Nowelizacja opodatkowania fundacji rodzinnej od 2027 r. Co się zmienia i co zrobić do końca roku (druk sejmowy nr 3148)

Robert Nogacki, radca prawny, partner zarządzający, Kancelaria Prawna Skarbiec. Stan prawny i dokumentacyjny na 3 października 2026 r.

Rząd przyjął 29 września 2026 r. projekt nowelizacji opodatkowania fundacji rodzinnej, która ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r., i skierował go do Sejmu jako druk nr 3148. Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański uzasadnił go jednym zdaniem: obecne zasady są wykorzystywane do bardzo agresywnej, nieuczciwej optymalizacji podatkowej. Projekt podnosi podatek od wypłat z fundacji z 15 do 19 procent, wprowadza dwuletni test dla sprzedaży wniesionego majątku, odbiera zwolnienie apartamentom na doby i mieszkaniom wynajmowanym przez operatorów, obejmuje fundacje przepisami o zagranicznych spółkach kontrolowanych i exit tax, rozszerza katalog ukrytych zysków o pożyczki dla fundatora i spółek powiązanych oraz o umorzone należności, a kryptowalutom przypisuje stawkę 25 procent. Daje też dwie rzeczy: zwolnienie z PIT dla bratanków i siostrzeńców fundatora oraz rok na bezpodatkowy zwrot mieszkań wniesionych do fundacji.

Zapoznaj się z naszym ebookiem OPODATKOWANIE FUNDACJI RODZINNEJ.

Ten tekst piszę dla osób, które fundację rodzinną mają albo ją planują. Wyjaśniam, skąd wzięły się zmiany, co dokładnie robi każdy przepis i co z tego wynika w praktyce. Na końcu jest lista spraw do załatwienia do 31 grudnia 2026 r., bo większość decyzji trzeba podjąć jeszcze w tym roku. Pierwszą próbę uszczelnienia Prezydent zawetował w listopadzie 2025 r.; o tamtej ustawie nie piszę, bo nigdy nie weszła w życie, a to, co z niej wróciło, opisuję tak, jak stoi w druku 3148.

Skąd te zmiany: co fiskus zobaczył w fundacjach

Zacznijmy od liczb, bo one tłumaczą ton ministra. Za 2025 r. deklarację CIT-8FR złożyło 3017 fundacji rodzinnych. Wykazały 15,27 mld zł dochodów zwolnionych z podatku i 126,8 mln zł podatku należnego. Gdyby te same dochody opodatkować stawką 19 procent, jak u osoby fizycznej, podatek wyniósłby 2,9 mld zł. Tak liczy Ministerstwo Finansów w przeglądzie ustawy o fundacji rodzinnej, w wersji po konsultacjach z 23 września 2026 r., i tak powtarza w uzasadnieniu projektu.

Warto jednak sprawdzić, z czego te 15 mld się składa. Ponad 10 mld zł to udział w zyskach spółek, a więc przede wszystkim dywidendy z firm rodzinnych, czyli dokładnie to, do czego fundację pomyślano. Obrót papierami wartościowymi dał 2,84 mld zł, sprzedaż majątku 1,57 mld zł, pożyczki 0,59 mld zł, najem 0,22 mld zł. Większość zwolnionego dochodu to system działający zgodnie z projektem ustawodawcy, nie nadużycie. Zapamiętajmy tę proporcję, bo podwyżka stawki uderzy w całość, a uszczelnienia w margines.

Nadużycia są jednak realne i fiskus je opisał. Od wejścia ustawy w życie do końca 2025 r. Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydał 77 opinii o uzasadnionym przypuszczeniu unikania opodatkowania w sprawach z fundacjami, a dla porównania podaje, że przez dziesięć lat obowiązywania klauzuli ogólnej wszczął około 230 postępowań klauzulowych. Najczęstszy schemat: fundator wnosi udziały albo akcje, fundacja sprzedaje je albo umarza po krótkim czasie bez podatku, a potem jest likwidowana albo wypłaca zyski. Dalej: wnoszenie wierzytelności i pobieranie odsetek bez podatku, nieruchomości wynajmowane na doby pod zwolnieniem dla najmu, struktury z luksemburskimi spółkami i funduszami, wreszcie fundacja jako parasol nad spółkami zagranicznymi, którego dziś nie dosięgają przepisy o CFC. Przegląd dodaje dane o ludziach: w około 44 procent fundacji krąg fundatorów pokrywa się z kręgiem beneficjentów, a 27 procent fundacji ma jednego beneficjenta. Ministerstwo pisze wprost, że sukcesja po samym sobie sukcesją nie jest. Nie zgadzam się, że to samo w sobie nadużycie, bo ustawa wyraźnie pozwala fundatorowi być beneficjentem, ale to te dane stoją za podwyżką stawki.

