Zarząd zniknął, skarga kasacyjna przepadła. NSA o spółce bez zarządu w sprawie I FSK 41/24

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 3 listopada 2026 r. (I FSK 41/24) umorzył postępowanie kasacyjne spółki z o.o., która po wniesieniu skargi kasacyjnej została bez zarządu, a przez blisko dwa lata nikt tego braku nie naprawił. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalający skargę na decyzję w sprawie VAT i dodatkowego zobowiązania podatkowego za okres od listopada 2020 r. do stycznia 2021 r. stał się prawomocny bez kontroli kasacyjnej, a wpis od skargi kasacyjnej przepadł. Spółka bez zarządu nie wygrywa i nie przegrywa sprawy: ona ją traci. Pytanie, dlaczego zarząd znika, ma odpowiedź mniej wygodną niż wyrachowanie. Decyzja określająca VAT za okres sprzed lat ujawnia zaległość, którą przy ocenie niewypłacalności spółki liczy się od pierwotnego terminu płatności, jej ostateczność otwiera egzekucję, a członkom zarządu zostają trzy drzwi: zostać i bronić się przed osobistą odpowiedzialnością, złożyć wniosek o upadłość i oddać spór syndykowi albo zrezygnować i pozwolić sprawie umrzeć. Każde z nich prowadzi do tego samego pokoju: sporu zakończonego bez pełnej kontroli sądowej i rachunku wystawionego byłemu zarządowi. Z tym problemem polski system prawny na razie w ogóle sobie nie radzi, i o nim jest ten tekst.

Skarga kasacyjna spółki bez zarządu: co orzekł NSA w sprawie I FSK 41/24

Chronologia jest prosta i dlatego pouczająca. Skarga kasacyjna spółki od wyroku WSA w Warszawie z 5 października 2023 r. (VIII SA/Wa 418/23) wpłynęła do NSA 8 stycznia 2024 r. Spór dotyczył VAT i dodatkowego zobowiązania ustalonego na podstawie art. 112c ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, czyli sankcji przewidzianej dla tzw. pustych faktur, czyli faktur stwierdzających czynności, które nie zostały dokonane. 15 listopada 2024 r. z rejestru wykreślono jedynego członka zarządu, prezesa uprawnionego do samodzielnej reprezentacji. Od tego dnia, według ustaleń NSA, spółka istniała, ale nie mogła działać; sama data wpisu nie przesądza, kiedy wygasł mandat, o czym niżej. NSA dostrzegł to z urzędu dopiero 19 maja 2026 r., sprawdzając wydruki z KRS przed przystąpieniem do rozpoznania sprawy, i zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a.; w postanowieniu o zawieszeniu odnotował, że za spółkę nie działa ani prokurent, ani kurator umocowany do działania przed NSA czy w ogóle przed sądami administracyjnymi.

Osiem dni później sąd wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia składu zarządu albo ustanowienia kuratora i przedłożenia dokumentu potwierdzającego usunięcie braku w terminie trzech miesięcy, pod rygorem zniesienia postępowania i wydania „odpowiedniego postanowienia”, odrzucającego skargę kasacyjną albo umarzającego postępowanie. Przesyłki nikt nie odebrał. Sąd uznał ją za doręczoną 16 czerwca 2026 r. w trybie doręczenia zastępczego, termin upłynął 16 września 2026 r., a spółka nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi.

3 listopada 2026 r. NSA podjął zawieszone postępowanie, zniósł postępowanie kasacyjne i umorzył je jako bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 31 § 3 i art. 128 § 1 p.p.s.a.). Uzasadnienie zawęża zniesienie do okresu po 15 listopada 2024 r. i wyraźnie zastrzega, że skarga kasacyjna została skutecznie wniesiona, więc nie ma podstaw do jej odrzucenia; postępowania po prostu nie da się kontynuować. Wpisu sąd nie zwrócił, bo art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje zwrot przy odrzuceniu lub cofnięciu pisma, a nie przy umorzeniu z tej przyczyny. Trzeba jednak odnotować, że w sprawie I FSK 98/24, umorzonej 2 czerwca 2026 r. na tej samej podstawie z art. 161 § 1 pkt 3, NSA zwrócił organowi wpis od skargi kasacyjnej, powołując właśnie art. 232 § 1 pkt 1; ten sam przepis raz posłużył do zwrotu, raz do odmowy, a różnicy nikt nie wyjaśnił. Skutek umorzenia jest taki jak przy umorzeniu zawieszonego postępowania przed NSA: wyrok sądu pierwszej instancji stał się prawomocny, a ostateczna i wykonalna decyzja Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie pozostała w obrocie wraz z sankcją.

Jeden szczegół mówi więcej niż reszta akt. Wezwanie poszło do pełnomocnika, który wniósł skargę kasacyjną, a więc z reguły do adwokata, radcy prawnego albo doradcy podatkowego, bo tylko oni mogą ją sporządzić (o wymogach tego środka piszemy w tekście Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego NSA). Przesyłki z Naczelnego Sądu Administracyjnego nikt nie odebrał. Nie wiemy dlaczego. Wiemy, że sąd nie czekał na wyjaśnienia, bo prawo pozwala mu ich nie oczekiwać.

Spółka bez zarządu w postępowaniu sądowoadministracyjnym: trzy przepisy i jedna luka

Osoba prawna działa przed sądem administracyjnym przez swoje organy (art. 28 § 1 p.p.s.a.). Gdy zarządu nie ma, sąd zawiesza postępowanie z urzędu (art. 124 § 1 pkt 2), bo prowadzenie sprawy ze stroną pozbawioną organu groziłoby nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2). Brak w składzie organu jest jednak brakiem usuwalnym, więc sąd wyznacza „odpowiedni termin” do jego uzupełnienia, a gdy termin minie bezskutecznie, „zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie” (art. 31 § 1 i 3). Tyle przepisy mówią wprost.

