia 2024 r., a więc przez cały okres opisany w tym tekście. Po upadku FTX Rada Stabilności Finansowej i IOSCO dopisały do światowego standardu rzecz, zdawałoby się, oczywistą: giełda ma chronić aktywa klientów, trzymać je oddzielnie od własnych i regularnie uzgadniać stany. Instytucja obsługująca giełdę wie zatem, jak powinien wyglądać rachunek klienta, który ten standard spełnia.

Wiadomo też, co się dzieje, gdy instytucja nie patrzy. Bank Silvergate obsługiwał giełdę FTX. W lipcu 2024 r. zapłacił 63 mln dolarów amerykańskim regulatorom, którzy zarzucili mu, że nie wykrył blisko 9 mld dolarów podejrzanych transferów między podmiotami FTX; zarzutów nie potwierdził ani im nie zaprzeczył. Banki obsługujące piramidę Allena Stanforda broniły się tak, jak dziś broni się ZEN: świadczyły rutynowe usługi i nie mogły wiedzieć. W lutym 2023 r., w przeddzień procesu, zgodziły się zapłacić zarządcy masy ponad 1,6 mld dolarów, z czego sam TD Bank 1,205 mld, nie przyznając się do winy.

Najbliższy naszej sprawie jest wyrok brytyjskiego Sądu Najwyższego z 2019 r. w sprawie Singularis przeciwko Daiwa. Instytucja finansowa wypłaciła 204 mln dolarów z rachunku spółki na polecenie jej dyrektora i jedynego wspólnika, choć okoliczności kazały pytać o cel tych wypłat. Sąd uznał, że naruszyła obowiązek staranności wobec własnego klienta, i zasądził odszkodowanie na rzecz spółki w likwidacji, pomniejszone o 25 procent. Oszustwa dyrektora spółce nie przypisał. Standard światowy da się więc streścić krótko: obsługiwać giełdę wolno, nie patrzeć na jej rachunek nie wolno.

 

Co instytucje powinny były wiedzieć

W Unii te same zasady są prawem, nie zaleceniem. Dyrektywa 2015/849 wymaga bieżącego monitorowania, czy transakcje klienta są zgodne z wiedzą instytucji o nim i o jego działalności (art. 13 ust. 1 lit. d), oraz zbadania tła i celu transakcji nietypowych albo pozbawionych widocznego uzasadnienia gospodarczego (art. 18 ust. 2). Wdrożyły ją Litwa i Polska (art. 34 ust. 1 pkt 4 i art. 43 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy). Sam ZEN opisuje obowiązki wobec branż wysokiego ryzyka jako wzmożony monitoring transakcji i stałą ocenę ryzyka. Nikt nie wymaga od operatora płatności, żeby prowadził giełdę albo liczył jej portfele.

Ten standard da się przełożyć na trzy pytania, na które każda z tych instytucji mogła odpowiedzieć na własnych danych.

  1. Czy rachunek zachowuje się zgodnie z deklarowanym modelem. Depozytariusz ma saldo. Rachunek, przez który przechodzi 3,13 mln euro i na którym zostaje na noc 20 tys., nie jest depozytem. Rachunek złotowy, którego saldo spada w kwartał o 98 procent przy wypłatach wyższych od wpłat o 25 mln zł, jest zapisem runu.
  2. Czy transakcje mają widoczny cel gospodarczy. Czternaście przelewów na rachunek osobisty beneficjenta rzeczywistego, każdy w kwocie identycznej z wpływem z banku tego samego dnia, to wzorzec, który podręczniki nazywają przepływem tranzytowym. Sprzedaż i zakup tego samego aktywu w jednym banku w jednym miesiącu wymaga wyjaśnienia.
  3. Kto jest po drugiej stronie. ZEN nie musiał o to nikogo pytać, bo po drugiej stronie byli jego klienci: prezes z adresem w Monako, spółka zależna giełdy i osoba, która jako adres podała hotel.

Granice tego wywodu są cztery i trzeba je nazwać. Nie wiemy, jakie alerty wygenerowały systemy tych instytucji, jakie pytania zadały giełdzie i czy złożyły zawiadomienia do jednostek analityki finansowej; takich dokumentów w aktach upadłości nie ma. Wyciągi nie przeczą oświadczeniu ZEN o braku powiązań kapitałowych i osobistych. Zagraniczne ugody i wyroki pokazują kierunek, ale nie przesądzają, jak tę samą sytuację oceni sąd litewski, estoński albo polski. I z tego, że instytucja mogła coś policzyć, nie wynika jeszcze, że wiedziała o niewypłacalności giełdy. Wynika tyle, że miała przed sobą dane, przy których standard ustawowy każe pytać, a klient z sektora wysokiego ryzyka powinien na te pytania odpowiedzieć albo stracić rachunek. Dwie instytucje zakończyły współpracę w kwietniu, po tym jak giełda przestała wypłacać. Portier nie prowadzi hotelu. Wie jednak, kto wychodzi nocą z walizkami.

 

Co z tego wynika dla wierzycieli

Z tych dokumentów wynikają cztery konkretne kierunki.

  1. Pytania do ZEN.COM UAB i Banku Litwy: czym było sześć przelewów na 420 tys. euro, czy system monitoringu podniósł alert przy czternastu przelewach na rachunek prezesa i kiedy operator po raz pierwszy zapytał giełdę o źródło i cel tych przepływów.
  2. Pytania do TryPay i Komisji Nadzoru Finansowego: kiedy powstała negatywna ocena ryzyka, skoro dane, na których mogła się opierać, operator raportował codziennie od stycznia.
  3. Majątek masy. Depozyty u operatorów kartowych, ewentualna rezerwa z rozliczeń bramki i saldo u Tpay to pieniądze giełdy, które syndyk może ściągnąć bez procesu. Akta KYC rachunków prezesa, Orionu i odbiorcy z hotelowym adresem są w ZEN i mogą trafić do syndyka przez sąd, a do prokuratury przez europejski nakaz dochodzeniowy.
  4. Roszczenia wobec instytucji. Są dwie drogi i warto zbadać obie. Pierwsza to bezpośrednie roszczenia klientów; wyciągi i raporty z akt są dla nich tym, czym dla ofiar Madoffa były dane o rachunku 703. Druga to roszczenie samej masy. Amerykański powiernik Madoffa przegrał z bankami, bo sąd przypisał spółce oszustwo jej twórcy. Brytyjski Sąd Najwyższy w sprawie Singularis takiego przypisania odmówił i zasądził odszkodowanie na rzecz spółki w likwidacji. Którą z tych dróg otwiera prawo właściwe dla umów giełdy z operatorami, powinien ustalić syndyk.

Operator płatności nie odpowiada za grzechy giełdy. Odpowiada za to, co sam widział i co z tym zrobił. W pierwszym kwartale 2026 r. widział rachunki, na które klienci wpłacali pieniądze na kryptowaluty i z których te same pieniądze tego samego dnia wychodziły do innych klientów, do banku w Szwajcarii i do prezesa. Sklep, w którym tak wygląda kasa, zamyka się po pierwszej inwenturze. Tutaj inwenturę zrobił dopiero syndyk.

Sprawa Zondacrypto

Sprawą Zondacrypto zajmują się organy w kilku państwach, a losu powierzonych środków nikt dziś nie potrafi przewidzieć. Reprezentujemy poszkodowanych i dbamy o ich pozycję w toczących się postępowaniach.

Sprawdź, jak możemy pomóc