Mechanikę najprostszej optymalizacji warto zrozumieć, bo do niej celuje większość nowych przepisów. Przedsiębiorca ze spółką wartą sto milionów, który sprzeda ją sam, zapłaci od zysku 19 procent podatku i 4 procent daniny solidarnościowej od nadwyżki ponad milion złotych. Jeżeli najpierw wniesie udziały do fundacji, wniesienie jest neutralne. Jeżeli potem to fundacja sprzeda udziały, sprzedaż jest zwolniona i sto milionów ląduje w fundacji bez podatku. Trzeci ruch dotyczy wyjęcia pieniędzy: zamiast świadczenia, od którego fundacja płaci podatek, fundacja udziela właścicielowi pożyczki. Pożyczka nie jest świadczeniem, więc dopóki jest spłacana według harmonogramu, a harmonogram można przedłużać, podatku nie ma, a gotówka jest w ręku. Wnieś, sprzedaj, pożycz.

Przy tej okazji jedno uproszczenie, które krąży po prasie. Korzyść z fundacji nie polega na tym, że płaci się 15 zamiast 19 procent, jak przy podatku Belki. Piętnaście procent w fundacji to podatek od wypłaty, a podatek Belki to podatek od zysku osoby fizycznej; to nie są warianty tego samego podatku. Korzyść polega na tym, że przez cały czas gromadzenia i obracania majątkiem w granicach dozwolonej działalności nie płaci się nic, a podatek pojawia się dopiero przy wyjęciu pieniędzy. Odroczenie jest warte więcej niż różnica stawek. Dlatego projekt, który podnosi stawkę, ale zostawia odroczenie, nie jest końcem podatkowego raju, tylko jego przycięciem.

Co się zmieni w opodatkowaniu fundacji rodzinnych od 2027 r.?

Nowelizacja opodatkowania fundacji rodzinnej zmienia ustawę o CIT i ustawę o PIT. Zaostrzeń jest sześć: stawka 19 procent od wypłat, dwuletni test sprzedaży wniesionego majątku, opodatkowanie najmu mieszkań poza modelem bezpośrednim i obiektów zakwaterowania, koniec zwolnienia dla udziału w spółkach transparentnych, objęcie fundacji podatkiem CFC i exit tax oraz rozszerzenie ukrytych zysków na pożyczki dla fundatora i podmiotów powiązanych i na umorzone należności. Do tego stawka 25 procent dla kryptowalut, którą projektodawca nazywa doprecyzowaniem. Ulgi są dwie: szersza rodzina fundatora w PIT i roczne okno zwrotu mieszkań. Wszystko wchodzi w życie 1 stycznia 2027 r. i obejmuje także fundacje istniejące, z jednym ważnym wyjątkiem opisanym przy teście dwuletnim. W konsultacjach projekt złagodzono: test skrócono z trzech lat do dwóch, dodano wyjątek dla sprzedaży na nakaz organu, wentyl dla spółek transparentnych i mechanizm odliczania dywidend w podatku CFC.

Stawka 19 procent od wypłat: zapłaci każdy, także fundacja wzorcowa

Podatek od świadczeń płaci fundacja, gdy wypłaca świadczenie beneficjentowi, wydaje mienie przy rozwiązaniu albo gdy powstaje ukryty zysk. Zasady po stronie beneficjentów nie zmieniają się: najbliższa rodzina fundatora nie płaci PIT, dalsza rodzina płaci 10 procent, osoby obce 15 procent. Łączny ciężar wypłaty dla najbliższych rośnie więc z 15 do 19 procent, dla dalszej rodziny z około 25 do około 29, dla obcych z około 30 do około 34 procent wartości świadczenia.

Dla porządku jedna rzecz: fundacja płaci podatek od kwoty, którą wypłaca, a nie od zysku, z którego wypłatę finansuje. Ze 100 zł zysku fundacja może więc wypłacić bliskiemu 84 zł, bo 16 zł pochłonie podatek liczony od tych 84 zł. Udziałowiec, który dostaje 100 zł dywidendy, oddaje 19 zł i zatrzymuje 81 zł. Fundacja pozostaje więc o trzy złote na setce tańsza od dywidendy, a jej prawdziwa przewaga, odroczenie podatku do chwili wypłaty, zostaje nietknięta.

Co to oznacza w praktyce. Stawka obejmie wszystkie fundacje, także istniejące, i wszystkie wypłaty dokonane od nowego roku podatkowego, niezależnie od tego, kiedy zysk powstał. Projekt nie chroni zysków wypracowanych do końca 2026 r. Fundacja, która trzy lata odkładała wypłaty w zaufaniu do 15 procent, zapłaci od nich 19. To jedyna zmiana, której nie da się nazwać uszczelnieniem: luki się uszczelnia, podwyżkę płacą wszyscy. Jeżeli wypłaty są i tak planowane, a statut i płynność na nie pozwalają, wypłata do końca roku kosztuje 15 zamiast 19 procent. Decyzję warto podjąć po pracach komisji sejmowej, bo ochrona starych zysków może się jeszcze pojawić, ale nie później niż w grudniu.