Nie mówią natomiast dwóch rzeczy. Po pierwsze, p.p.s.a. nie daje sądowi administracyjnemu ogólnej kompetencji do ustanowienia z urzędu kuratora dla osoby prawnej bez organu, jaką sąd cywilny ma z art. 69 § 1 k.p.c. Art. 30 § 1 pozwala ustanowić kuratora dla strony bez organu wyłącznie na wniosek strony przeciwnej i tylko wtedy, gdy ta podejmuje przeciwko niej czynność niecierpiącą zwłoki. W sprawie, w której to spółka skarży organ, strona przeciwna nie ma procesowego powodu, by o kuratora wnosić; umorzenie jest dla niej najlepszym z możliwych wyników. NSA powiedział to sam już dekadę temu: ustawa nie daje umocowania do powołania kuratora dla strony poza art. 30, i to tylko do czynności niecierpiących zwłoki (postanowienie z 2 grudnia 2015 r., II FSK 2968/15, wydane w sprawie osoby fizycznej, ale z tezą ogólną). Po drugie, art. 130 § 1 p.p.s.a. wylicza, kiedy sąd umarza zawieszone postępowanie: po trzech latach bezczynności przy zawieszeniu na zgodny wniosek stron albo z powodu niemożności nadania sprawie biegu, w razie braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, i po pięciu latach od zawieszenia z powodu śmierci strony. O zawieszeniu z powodu braku organu przepis milczy. Ustawodawca ustawił zegar dla spraw po zmarłych stronach i po podmiotach, które przestały istnieć, a nie dla spółek, które straciły zarząd.

Tę lukę Izba Finansowa NSA wypełnia konstrukcją starszą, niż mogłoby się wydawać. Jej początek widać w sprawie zakończonej wyrokiem z 3 grudnia 2013 r. (II FSK 3149/12): jedyny członek zarządu zrezygnował, pełnomocnik sam wniósł o zawieszenie, sąd zawiesił postępowanie w listopadzie 2010 r., w kwietniu 2012 r. wyznaczył trzydziestodniowy termin na uzupełnienie zarządu, a postanowieniem z 23 sierpnia 2012 r. (II FSK 466/10) zniósł postępowanie kasacyjne od dnia utraty zdolności procesowej i umorzył je. Postanowienie z 17 października 2024 r. (I FSK 974/18) wygląda już jak matryca dla sprawy I FSK 41/24: zawieszenie z powodu nieobsadzonego zarządu, wezwanie do uzupełnienia składu organu albo ustanowienia kuratora w terminie trzech miesięcy, brak odpowiedzi, podjęcie postępowania, zniesienie i umorzenie. W sprawie I FSK 2322/21 ten sam schemat uruchomiono postanowieniem z 24 stycznia 2024 r., tyle że z terminem jednego miesiąca. Tę samą sentencję ma sprawa I FSK 1637/20: postanowieniem z 21 marca 2025 r. NSA zniósł postępowanie kasacyjne prowadzone od 25 października 2023 r. i je umorzył, co wiadomo z postanowienia prostującego z 9 maja 2025 r. We wszystkich tych sprawach chodziło o podatki, w I FSK 974/18, I FSK 1637/20 i I FSK 41/24 o VAT, w dwóch ostatnich o decyzje naczelników urzędów celno-skarbowych. Definicję „przeszkody o charakterze trwałym”, na której wisi umorzenie z art. 161 § 1 pkt 3, Izba Finansowa zapożyczyła z wyroku z 2 października 2019 r. (II OSK 2729/17), gdzie sformułowano ją dla spółki wykreślonej z rejestru po zakończonej upadłości, czyli dla podmiotu, który przestał istnieć. Trwałość przeszkody mierzy się więc upływem terminu sądowego: trzydzieści dni w 2012 r., miesiąc w styczniu 2024 r., trzy miesiące od maja 2024 r. Po ich upływie brak usuwalny staje się w oczach sądu brakiem trwałym, choć definicję trwałości napisano dla braku, którego usunąć się nie da.

W Izbie Ogólnoadministracyjnej tę samą trwałość zmierzono inaczej. W sprawie III OSK 2234/21 NSA zawiesił postępowanie kasacyjne spółki bez zarządu 18 listopada 2022 r., z uzasadnienia nie wynika, by kogokolwiek do czegokolwiek wzywał, a 19 lutego 2026 r., po upływie trzech lat od zawieszenia, umorzył je na podstawie art. 130 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czyli przepisu, który literalnie dotyczy strony, która utraciła zdolność sądową i nie ma następcy prawnego. Spółka bez zarządu zdolności sądowej nie traci, więc przepis zastosowano poza jego literalnym zakresem, bez wyjaśnienia, dlaczego norma o podmiocie, który przestał istnieć, ma objąć podmiot, który istnieje. W porównywanych orzeczeniach jednego sądu działają zatem dwa zegary dla tej samej przeszkody: trzy miesiące od wezwania i trzy lata od zawieszenia. Różnica nie wynika z ustawy, lecz z tego, który przepis skład orzekający uzna za bliższy, i trudno o lepszy dowód, że ustawa tej sytuacji nie reguluje.

Warto odróżnić tę sytuację od spółek wykreślonych z rejestru. Gdy spółka przestaje istnieć, NSA umarza postępowanie kasacyjne z braku następcy prawnego, i to także wtedy, gdy kasację wniósł organ, jak w postanowieniach z 27 marca 2026 r. (I FSK 757/23) i z 2 czerwca 2026 r. (I FSK 98/24); w obu sprawach prawomocny stał się wyrok sądu pierwszej instancji uchylający rozstrzygnięcie organu. Tam bezprzedmiotowość jest naturalna: nie ma już podmiotu, którego sprawę można by rozstrzygnąć. Spółka bez zarządu istnieje, ma majątek, zobowiązania i sprawę, która nadal czeka na rozstrzygnięcie. Jej przeszkoda jest usuwalna z definicji; sąd sam ją tak kwalifikuje, skoro wyznacza termin do usunięcia. Z usuwalności robi się trwałość nie przez zdarzenie, lecz przez upływ czasu, którego miarę ustala sędzia, a nie ustawa.