Dwuletni test: sprzedaż wniesionego majątku przed upływem dwóch lat będzie opodatkowana

Nowy art. 6 ust. 8 pkt 2 ustawy o CIT odbiera zwolnienie przychodom ze sprzedaży majątku wniesionego do fundacji albo przekazanego jej nieodpłatnie, jeżeli sprzedaż następuje przed upływem dwóch lat liczonych od końca roku, w którym majątek wniesiono. W praktyce karencja trwa od 24 do 36 miesięcy, zależnie od miesiąca wniesienia. Test obejmuje każdy rodzaj majątku: udziały, akcje, obligacje, nieruchomości, dzieła sztuki. Kryterium jest pochodzenie, nie rodzaj aktywa. Majątek kupiony przez fundację, choćby za wniesioną gotówkę, testowi nie podlega; fundacja może nim obracać swobodnie. Portfel akcji wniesiony w naturze podlega mu tak samo jak wniesiona kamienica.

Sprzedaż objęta testem jest opodatkowana na zasadach ogólnych, czyli 19 procent od dochodu, z prawem do kosztów. Zapłacony podatek pomniejsza później podatek od wypłat, do jego wysokości, więc co do zasady nie dochodzi do podwójnego opodatkowania; zaliczenie przysługuje jednak tylko do czasu przedawnienia pierwszego zobowiązania, co przy długiej akumulacji może je przekreślić. Karą za wczesną sprzedaż jest więc utrata odroczenia i konieczność zapłaty z bieżącej płynności.

Test ma jeden wyjątek: sprzedaż na nakaz organu władzy publicznej, a więc, według wyjaśnień rządu, wywłaszczenie i sprzedaż egzekucyjna. Pojęcia nie zdefiniowano, więc to, co piszę dalej, jest moją interpretacją. Poza wyjątkiem zostają sprzedaże wymuszone, ale niewynikające z nakazu organu: przymusowy wykup akcji, umorzenie przymusowe, sprzedaż w restrukturyzacji i sprzedaż konieczna do zapłaty zachowku, do którego fundacja bywa zobowiązana z mocy samej ustawy. Ten ostatni przypadek daje efekt osobliwy: fundacja, która sprzeda wniesione akcje, żeby zachowek zapłacić dobrowolnie, straci zwolnienie, a fundacja, która poczeka na komornika, zachowa je. Ustawa premiuje egzekucję nad dobrowolną zapłatą i Sejm powinien to poprawić.

Najważniejszy jest przepis przejściowy. Test stosuje się wyłącznie do majątku wniesionego od roku podatkowego rozpoczętego po 31 grudnia 2026 r. Majątek, który już jest w fundacjach, i majątek wnoszony do końca 2026 r. zostaje poza testem na zawsze. To nie znaczy, że można bezkarnie wnieść i sprzedać na wiosnę: taki schemat był i pozostaje głównym celem klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, a Rada do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania uznała w maju 2025 r. wypłatę zysków z takiego schematu za spełniającą przesłanki klauzuli. Sama szybka sprzedaż nie przesądza o nadużyciu, lecz spór o jej cel toczy się wtedy na warunkach kontrolującego.

Co to oznacza w praktyce. Najbliższe miesiące to naturalny moment dla dawno planowanych wniesień aktywów, zwłaszcza portfeli papierów wartościowych i nieruchomości, bo wniesione w tym roku nigdy nie trafią pod test. Wnosić warto to, co ma zostać w fundacji na pokolenia, nie to, co ma zostać sprzedane na wiosnę. Hamulcem nie jest kolejka rejestrowa, bo fundacja w organizacji może przyjmować majątek od dnia aktu notarialnego, lecz czas na skuteczne przeniesienie składników: nieruchomości wymagają aktu notarialnego, udziały podpisów poświadczonych notarialnie, a fundacja dopiero zakładana musi zostać zgłoszona do rejestru w sześć miesięcy od powstania, inaczej traci zwolnienie.

Najem: mieszkania zostają, apartamenty na doby wypadają

Dziś fundacja nie płaci podatku od żadnego najmu poza najmem na rzecz fundatora, beneficjenta i ich spółek na potrzeby ich biznesu; to wyłączenie obowiązuje od początku i projekt je tylko przepisuje. Od 2027 r. ze zwolnienia wypadają dwie nowe grupy. Pierwsza to budynki i lokale mieszkalne oraz część mieszkalna budynków o funkcji mieszanej, chyba że fundacja wynajmuje je bezpośrednio i wyłącznie na cele mieszkaniowe, przy czym to fundacja musi to udowodnić. Druga to budynki i lokale przeznaczone do całodobowego zakwaterowania.

Mówiąc prosto. Apartamenty na doby wypadają ze zwolnienia zawsze. Mieszkanie zostaje bezpodatkowe, gdy umowę z lokatorem podpisuje fundacja i lokator w nim mieszka. Mieszkanie wynajęte operatorowi, który podnajmuje je dalej, traci zwolnienie, bo nie jest wynajęte bezpośrednio na cele mieszkaniowe. Mieszkanie wynajęte spółce, która kwateruje w nim pracownika, jest według brzmienia przepisu wątpliwe, bo najemcą nie jest ten, kto mieszka; ten przypadek zgłosiła w konsultacjach przeglądu Konfederacja Lewiatan, a odpowiedzią było odesłanie do projektu, który go nie rozstrzyga. Zarządca, który w imieniu fundacji obsługuje umowy zawarte przez nią z lokatorami, bezpośredniości moim zdaniem nie przekreśla, ale wykazanie tego spocznie na fundacji. Lokator pracujący zdalnie w wynajętym mieszkaniu celu mieszkaniowego nie niweczy, choć słowo „wyłącznie” będzie kusiło kontrolujących.

Biura, magazyny i lokale usługowe wynajęte podmiotom niepowiązanym nie mieszczą się w żadnej z nowych grup i według tekstu przepisu zostają w zwolnieniu. Uzasadnienie projektu mówi co innego: że zwolnione zostanie tylko to, co ściśle mieszkaniowe, a każde komercyjne wykorzystanie nieruchomości będzie opodatkowane. W sporze liczy się tekst, nie uzasadnienie. Fundacja wynajmująca biura powinna jednak wiedzieć, że urzędnik przeczyta przepis przez uzasadnienie, i mieć na to gotową odpowiedź.

Opodatkowanie jest dwustopniowe. Najem mieszkań, który mieści się w katalogu dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej, ale wypada ze zwolnienia, jest opodatkowany 19 procent na bieżąco, z zaliczeniem na poczet podatku od wypłat. Działalność o cechach usług hotelarskich, a więc aparthotele, condohotele i najem krótkoterminowy z obsługą, jest według Ministerstwa poza katalogiem już dziś i podlega sankcyjnej stawce 25 procent bez zaliczenia; usługi z działu 55 PKWiU to zakwaterowanie, nie najem. Organy podatkowe tak twierdziły od dawna, sądy administracyjne w 2025 r. orzekały przeciwnie, co uczestnicy konsultacji przeglądu przypominali, powołując wyroki WSA w Gdańsku z 2 września 2025 r., I SA/Gd 425/25, i WSA we Wrocławiu z 26 marca 2025 r., I SA/Wr 807/24. Od 2027 r. ten spór kończy ustawa, na korzyść fiskusa.

Rachunek porównawczy. Osoba fizyczna rozlicza najem prywatny ryczałtem od 8,5 do 12,5 procent przychodu. Dla mieszkań w modelu operatorskim przewaga fundacji nad ryczałtem od 2027 r. znika albo się odwraca, zależnie od poziomu kosztów. Dla obiektów o substancji hotelowej fundacja, przy 25 procentach bez zaliczenia i 19 procentach na wyjściu, staje się droższa nawet od zwykłej spółki z o.o.

Co to oznacza w praktyce. Każdą nieruchomość w fundacji trzeba przypisać do jednej z czterech grup: wynajęta bezpośrednio na mieszkanie, wynajęta operatorowi, pracująca na doby, komercyjna. Dla mieszkań u operatora są trzy wyjścia: przepisać umowy tak, by stroną była fundacja, przenieść działalność do spółki albo skorzystać z okna zwrotu. Dla obiektów hotelowych pozostaje porównanie stawki 25 procent z przeniesieniem działalności do spółki, a dla tych wniesionych przed 2027 r. także okno zwrotu. Dla mieszkań wynajmowanych bezpośrednio trzeba przygotować dokumentację: umowy, oświadczenia o celu mieszkaniowym, ewidencję, bo ciężar dowodu spadnie na fundację.

Okno zwrotu mieszkań: rok na honorowe wyjście

Rząd pierwszy raz otwiera drzwi wyjściowe z fundacji rodzinnej. Do 31 grudnia 2027 r., a przy roku podatkowym innym niż kalendarzowy w ciągu dwunastu miesięcy od końca roku rozpoczętego przed 2027 r., fundacja może zwrócić mieszkania, domy i obiekty zakwaterowania, w tym udziały w nich i spółdzielcze prawa do lokali, osobie, która była ich właścicielem bezpośrednio przed wniesieniem lub darowaniem ich fundacji przed 1 stycznia 2027 r. Zwrot nie podlega podatkowi od świadczeń ani stawce 25 procent, przy darowiźnie jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn, przy innej formie nie jest przychodem w PIT. Nie liczy się jako nowe nabycie: okres, przez który nieruchomość należała do fundacji, zalicza się do pięciu lat, po których sprzedaż jest wolna od PIT, a przy późniejszej sprzedaży odpadają jedynie nakłady poniesione w czasie, gdy nieruchomość była w fundacji. Ograniczenia są trzy: tylko do rąk tego, kto nieruchomość włożył, tylko nieruchomości z nowych wyłączeń, tylko wniesione przed 2027 r. W konsultacjach przeglądu przedsiębiorcy postulowali ogólną możliwość bezpodatkowego zwrotu wniesionego majątku, także udziałów; rząd dał ją tylko dla mieszkaniówki i tylko na rok.