Tu leży najmocniejszy zarzut wobec tej linii i nie warto go łagodzić. Zawieszenie postępowania jest instytucją ochronną: chroni stronę, która nie może działać, przed rozstrzygnięciem wydanym za jej plecami. Art. 31 § 3 pozwala znieść czynności dotknięte brakiem, czyli uznać je za niebyłe, i „w miarę potrzeby” wydać odpowiednie postanowienie. Nie przesądza, że tym postanowieniem ma być umorzenie całej sprawy, zwłaszcza sprawy wszczętej prawidłowo, gdy spółka miała jeszcze zarząd. Przejście od „nie można dalej procedować” do „nie ma już przedmiotu rozpoznania” wymaga osobnego uzasadnienia, a w obu postanowieniach NSA zastępuje je zdanie, że brak reprezentacji uniemożliwia kontynuację. W I FSK 41/24 sąd sam przytoczył za komentarzem Hausera i Wierzbowskiego, że „odpowiednim postanowieniem” po zniesieniu może być odrzucenie skargi, umorzenie albo zawieszenie postępowania, i wybrał umorzenie bez słowa o tym, dlaczego nie zawieszenie. Zarzut nie jest nowy: w sprawie II FSK 3149/12 skarżąca podniosła wprost, że art. 130 § 1 zawiera zamknięty katalog przyczyn umorzenia zawieszonego postępowania, a przy braku organu postępowanie powinno pozostać zawieszone; NSA polemiki nie podjął: stwierdził, że po zniesieniu postępowania „występuje potrzeba” umorzenia, nie tłumacząc, skąd ta potrzeba wynika. Dochodzi do tego kwestia biegu terminu: zgodnie z art. 127 § 2 p.p.s.a. w czasie zawieszenia żadne terminy nie biegną, a § 3 dopuszcza tylko czynności zmierzające do podjęcia postępowania albo do wstrzymania wykonania aktu. Wezwanie do przywrócenia reprezentacji mieści się w tej kategorii, ale termin, którego upływ kończy sprawę, jest czymś więcej niż czynnością przygotowującą podjęcie. NSA tej relacji nie wyjaśnia. Podobnie z art. 128 § 1, który każe podjąć zawieszone postępowanie, gdy ustanie przyczyna zawieszenia: w sprawach I FSK 974/18 i I FSK 41/24 sąd podjął je, choć przyczyna trwała, i to wyłącznie po to, by je umorzyć. Wreszcie sentencja w sprawie I FSK 41/24 brzmi „znieść postępowanie kasacyjne” bez wskazania zakresu, choć uzasadnienie ogranicza zniesienie do okresu po 15 listopada 2024 r.; w sprawach I FSK 974/18 i I FSK 1637/20, a wcześniej w postanowieniu II FSK 466/10, sąd był precyzyjniejszy i w sentencji podał datę, od której postępowanie znosi. NSA przyjął też za początek braku dzień wykreślenia prezesa z rejestru, choć wpis członka zarządu ma charakter deklaratoryjny, a mandat wygasa z chwilą zdarzenia, nie wpisu, co Sąd Najwyższy przypomniał w postanowieniu z 18 stycznia 2012 r. (II CZ 144/11). Dla wyniku sprawy jest to bez znaczenia, dla zakresu zniesienia niekoniecznie.

Sprawa dotyczy VAT, a więc stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty praw podstawowych, co Trybunał Sprawiedliwości przesądził w wyroku Åkerberg Fransson (C-617/10). Standard skutecznej ochrony sądowej z art. 47 Karty, z testem proporcjonalności znanym z wyroku DEB (C-279/09), obejmuje więc także mechanizm, którym sąd krajowy zamyka kontrolę kasacyjną. Nie znaczy to, że Trybunał zakazał takich umorzeń; powołane wyroki nie dotyczą identycznego układu. Znaczy, że sąd zamykający sprawę VAT powinien umieć wykazać, iż sięgnął po środek najmniej dolegliwy z dostępnych. W I FSK 41/24 tego wykazania nie ma, bo sąd nie rozważył żadnej drogi pośredniej między wezwaniem pełnomocnika a umorzeniem. To hipoteza na użytek przyszłej sprawy, nie teza o wyniku, ale hipoteza, którą warto postawić przed sądem, gdy spółka z zarządem i pełnomocnikiem trafi w ten sam tryb.

Obrońca tej linii ma jednak argument, który trzeba potraktować poważnie. Państwo nie musi w nieskończoność utrzymywać w toku sprawy podmiotu, którego nikt nie chce reprezentować. Wspólnicy spółki mieli nie trzy miesiące, lecz blisko dwa lata na powołanie zarządu i nie zrobili nic. Jeżeli p.p.s.a. nie daje sądowi kuratora z urzędu ani ustawowego terminu umorzenia, to alternatywą dla konstrukcji NSA jest zawieszenie bezterminowe, a bezterminowe zawieszenie sprawy podatkowej, w której decyzja jest wykonalna, a wyrok sądu pierwszej instancji oddalił skargę, nikomu nie służy. Krytyka powinna więc uderzać nie w sam wymóg reprezentacji, lecz w to, że ustawa zostawiła sądowi wybór między dwiema złymi opcjami.

Czego pełnomocnik procesowy nie może, choć to do niego sąd pisze

Wezwanie poszło do pełnomocnika, i słusznie. Utrata zarządu nie jest utratą zdolności sądowej, więc pełnomocnictwo nie wygasa: art. 43 p.p.s.a. wiąże wygaśnięcie ze śmiercią strony albo utratą przez nią zdolności sądowej, a Sąd Najwyższy w postanowieniu z 2 czerwca 2010 r. (II PZ 15/10) wyjaśnił na gruncie bliźniaczego art. 96 k.p.c., że następczy brak organu nie powoduje utraty zdolności sądowej i nie gasi pełnomocnictwa procesowego; zarazem przypomniał, że spółka bez organu nie może ujawnić swojej woli ani podejmować czynności procesowych nawet wtedy, gdy ma należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu. NSA mówi to samo: późniejsze zmiany w składzie zarządu nie gaszą automatycznie prawidłowo udzielonego pełnomocnictwa (wyrok z 26 sierpnia 2020 r., I GSK 324/18), ale spółka, która ma pełnomocnika, a nie ma organu, i tak nie może działać, więc postępowanie trzeba zawiesić (wyrok z 14 października 2014 r., II GSK 750/13). Pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 67 § 5 p.p.s.a.). Sąd uznał więc wezwanie za doręczone, a nieodebrana przesyłka jest w świetle prawa przesyłką doręczoną, o czym pisaliśmy przy okazji doręczeń w procedurze cywilnej (Czy dłużnikowi opłaca się nie odbierać awiza: doręczenia KPC).

Tyle że pełnomocnik nie jest organem. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że brak organu powołanego do reprezentowania strony powoduje nieważność postępowania niezależnie od tego, czy w jej imieniu działał pełnomocnik (postanowienie z 20 sierpnia 2020 r., III UZ 16/20); w tamtej sprawie, jak odnotował Sąd Najwyższy, o utracie zarządu nie poinformował sądu także pełnomocnik spółki. Pełnomocnik nie powoła zarządu, bo to kompetencja wspólników (art. 201 § 4 k.s.h.), i nie ustanowi kuratora, bo robi to sąd rejestrowy (art. 42 k.c., art. 603 k.p.c.). Jego pełnomocnictwo obejmuje czynności łączące się ze sprawą sądowoadministracyjną (art. 36 i 39 p.p.s.a.), a nie postępowanie rejestrowe. Wezwanie do uzupełnienia składu organu adresowane do pełnomocnika jest więc w istocie wezwaniem do przekazania wiadomości osobom, których sąd nie zna i których sam wezwać nie potrafi.