Dwa zastrzeżenia, których projekt nie rozstrzyga. Pierwsze jest cywilnoprawne: art. 20 ustawy o fundacji rodzinnej zakazuje zwracania fundatorowi mienia wniesionego na pokrycie funduszu założycielskiego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Mieszkanie wniesione obok funduszu założycielskiego pokrytego gotówką przeszkody nie napotyka, choć i wtedy trzeba sprawdzić statut, uprawnienia beneficjentów i ochronę wierzycieli. Mieszkanie wniesione na sam fundusz może utknąć w drzwiach, które fiskus właśnie otworzył. Argument, że przepis przejściowy ustawy podatkowej jest ową inną ustawą, uważam za mocny, ale akt sporządza notariusz, a notariusze będą go oceniać różnie; zanim zaplanuje się zwrot, trzeba zajrzeć do spisu mienia fundacji rodzinnej. Drugie zastrzeżenie dotyczy VAT. Okno otwierają ustawy o CIT, o PIT i o podatku od spadków i darowizn; o VAT projekt milczy. Jeżeli fundacja odliczyła VAT przy zakupie albo remoncie lokalu na doby, nieodpłatny zwrot może oznaczać VAT należny albo korektę odliczenia. Skala jest realna: według przeglądu w 2025 r. zwroty VAT dla fundacji przewyższyły ich wpłaty o 52 mln zł, co pokazuje, ile nieruchomości kupiono z odliczeniem. Ten rachunek trzeba zrobić, zanim okno zacznie wyglądać na darmowe.

Przykład pokazuje, o jakie kwoty chodzi. Ojciec kupił mieszkanie w 2021 r. za 700 tys. zł, w 2024 r. założył fundację z myślą o dzieciach, fundusz pokrył gotówką, mieszkanie wniósł dodatkowo i sam jest beneficjentem; fundacja wynajmuje je na doby. W 2027 r. mieszkanie jest warte milion, w 2029 r. zostaje sprzedane za 1,1 mln zł; pomijam ulgę mieszkaniową, nakłady, koszty transakcyjne i VAT.

Przez „okno”: fundacja zwraca mieszkanie w 2027 r. bez podatku dochodowego i bez podatku od darowizny, a przy sprzedaży w 2029 r. PIT wynosi zero, bo pięć lat od zakupu w 2021 r. minęło z końcem 2026 r. Razem zero.

„Drzwiami”, czyli po zamknięciu okna: ojciec zwleka i fundacja przekazuje mu mieszkanie jako zwykłe świadczenie dopiero w 2028 r. Fundacja płaci 19 procent od wartości, przy milionie 190 tys. zł; ojciec jako fundator nie płaci PIT przy odbiorze, ale przy sprzedaży w 2029 r. nie minęło pięć lat od nowego nabycia, a koszt nabycia nieodpłatnego jest bliski zeru, więc płaci 19 procent od 1,1 mln, około 209 tys. zł. Razem blisko 400 tys. zł. Mieszkanie zostaje i dalej pracuje na doby: 25 procent od dochodu bez zaliczenia, a przy wypłacie zysków 19 procent od kwoty wypłaconej, więc z każdych 100 zł dochodu do rodziny dociera około 63 zł.

Jest i czwarta droga: fundacja sama sprzedaje mieszkanie bez podatku, bo wniesione przed 2027 r. nie podlega testowi, a pieniądze zostają w skarbcu i czekają na 19 procent przy wyjściu. Okno jest więc dla tych, którzy chcą mieszkanie odzyskać, nie dla tych, którzy chcą je spieniężyć. Rzadko kiedy ustawodawca mówi tak wyraźnie: zabierz to z fundacji, póki masz możliwość. Tylko że daje rok.

Spółki transparentne, CFC i exit tax: koniec parasola

Dziś fundacja może być wspólnikiem amerykańskiej LLC albo luksemburskiej SCSp, a więc podmiotów, które same nie płacą podatku, bo ich przychody przypisuje się wspólnikom. Ponieważ fundacja jest zwolniona, przychody takiej spółki, nawet z biznesu operacyjnego spoza katalogu, nie są opodatkowane nigdzie. Od 2027 r. zwolnienie nie obejmie udziału w spółkach i podmiotach transparentnych w takim zakresie, w jakim ich przychody nie byłyby zwolnione, gdyby fundacja uzyskała je sama. Kryterium nie jest więc pasywność wehikułu, lecz to, co fundacja mogłaby zrobić bezpośrednio: dywidendy, odsetki i zyski ze sprzedaży udziałów przez wehikuł zostają zwolnione, biznes operacyjny traci zwolnienie, a najem mieszkań przez wehikuł wpada w nowe wyłączenie tak samo, jak wpadłby u fundacji. W praktyce każdy strumień przychodów LLC i SCSp trzeba zakwalifikować osobno, a przy LLC najpierw ustalić, czy w ogóle jest transparentna, bo bywa opodatkowana jak spółka.

Druga zmiana dotyczy spółek zagranicznych, których fundacja jest właścicielem. Dziś fundacja nie płaci podatku od dochodów zagranicznych jednostek kontrolowanych, bo jest zwolniona podmiotowo; stała się więc blokerem, przez który osoby fizyczne obchodziły przepisy o CFC. Od 2027 r. dochody spółek zagranicznych, które spełnią przesłanki jednostki kontrolowanej, a więc test kontroli, niskiego efektywnego opodatkowania i struktury przychodów, i nie skorzystają z wyłączenia dla rzeczywistej działalności w Unii i EOG, będą opodatkowane 19 procent u fundacji na bieżąco, z ewidencją i deklaracją CIT-CFC. Projekt dodaje jednak mechanizm, o który upominano się w konsultacjach: fundacja odliczy od podstawy CFC dywidendy otrzymane od jednostki i dochód ze sprzedaży jej udziałów, choć u niej samej są zwolnione, w proporcji, w jakiej dochód jednostki byłby zwolniony, gdyby fundacja osiągała go bezpośrednio, a nieodliczone kwoty przechodzą na pięć lat. Mówiąc prosto: zagraniczna spółka pasywna, która wypłaca fundacji cały zysk, podatku CFC co do zasady nie wygeneruje, bo dywidenda pomniejsza podstawę; podatek dotknie zysków przetrzymywanych w niskopodatkowej jurysdykcji i spółek operacyjnych. W praktyce trzeba przejrzeć spółki zagraniczne pod kątem przesłanek CFC i ustalić politykę dywidendową, bo od niej zależy podatek.

Trzecia zmiana to exit tax, podatek od niezrealizowanych zysków przy przenoszeniu majątku poza polską jurysdykcję. Fundacja przestaje być z niego zwolniona, a przepis obejmie także przypadek, w którym Polska traci prawo do opodatkowania mienia wydawanego przy rozwiązaniu fundacji. Koszt przenoszonego składnika ustala się tak, jakby jego sprzedaż przez fundację była opodatkowana, więc podatek dotyczy zysku, nie wartości. Dla większości fundacji to przepis bez praktycznego znaczenia; ważny dla tych, które planują przeniesienie siedziby albo aktywów za granicę.

Pożyczki: koniec bankomatu

Dziś ukrytym zyskiem, od którego fundacja płaci podatek jak od wypłaty, są tylko pożyczki dla beneficjentów: rata przypadająca na dany rok i niespłacona do dnia upływu terminu złożenia deklaracji CIT-8FR oraz pożyczki udzielone na dziesięć lat i dłużej. Pożyczki dla fundatora, który nie jest beneficjentem, i dla spółek fundatora podatku nie rodzą.

Od 2027 r. przeterminowana rata pożyczki dla fundatora i dla każdego podmiotu powiązanego z fundatorem, beneficjentem albo fundacją, w tym dla własnej spółki portfelowej, będzie opodatkowana jak wypłata, a pożyczki dziesięcioletnie dla powiązanych osób fizycznych tak samo. Rolowane pożyczki, które sami skarbowcy nazywają plagą, dostają mechanizm gilotynowy: kto traktował fundację jak bankomat, zapłaci za każde wyjęcie, którego nie odda w terminie.

Nowy punkt 7 idzie dalej: ukrytym zyskiem będzie wartość umorzonych, przedawnionych albo odpisanych jako nieściągalne należności wobec fundatora, beneficjenta i podmiotów powiązanych, z każdego tytułu, nie tylko z pożyczek. Pożyczka, której nikt nie zamierza spłacić, to darowizna w przebraniu, i tu ratio jest czytelne. Przepis nie odróżnia jednak pozorowanej nieściągalności od prawdziwej: upadłość spółki zależnej i odpisanie wierzytelności wobec niej zuboży fundację, a mimo to wygeneruje podatek; to opodatkowanie straty i postulat na etap sejmowy.

Jedna kwestia jest niepewna. Nowe przepisy stosuje się do świadczeń przekazanych lub postawionych do dyspozycji od nowego roku podatkowego. Pożyczka udzielona fundatorowi w 2025 r. została postawiona do dyspozycji w 2025 r., choć jej rata przypada na 2027 r. Cel przepisu wskazuje na objęcie starych pożyczek, litera daje argument przeciwny. Roztropność każe założyć objęcie.