Co pełnomocnik może? Zawiadomić wspólników na piśmie i zachować dowód. Zawiadomić sąd rejestrowy, który od nowelizacji obowiązującej od 15 marca 2018 r. może wezwać osoby obowiązane do powołania organu pod rygorem grzywny (art. 24 ust. 1a i 1b ustawy o KRS) i może wszcząć z urzędu postępowanie o ustanowienie kuratora, gdy wymaga tego ważny interes społeczny lub bezpieczeństwo obrotu, a organu powołać się nie da (art. 603 § 2 k.p.c.). Wystąpić do NSA o przedłużenie terminu z ważnej przyczyny, koniecznie przed jego upływem (art. 84 p.p.s.a.) i udokumentować, że postępowanie rejestrowe jest w toku. Wreszcie, gdy kontakt z mocodawcą urwał się na dobre, wypowiedzieć pełnomocnictwo zamiast milczeć; profesjonalista działa jeszcze dwa tygodnie po wypowiedzeniu (art. 42 § 2 p.p.s.a.), ale nie odpowiada za to, że nikt nie chce prowadzić spółki. W sprawie I FSK 41/24 do sądu nie dotarło nic z tych rzeczy. Dlatego krytyka zbudowana na bezsilności pełnomocnika byłaby zbyt łatwa: sankcja spadła na spółkę, za którą przez dwa lata nikt się do sądu nie odezwał.

Problem systemowy zaczyna się tam, gdzie wspólnicy istnieją i chcą działać, ale trzy miesiące nie wystarczą. Termin z art. 31 § 1 ma być „odpowiedni”. Gdy wspólnicy są osiągalni i zgodni, trzy miesiące to dużo: w sprawie I FSK 553/22 NSA zawiesił postępowanie 15 maja 2025 r., nadzwyczajne zgromadzenie wspólników powołało prezesa 5 sierpnia, sąd rejestrowy ujawnił wpis 29 sierpnia, 24 września 2025 r. postępowanie zostało podjęte, a 3 marca 2026 r. NSA rozpoznał skargę kasacyjną (w sporze o zawieszenie postępowania podatkowego) i ją oddalił. Spółka przegrała, ale przegrała w sądzie, nie przez pusty fotel. Gdy trzeba ustalić wspólników, rozstrzygnąć spór korporacyjny albo czekać na kuratora, trzy miesiące mogą nie wystarczyć nikomu. Sąd powinien wtedy odróżniać obowiązek działania od obowiązku rezultatu: wymagać, by strona wykazała, że uruchomiła dostępną drogę naprawy, i przedłużać termin, dopóki ta droga jest realna. Zawieszenie można wtedy utrzymać bez obawy o nadużycie, bo nadużycie polega na bezczynności, a nie na powolności sądu rejestrowego.

Osobny kłopot zaczyna się, gdy spółka ma kuratora, ale nie takiego. Kurator ustanowiony na wniosek organu podatkowego w trybie art. 138 § 3 Ordynacji działa w granicach zaświadczenia sądu rejestrowego, a te zwykle obejmują postępowanie podatkowe, nie sądowe. WSA w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił 6 czerwca 2023 r. skargę kasacyjną wniesioną przez takiego kuratora, radcę prawnego, bo kolejne postanowienia sądu rejestrowego upoważniały go do postępowania odwoławczego i egzekucyjnego, a nie do występowania przed sądami administracyjnymi (I SA/Go 33/23); kuratelę ustanowiono tam na rok i dwukrotnie przedłużano. Sąd dodał, że o kuratora z art. 30 p.p.s.a. mógłby wystąpić wyłącznie organ jako strona przeciwna, nie kurator spółki, i przypomniał, że w innych sprawach ten sam kurator stawał przed NSA tylko dlatego, że przedkładał postanowienia rozszerzające jego umocowanie na postępowania sądowoadministracyjne. Postępowanie sądowe nie jest dalszym ciągiem podatkowego, więc kuratela z etapu podatkowego kończy się na drzwiach sądu, chyba że sąd rejestrowy rozszerzy ją wprost na postępowania sądowoadministracyjne. Gdy zakres jest właściwy, kurator potrafi doprowadzić sprawę do wyroku: tak było w sprawie, którą opisujemy w tekście Spółka bez zarządu a VAT: komu fiskus wystawia rachunek, gdzie kurator spółki bez zarządu uzyskał uchylenie decyzji VAT.

To, co dzieje się za tymi drzwiami, zależy od chwili, w której brak powstał. Gdy spółka nie ma organu już w dniu wniesienia skargi, sąd wzywa do uzupełnienia braku, a po bezskutecznym terminie skargę odrzuca (art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.); zawieszenie z art. 124 § 1 pkt 2 jest dla braku, który powstał później (postanowienia NSA z 30 września 2014 r., I FZ 315/14, i z 1 kwietnia 2011 r., II OZ 226/11). WSA w Bydgoszczy pokazał 7 stycznia 2026 r., jak wygląda pierwszy wariant z kuratorem w tle: kuratorka, adwokat ustanowiona na rok na wniosek naczelnika urzędu skarbowego do spraw podatkowych i do zwołania zgromadzenia w celu powołania likwidatora, wniosła w lipcu 2025 r. skargę, do której nie miała umocowania, bo zaświadczenie nie obejmowało postępowania sądowego; we wrześniu kuratela w ogóle wygasła; sąd wezwał do ujawnienia w KRS osoby uprawnionej do działania za spółkę w terminie dwóch miesięcy, a potem skargę odrzucił, dodając, że skoro postępowanie nie zostało skutecznie wszczęte, nie ma podstawy, by zwrócić się do sądu rejestrowego o kuratora, nie może ustanowić go z urzędu i nie może nikomu nakazać złożenia wniosku (I SA/Bd 436/25). Sąd opisał więc sam, czego mu brakuje. Dla porządku: kurator z sądu rejestrowego nie korzysta nawet ze zwolnienia od kosztów sądowych, które art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. daje kuratorom wyznaczonym dla danej sprawy przez sąd orzekający lub opiekuńczy (postanowienie NSA z 25 czerwca 2020 r., II GZ 150/20).

Taktyczna rezygnacja zarządu: kiedy pusty fotel jest strategią

Odwrotna strona tego samego problemu jest mniej sympatyczna. Spółka bez zarządu bywa nie ofiarą, lecz narzędziem. W sporach o VAT, zwłaszcza tych, w których organ zarzuca udział w karuzeli albo puste faktury i wymierza dodatkowe zobowiązanie podatkowe, życie spółki często kończy się rezygnacją ostatniego członka zarządu. Figurant odchodzi, wspólnicy stają się nieosiągalni, a adres siedziby prowadzi do skrzynki w wirtualnym biurze. Organ musi doręczyć decyzję, więc składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora, do czego zobowiązuje go art. 138 § 3 Ordynacji podatkowej, i czeka, a w tym czasie biegnie termin przedawnienia (Przedawnienie zobowiązań podatkowych). To jest właściwa dywidenda ze zniknięcia zarządu; o mechanice tego etapu i o rachunku, który ostatecznie trafia do byłego zarządu, piszemy w tekstach Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich oraz Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania podatkowe.

Na etapie sądowym dywidenda jest mniejsza, bo wniesienie skargi do sądu administracyjnego zawiesza bieg terminu przedawnienia do czasu doręczenia organowi prawomocnego orzeczenia (art. 70 § 6 pkt 2 i § 7 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Zniknięcie zarządu kupuje tu czas, a nie bezkarność. Ma jednak wartość w jednym układzie: gdy to organ wniósł skargę kasacyjną od wyroku korzystnego dla spółki, a spółka w międzyczasie straciła zarząd. Postępowanie trzeba zawiesić, a zniesienie i umorzenie z powodu cudzego braku uderzałoby w stronę, która tego braku usunąć nie może; art. 31 § 3 tego nie wyklucza wprost, ale żaden znany nam sąd tak go nie zastosował. Organ może wnieść o kuratora na podstawie art. 30 p.p.s.a. albo wystąpić do sądu rejestrowego, ale każda z tych dróg kosztuje miesiące. Sprawa I FSK 288/20 pokazuje, jak to wygląda w praktyce: kasację od wyroku uchylającego decyzję wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z 26 marca 2024 r. NSA zawiesił postępowanie, bo spółka nie miała zarządu, a 13 listopada 2025 r. rozpoznał skargę organu merytorycznie i oddalił ją; spółka nie wniosła nawet odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sąd poczekał i rozstrzygnął, a o umorzeniu kasacji organu z powodu cudzego braku nie było mowy. Jak przywrócono reprezentację spółki, z wyroku nie wynika. Jeżeli zaś przyjąć model ze sprawy III OSK 2234/21, po trzech latach zawieszenia umorzenie następuje niezależnie od tego, po czyjej stronie leży brak, a wtedy prawomocny staje się wyrok korzystny dla spółki. To jedyny układ, w którym zniknięcie zarządu na etapie sądowym daje coś więcej niż czas, i jedyny, w którym organ musi sam zadbać o kuratora, bo nikt nie zrobi tego za niego. Test odwróconych ról pokazuje, że konstrukcja Izby Finansowej działa wyłącznie przeciwko stronie, której brak dotyczy, i dlatego nie jest narzędziem przeciw taktycznej rezygnacji. Jest narzędziem porządkowym wobec spraw porzuconych.

Wobec rezygnacji pozornych system nie jest zresztą bezbronny. NSA uznał, że sąd administracyjny może badać skuteczność czynności prawa cywilnego, gdy przekładają się one na uprawnienia procesowe, zwłaszcza gdy rezygnacja z funkcji zarządczej nosi cechy pozorności i służy nadużyciu instytucji zawieszenia w kolizji z prawem do sądu i zasadą państwa prawnego (wyrok z 21 lutego 2023 r., III FSK 1059/22); że aktywność strony obliczona na maksymalne odwleczenie sprawy jest nadużyciem prawa do sądu, a art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji można współstosować z art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 83 § 1 k.c. (wyrok z 7 września 2023 r., I GSK 2076/19); i że z art. 2 Konstytucji oraz art. 124 § 1 pkt 1 i 2 da się wywieść normę zakazującą nadużywania prawa do zawieszenia (wyrok z 3 marca 2026 r., III OSK 1288/25). Rezygnacja na papierze, po której dotychczasowy prezes nadal prowadzi spółkę, może sprawy nie zawiesić; o tym, czy jest pozorna, decydują okoliczności, nie sama dalsza aktywność. Narzędzia brakuje gdzie indziej: wobec rezygnacji prawdziwej, po której spółki nie prowadzi nikt.

Ustawodawca od lat dokłada narzędzia przeciw znikającym zarządom, tylko nie w p.p.s.a. Od 1 marca 2019 r. ostatni członek zarządu spółki z o.o. nie może po prostu odejść: składa rezygnację wspólnikom, zwołując jednocześnie zgromadzenie, a rezygnacja staje się skuteczna dopiero z dniem następującym po dniu, na który zgromadzenie zwołano, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (art. 202 § 6 k.s.h.). Od 15 marca 2018 r. sąd rejestrowy może w uzasadnionych przypadkach wezwać wspólników do powołania zarządu pod rygorem grzywny, która jednorazowo sięga co do zasady 15 000 zł, a łącznie 1 000 000 zł, i może rozwiązać spółkę bez likwidacji, gdy postępowanie przymuszające nie rokuje (art. 24 i 25a ustawy o KRS). Od tej samej nowelizacji kurator z art. 42 k.c. nie tylko dąży do powołania organów, lecz reprezentuje osobę prawną i prowadzi jej sprawy w granicach zaświadczenia sądu. Procedura cywilna poszła jeszcze dalej: sąd może w toku sprawy ustanowić kuratora dla osoby prawnej z urzędu (art. 69 § 1 k.p.c.), ustanowienie kuratora wyłącza zawieszenie (art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c.), a postępowanie zawieszone z powodu braku organu umarza się dopiero po dwóch latach, przy czym umorzenie w pierwszej instancji nie odbiera pozwowi jego skutków (art. 182 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c.). Nawet Ordynacja podatkowa ma tymczasowego pełnomocnika szczególnego, którego organ podatkowy wyznacza dla osoby prawnej bez organów na czas do ustanowienia kuratora przez sąd (art. 138m).

Na tym tle Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest najuboższe: nie ma kuratora z urzędu, nie ma ustawowego zegara i nie ma wyraźnej podstawy umorzenia. Sąd, który nie chce ani zawieszać bez końca, ani orzekać wbrew nieważności, improwizuje. I FSK 41/24 jest improwizacją konsekwentną, ale improwizacją.

Dlaczego zarząd znika: pułapka trzech drzwi

Rezygnacja z zarządu w środku sporu podatkowego nie musi być wyrachowaniem. Częściej, niż się sądzi, jest ucieczką z budynku, w którym prawo zamknęło wszystkie wyjścia poza jednym. Żeby to zobaczyć, trzeba zestawić trzy ustawy, które o sobie nawzajem nie wiedzą: Ordynację podatkową, Prawo upadłościowe i Kodeks spółek handlowych.