Co to oznacza w praktyce. Portfel pożyczek dla fundatora, beneficjentów i spółek powiązanych wymaga audytu jeszcze w tym roku: harmonogramy zestawione z terminem deklaracji, dokumentacja windykacji, przegląd umów na dziesięć lat i dłużej. Umorzeń nie należy mechanicznie przyspieszać przed 2027 r.: umorzenie na rzecz podmiotu powiązanego już dziś może być nieodpłatnym świadczeniem, czyli ukrytym zyskiem, a odpis aktualizujący, odpisanie jako nieściągalne i umorzenie to trzy różne zdarzenia o różnych skutkach, także u dłużnika.

Kryptowaluty: 25 procent

Sprzedaż walut wirtualnych jest poza katalogiem dozwolonej działalności, więc dochód z niej fundacja opodatkowuje sankcyjną stawką 25 procent. Spór dotyczył zbiegu z osobnym podatkiem od kryptowalut w wysokości 19 procent; projekt przesądza, że obowiązuje 25 procent. Ministerstwo nazywa to doprecyzowaniem, co oznacza, że tak samo będzie czytać lata wcześniejsze. Dla fundatorów rozważających wnoszenie tej klasy aktywów sygnał jest jednoznaczny; o zasadach opodatkowania kryptowalut poza fundacją piszemy osobno.

Rodzina fundatora: bratankowie i siostrzeńcy bez PIT

Zwolnienie z PIT dla świadczeń z fundacji obejmie od 2027 r. także zstępnych rodzeństwa fundatora i zstępnych jego pasierba. Bratankowie, bratanice, siostrzeńcy i siostrzenice, dziś opodatkowani 10 procent, nie zapłacą nic. Zwolnienie liczy się, jak dotąd, w proporcji przypadającej na danego fundatora, co ma znaczenie przy fundacjach zakładanych przez kilka osób.

Najwięcej zyskują fundacje rodzeństwa, które odziedziczyło podzielony majątek po rodzicach: dotychczas dziecko jednego z braci było wobec drugiego dalszą rodziną i płaciło od jego części podatek, więc każdy brat kalkulował osobną fundację. Po zmianie dziecko jednego brata jest zarazem bratankiem drugiego i korzysta ze zwolnienia w całości. Zwolnienie obejmie świadczenia otrzymane od 1 stycznia 2027 r., także w fundacjach istniejących.

Od kiedy i kogo obejmą zmiany

Zmiany w PIT stosuje się do przychodów od 1 stycznia 2027 r. Zmiany w CIT stosuje się od roku podatkowego fundacji rozpoczynającego się po 31 grudnia 2026 r., dla większości fundacji od 1 stycznia 2027 r., z dwoma zasadami szczególnymi: test dwuletni tylko dla majątku wnoszonego od tego roku, a stawka 19 procent i nowe ukryte zyski dla świadczeń przekazanych od tego roku. Fundacja z rokiem podatkowym innym niż kalendarzowy stosuje stare przepisy do końca swojego roku rozpoczętego przed 2027 r.

Ta ostatnia reguła ma skutek, którego, jak sądzę, nikt nie planował. Ustawa o CIT pozwala podatnikowi, który rozpoczął działalność w drugiej połowie roku i wybrał rok kalendarzowy, zamknąć pierwszy rok podatkowy dopiero z końcem roku następnego. Fundacja rodzinna rodzi się u notariusza i od tego dnia jest podatnikiem. Fundacja ustanowiona w drugiej połowie 2026 r. może więc, według brzmienia projektu, zamknąć pierwszy rok podatkowy 31 grudnia 2027 r., przez cały 2027 r. wypłacać świadczenia po 15 procent, a majątek wniesiony w 2027 r. mieć na stałe poza testem, bo jej nowy rok podatkowy zacznie się dopiero w 2028 r. To moja interpretacja tekstu, nie pewnik; działa pod warunkiem, że pierwszy rok podatkowy rozpoczął się w drugiej połowie 2026 r., a statut przyjął rok kalendarzowy. Kto chciałby na niej budować, powinien po ogłoszeniu ustawy złożyć wniosek o interpretację indywidualną, pamiętając, że interpretacja nie chroni przed klauzulą ogólną. Sejm powinien dopisać jedno zdanie, zanim do grudnia zrobi to za niego praktyka notarialna.

Ocena: kierunek słuszny, wykonanie do poprawy

Nadużycia, na które powołuje się rząd, nie są fiskalną fantazją; pisaliśmy o nich w analizie weta prezydenckiego wobec nowelizacji ustawy o fundacji rodzinnej i widać je w danych przeglądu. Karencja, zamknięcie spółek transparentnych, CFC i ukryte zyski celują w tych, którzy zrobili z fundacji wehikuł transakcyjny, i te zmiany od dawna uważam za potrzebne. Wyższą stawkę zapłaci natomiast każdy, także rodzina prowadząca podręcznikową sukcesję, i to od zysków zarobionych pod rządami innej obietnicy.