Zacznijmy od daty. Zobowiązanie w VAT powstaje z mocy prawa z chwilą zdarzenia, a decyzja określająca tylko stwierdza jego wysokość (art. 21 § 1 pkt 1 i § 3 Ordynacji podatkowej). Podatek za dawno miniony okres był więc wymagalny w terminie płatności sprzed lat, choćby organ obliczył go dopiero po latach, a sąd kasacyjny miał się nim zająć jeszcze później. Prawo upadłościowe nie zna takich subtelności: dłużnik jest niewypłacalny, gdy utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a opóźnienie powyżej trzech miesięcy tworzy domniemanie tej utraty (art. 11 ust. 1 i 1a Prawa upadłościowego). Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się w ciągu trzydziestu dni od dnia, w którym powstała podstawa, i obowiązek ten ciąży na każdym, kto z mocy ustawy, umowy spółki albo statutu ma prawo prowadzić jej sprawy i ją reprezentować (art. 21 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego). Decyzja nie tworzy niewypłacalności, ale ujawnia zaległość, którą przy jej ocenie liczy się od pierwotnego terminu płatności, a przy kwotach typowych dla spraw o puste faktury domniemanie z art. 11 ust. 1a działa wstecz niemal automatycznie; interpretacja ogólna Ministra Finansów i Gospodarki z 29 sierpnia 2025 r. w sprawie art. 116 (nr DTS2.8012.5.2025), powtarzając uchwałę NSA z 10 sierpnia 2009 r. (II FPS 3/09), każe uwzględniać takie historyczne zobowiązania przy ocenie właściwego czasu na wniosek. Decyzja sprzed lat działa zatem jak datownik ustawiony wstecz: w dniu doręczenia spółka dowiaduje się, że mogła być niewypłacalna od lat, a termin na wniosek o upadłość minął, zanim ktokolwiek wiedział o długu. Wyjątkiem były lata pandemii, gdy art. 15zzra tak zwanej ustawy covidowej przerywał bieg tego terminu przy niewypłacalności związanej z COVID-19, co w sprawie I FSK 41/24, dotyczącej przełomu lat 2020 i 2021, mogło mieć znaczenie. Sankcja z art. 112c, inaczej niż sam podatek, powstaje dopiero z doręczeniem decyzji ustalającej (art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji), ale to drobna pociecha, bo dolicza się do zaległości, która już istniała.

Druga data to ostateczność. Decyzja nieostateczna nie podlega wykonaniu, chyba że nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności, a ostateczna podlega wykonaniu z mocy prawa (art. 239a i art. 239e Ordynacji); skarga do sądu administracyjnego sama z siebie jej nie wstrzymuje (art. 61 § 1 p.p.s.a.), a sąd może ją wstrzymać na wniosek (art. 61 § 3) tylko wyjątkowo, gdy grozi znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki, za co zajęcie rachunków spółki oskarżanej o puste faktury rzadko uchodzi. W sprawach o takie faktury organ często nie czeka nawet na decyzję, lecz zabezpiecza wykonanie na majątku spółki, gdy tylko ma uzasadnioną obawę, że podatek nie zostanie zapłacony (art. 33 Ordynacji). Ostateczność przychodzi szybko: w sprawie I FSK 41/24 odwołanie rozpoznawał jeszcze ten sam naczelnik urzędu celno-skarbowego (art. 221a Ordynacji, uchylony z dniem 1 lipca 2023 r.), a dziś rozpoznaje je dyrektor izby administracji skarbowej (art. 220 Ordynacji), co dodaje miesiące, nie lata. Od tej chwili spółka nie jest już niewypłacalna tylko na papierze. Zajęcie rachunków odbiera jej płynność, kontrahenci przestają dostawać przelewy, a każdy z nich, kto nie zdoła wyegzekwować należności od spółki, zyskuje tytuł do sięgnięcia po majątek członków zarządu (art. 299 k.s.h.). Fiskus ma własny tor w art. 116 Ordynacji, a prokurator trzeci w art. 586 k.s.h., który karze za niezgłoszenie upadłości w terminie.

Co w tej sytuacji robi rozsądny członek zarządu? Prawo mówi mu: złóż wniosek o upadłość. Robi to i trafia na dwa progi. Po pierwsze, wniosek złożony po doręczeniu decyzji z reguły nie jest wnioskiem „we właściwym czasie”, skoro niewypłacalność datuje się na lata wcześniej; orzecznictwo w sprawach z art. 116 ocenia ten czas według zobowiązań, które istniały obiektywnie, nie według tego, co zarząd o nich wiedział, a wiedza zarządu wraca dopiero przy ocenie winy, którą po wyrokach TSUE w sprawach Adjak i Genzyński (C-277/24 i C-278/24) oraz tej interpretacji ogólnej trzeba badać realnie, nie fasadowo. Po drugie, z chwilą ogłoszenia upadłości sprawy majątkowe spółki przechodzą na syndyka, a postępowania sądowe i sądowoadministracyjne dotyczące masy prowadzi wyłącznie syndyk (art. 144 Prawa upadłościowego). Syndyk ma obowiązek staranności i optymalnego wykorzystania majątku (art. 179 Prawa upadłościowego), ale jest zarządcą cudzego majątku, rozliczanym z tempa i kosztów, nie z wygranych w NSA. Długi, skomplikowany spór z fiskusem, który bywa zarazem głównym wierzycielem masy, nie ma w jego rachunku naturalnego miejsca i z naszego doświadczenia często gaśnie, choć nie musi: w sprawie II OSK 2729/17 to syndyk prowadził spór aż do NSA. Czwarte drzwi, restrukturyzacja, uwalniają od odpowiedzialności tylko wtedy, gdy postępowanie otwarto albo układ zatwierdzono w tym samym terminie, który biegł na wniosek o upadłość (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego, art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji), a do tego wymagają majątku i czasu, których spółka po zajęciu rachunków zwykle już nie ma. Jeżeli zaś majątku nie starcza nawet na koszty postępowania, sąd wniosek oddala (art. 13 Prawa upadłościowego), a sąd rejestrowy może rozwiązać spółkę bez likwidacji (art. 25a ustawy o KRS); spółka wykreślona traci zdolność sądową i jej sprawa staje się bezprzedmiotowa w najbardziej dosłownym sensie, jak w sprawach I FSK 757/23 i I FSK 98/24.

Trzecie drzwi to rezygnacja. Członek zarządu, który nie chce dokładać kolejnych miesięcy do własnej odpowiedzialności, składa rezygnację wspólnikom, zwołuje zgromadzenie, a gdy nikt nie chce zająć jego miejsca, odchodzi (art. 202 § 6 k.s.h.). Spółka zostaje bez organu i włącza się mechanizm z I FSK 41/24: zawieszenie, wezwanie, trzy miesiące, umorzenie. Sprawa, w której chodziło o to, czy decyzja jest prawidłowa, kończy się na odpowiedzi sądu pierwszej instancji, bez jej kasacyjnej weryfikacji.

Trzy drzwi, jeden pokój. Zostać oznacza patrzeć, jak rośnie własne ryzyko z art. 116 Ordynacji i art. 299 k.s.h., bronić się przesłankami właściwego czasu i braku winy i nie mieć wpływu na sprawę, bo egzekucja i tak trwa. Złożyć wniosek o upadłość oznacza oddać spór komuś, kto go nie poprowadzi. Zrezygnować oznacza zabić sprawę własną ręką. W każdym wariancie decyzja ostaje się bez pełnej kontroli sądowej, w najlepszym razie z wyrokiem sądu pierwszej instancji, którego nikt nie zweryfikuje, a rachunek z art. 116 Ordynacji trafia do byłego zarządu, który po wyroku Adjak może we własnym postępowaniu kwestionować ustalenia organu, ale w granicach, które interpretacja ogólna zakreśla wąsko temu, kto zasiadał w zarządzie w czasie postępowania wymiarowego, i już tylko w swoim imieniu, później, dłużej i drożej. System zbudował decyzję na tyle dotkliwą, że wypycha ze spółki wszystkich, którzy mogliby ją skontrolować, a potem traktuje ich odejście jako porzucenie sprawy. To nie jest luka w jednym przepisie. To trzy ustawy, z których każda jest wewnętrznie spójna i z których żadna nie wie, co robią pozostałe.

Jak wyważyć instrumenty: cztery zasady

Pierwsza zasada: wezwanie do tych, którzy mogą działać. Sąd administracyjny powinien kierować wezwanie do spółki przez pełnomocnika, bo tak każe ustawa, ale jednocześnie zawiadamiać sąd rejestrowy, który ma narzędzia wobec wspólników i może ustanowić kuratora z urzędu. Wezwanie powinno rozróżniać, czego sąd żąda: informacji, uruchomienia procedury czy wykazania rezultatu. Termin trzech miesięcy wystarczy, gdy wspólnicy chcą działać, i powinien być przedłużany, gdy strona wykaże, że droga naprawy jest w toku. De lege ferenda p.p.s.a. powinno dostać przepis wzorowany na art. 69 § 1 zdanie drugie k.p.c.: w uzasadnionych przypadkach sąd administracyjny ustanawia kuratora dla osoby prawnej z urzędu i zawiadamia o tym sąd rejestrowy. W sprawach, w których interes publiczny wymaga rozstrzygnięcia, choćby dlatego, że kasację wniósł organ, kurator z urzędu jest tańszy niż lata zawieszenia.

Druga zasada: twardy zegar ustawowy. Umorzenie postępowania zawieszonego z powodu braku organu powinno wynikać z ustawy, nie z terminu wyznaczonego w zarządzeniu ani z analogii. Wzór istnieje w art. 182 § 1 pkt 4 k.p.c.: dwa lata od zawieszenia. Sam NSA wyznaczał już trzydzieści dni, wyznacza trzy miesiące w jednej izbie i czeka trzy lata w drugiej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdzie w grę wchodzą decyzje ostateczne i wykonalne, uzasadniony byłby rok, liczony od zawieszenia; to wybór legislacyjny, nie wniosek z orzecznictwa, ale rok wystarcza każdemu, kto chce działać, i nikogo nie kusi, by grać na czas. Skutek umorzenia przed NSA, czyli uprawomocnienie wyroku sądu pierwszej instancji, już w art. 130 § 2 p.p.s.a. jest; brakuje tylko przesłanki. Zegar ustawowy odbiera taktycznej rezygnacji sens, bo nikt nie zyskuje na czasie bez końca, i jednocześnie zdejmuje z sędziego ciężar rozstrzygania, ile miesięcy to „odpowiedni termin”.

Trzecia zasada: sankcja trafia we właściwego. Gdy sprawę porzuca skarżący, traci ją skarżący; tak orzekł NSA i co do tej reguły trudno się spierać. Gdy zarząd traci strona przeciwna, nie wolno kończyć sprawy na niekorzyść tego, kto zarządu cudzej spółki powołać nie może; sąd ma czekać, a koszt kurateli powinien ostatecznie obciążać spółkę i tych, którzy ją porzucili. Osobie, która zrezygnowała z zarządu w środku sporu podatkowego, trzeba zaś powiedzieć wprost, co ryzykuje. Decyzja wobec spółki zostaje w obrocie bez kontroli kasacyjnej, a to na jej podstawie organ orzeknie o odpowiedzialności byłego członka zarządu z art. 116 Ordynacji podatkowej. Po wyroku TSUE z 27 lutego 2025 r. w sprawie Adjak (C-277/24) i interpretacji ogólnej z 29 sierpnia 2025 r. były członek zarządu może we własnym postępowaniu kwestionować ustalenia poczynione wobec spółki, ale jest to droga dłuższa i droższa niż utrzymanie spółki przy życiu procesowym. Kto odchodzi z zarządu, nie zamyka sprawy; przenosi ją na siebie.

Czwarta zasada, najważniejsza: sprawa musi przeżyć zarząd. Kontrola sądowa decyzji, która wypycha zarząd ze spółki, nie może zależeć od tego, czy zarząd w spółce został. Trzy kroki, każdy o innym statusie. Pierwszy mieści się w prawie, które już obowiązuje, choć nikt go, o ile wiemy, nie przetestował: były członek zarządu, który odpowie za podatek spółki, powinien móc wystąpić do sądu rejestrowego o kuratora z art. 42 k.c. z umocowaniem do postępowań sądowoadministracyjnych i zadeklarować pokrycie kosztów kurateli, a sąd administracyjny powinien na taki wniosek poczekać. Czy były członek zarządu jest osobą zainteresowaną w rozumieniu przepisów o kuratorze (art. 510 § 1 k.p.c.), orzecznictwo, które znamy, nie rozstrzygnęło; jego własna odpowiedzialność jest interesem prawnym, więc argument jest poważny i warto go postawić. Drugi krok to propozycja wykładni: ten sam interes uzasadnia dopuszczenie byłego członka zarządu do sprawy spółki jako uczestnika (art. 33 § 2 p.p.s.a.). Sądy administracyjne dotąd z reguły odmawiały mu tego statusu, a wyrok Adjak tego nie zmienia: Trybunał dopuścił nieprzyznanie mu statusu strony w postępowaniu spółki, byle w jego własnym postępowaniu mógł realnie kwestionować ustalenia organu. Udział w sprawie spółki jest więc krokiem dalej, który trzeba uzasadnić osobno, ale logika wyroku, że ktoś musi móc się bronić, przemawia za tym, by bronił się wcześniej, a nie później. Trzeci krok jest legislacyjny. Prawo upadłościowe wymaga zezwolenia rady wierzycieli, a gdy jej nie ma, sędziego-komisarza, na uznanie, zrzeczenie się i ugodę co do roszczeń spornych (art. 206 ust. 1 pkt 6 i art. 213 ust. 1), ale cofnięcia skargi kasacyjnej od decyzji podatkowej ani jej niepopierania tam nie nazwano; wystarczy objąć je tym samym wymogiem. I jedno zdanie w p.p.s.a.: zawieszenie z powodu braku organu nie prowadzi do umorzenia, dopóki toczy się wszczęte postępowanie o ustanowienie kuratora, którego koszty zabezpieczyła osoba odpowiadająca za zobowiązanie będące przedmiotem sprawy; roczny zegar z zasady drugiej i tak wyznacza górną granicę.

Co z tego wynika w praktyce

Dla wspólników i zarządów spółek w sporze podatkowym wniosek jest jeden: nie zostawiać spółki bez osoby umocowanej do działania nawet na tydzień. Najprostsze zabezpieczenie to prokurent samoistny ustanowiony, zanim spór trafi do sądu. Prokura obejmuje czynności sądowe (art. 109¹ k.c.), nie wygasa wraz z odwołaniem czy rezygnacją zarządu, więc według NSA spółka z prokurentem samoistnym nie ma braków uniemożliwiających działanie i jej sprawy się nie zawiesza, w granicach prokury i konkretnej sprawy (postanowienie z 17 maja 2016 r., II OZ 475/16); w sprawie I FSK 41/24 sąd sprawdził w KRS właśnie to i prokurenta nie znalazł. Prokura wygasa jednak z ogłoszeniem upadłości (art. 109⁷ § 2 k.c.), więc zabezpiecza drzwi rezygnacji, nie drzwi upadłości. Rezygnacja ostatniego członka zarządu wymaga zwołania zgromadzenia wspólników, a zgromadzenie może tego samego dnia powołać następcę, choćby tymczasowego. Kto odchodzi naprawdę i nie zostawia nikogo, powinien przynajmniej sam wystąpić do sądu rejestrowego o kuratora dla spółki z umocowaniem do postępowań sądowoadministracyjnych; nie ma gwarancji, że sąd uzna go za osobę zainteresowaną, ale to ruch, który może utrzymać sprawę przy życiu, gdy innych już nie ma. NSA sprawdza KRS z urzędu i nie pyta o powody; ponieważ wpis jest deklaratoryjny, sądowi trzeba od razu przedłożyć uchwałę o powołaniu i oświadczenie o objęciu funkcji, nie czekać na wpis.

Dla pełnomocników: sprawdzać wpisy mocodawcy w KRS w toku sprawy, bo sąd sprawdzi je przed rozpoznaniem sprawy. Na każde wezwanie odpowiadać na piśmie, choćby informacją o podjętych krokach i wnioskiem o przedłużenie terminu. Gdy spółkę reprezentuje kurator ustanowiony na wniosek organu podatkowego, upewnić się, że zaświadczenie sądu rejestrowego obejmuje postępowanie przed sądami administracyjnymi; kuratela ograniczona do postępowania podatkowego nie sięga NSA (I SA/Go 33/23), a kuratora ustanawia się co do zasady na rok (art. 42¹ k.c.), więc może wygasnąć, zanim sprawa trafi na wokandę. Milczenie jest najgorszą z odpowiedzi, bo sąd czyta je jako porzucenie sprawy.

Dla spółki, która odzyskała zarząd po umorzeniu, droga jest w praktyce zamknięta. NSA przerabiał to już w sprawie II FSK 3149/12: wspólnicy powołali zarząd osiemnaście dni po umorzeniu, spółka wniosła skargę o wznowienie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., a sąd oddalił ją wyrokiem z 3 grudnia 2013 r., uznając, że skoro zastosowano art. 31, nie ma mowy o pozbawieniu strony możności działania wskutek naruszenia prawa. Sąd Najwyższy na gruncie bliźniaczego art. 401 pkt 2 k.p.c. rozumuje podobnie: podstawą wznowienia może być tylko taki brak należytej reprezentacji, którego strona nie mogła podnieść przy zachowaniu należytej staranności i który nie ustał przed uprawomocnieniem się orzeczenia (postanowienie z 18 stycznia 2012 r., II CZ 144/11). Kto chce ratować sprawę, musi to zrobić przed umorzeniem, nie po.

Podsumowanie

Postanowienie I FSK 41/24 nie jest wypadkiem przy pracy, lecz ogniwem linii orzeczniczej, która w Izbie Finansowej trwa od kilkunastu lat i odpowiada na realny problem porzuconych spółek. Jej słabość polega na tym, że z przepisu o usuwaniu braków zrobiono mechanizm kończenia spraw, a ciężar wezwania spoczął na pełnomocniku, który braku usunąć nie może. Jej siła polega na tym, że nikt rozsądny nie chce sądu, w którym sprawy porzuconych spółek wiszą latami. Prawdziwy problem leży jednak piętro wyżej. Decyzja podatkowa za okres sprzed lat ujawnia zaległość, od której liczy się niewypłacalność spółki, jej ostateczność uruchamia egzekucję, a prawo zostawia zarządowi trzy drzwi, z których każde prowadzi do sporu zakończonego bez pełnej kontroli sądowej i do rachunku z art. 116 Ordynacji. System wypycha ze spółki tych, którzy mogliby decyzję skontrolować, i karze ich za to, że wyszli. Dopóki p.p.s.a. nie dostanie kuratora z urzędu i ustawowego terminu umorzenia, a osoba, która za podatek zapłaci, nie zyska prawa do utrzymania sprawy przy życiu, spółka bez zarządu pozostanie w sądzie administracyjnym stroną na kredyt, a kredyt ten wygasa po trzech miesiącach.

Kancelaria Prawna Skarbiec prowadzi spory podatkowe spółek na wszystkich etapach, od kontroli po skargę kasacyjną, i doradza wspólnikom oraz członkom zarządu, jak zabezpieczyć reprezentację spółki w toku sporu. Jeżeli Państwa spółka straciła zarząd albo może go stracić w trakcie postępowania, zapraszamy do kontaktu przed kolejnym pismem z sądu, nie po nim.

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.