Rozwiązanie jest proste. Każda fundacja prowadzi pełną księgowość, więc w bilansie na 31 grudnia 2026 r. będzie miała dokładnie policzone zyski zatrzymane, wypracowane pod rządami stawki 15 procent. Wystarczy przepis, że wypłaty z tej puli są opodatkowane po staremu, 15 procent, a dopiero wypłaty ponad tę pulę po nowemu, 19 procent, przy założeniu, że najpierw wypłaca się zyski najstarsze. Pula jest skończona, więc koszt dla budżetu jest jednorazowy i z czasem wygasa, a fundatorzy zachowują to, co im obiecano w chwili, gdy wnosili majątek.

Projekt jest tu niekonsekwentny. Ochronę praw nabytych zastosowano przy teście dwuletnim: majątek wniesiony przed 2027 r. nigdy nie trafi pod test. Tam jednak budżet traci niewiele, bo test ma zniechęcać do szybkiej sprzedaży, a nie zarabiać. Ochrony nie zastosowano przy stawce, gdzie kosztowałaby realnie, bo to właśnie zatrzymane zyski są największą pulą do opodatkowania. Innymi słowy, chroniono tam, gdzie ochrona jest tania, a pominięto tam, gdzie jest droga. Jeżeli Sejm tego nie poprawi, rząd sam wręczy Prezydentowi argument, który stał za pierwszym wetem: zmianę reguł wobec tych, którzy już zaufali ustawie.

Dwie mniejsze poprawki też są potrzebne. Wyjątek w teście dwuletnim powinien objąć każdą sprzedaż wymuszoną, nie tylko tę na nakaz organu: przymusowy wykup, sprzedaż w restrukturyzacji, sprzedaż na zapłatę zachowku. A w punkcie 7 katalogu ukrytych zysków trzeba odróżnić dług, który fundacja darowała podmiotowi powiązanemu, od długu, którego nie odzyska, bo dłużnik upadł. Dziś przepis traktuje obie sytuacje tak samo i opodatkowuje stratę jak wypłatę.

Co zrobić do 31 grudnia 2026 r.

Po pierwsze, wniesienia. Majątek wniesiony do końca roku nigdy nie trafi pod test dwuletni. To moment na wniesienie tego, co i tak miało zostać w fundacji na pokolenia, z rezerwą czasu na akty notarialne i poświadczenia podpisów, i z klauzulą ogólną w pamięci przy każdym scenariuszu, w którym wniesienie poprzedza planowaną sprzedaż.

Po drugie, wypłaty. Świadczenia wypłacone do końca bieżącego roku podatkowego kosztują 15 procent. Jeżeli były planowane, a statut i płynność pozwalają, przyspieszenie o kilka miesięcy daje cztery punkty procentowe. Decyzję podjąć po pracach komisji, nie później niż w grudniu.

Po trzecie, pożyczki. Audyt wszystkich pożyczek dla fundatora, beneficjentów i spółek powiązanych: harmonogramy, przeterminowania, umowy dziesięcioletnie, dokumentacja windykacji. Bez mechanicznych umorzeń.

Po czwarte, nieruchomości. Inwentaryzacja w czterech grupach: bezpośrednio na mieszkanie, przez operatora, na doby, komercyjne. Dla mieszkań decyzja: przepisać umowy, przenieść do spółki albo zwrócić przez okno; przed zwrotem sprawdzić spis mienia pod kątem funduszu założycielskiego i policzyć VAT. Dla obiektów hotelowych porównać 25 procent z przeniesieniem działalności do spółki.

Po piąte, struktury zagraniczne. Kwalifikacja przychodów LLC i SCSp strumień po strumieniu, przegląd spółek zagranicznych pod kątem CFC, decyzja o polityce dywidendowej, uwzględnienie exit tax w planach przenoszenia aktywów.

Po szóste, nowe fundacje. Data aktu notarialnego ma w tym roku znaczenie podatkowe, a wybór i długość pierwszego roku podatkowego to decyzja do podjęcia świadomie, z rachunkiem ryzyka interpretacyjnego.

Po siódme, etap sejmowy. To ostatni moment, w którym środowisko firm rodzinnych może zgłosić trzy postulaty: stawkę 15 procent dla zysków wypracowanych do końca 2026 r., szerszy wentyl w teście dwuletnim i rozróżnienie rzeczywistej niewypłacalności dłużnika od pozorowanej.

Podsumowanie

Nowelizacja opodatkowania fundacji rodzinnej z druku nr 3148 nie likwiduje fundacji rodzinnej ani jej głównej przewagi, odroczenia podatku do czasu wypłaty. Zamyka cztery drogi, którymi fundację zamieniano w narzędzie transakcyjne: szybką sprzedaż wniesionego majątku, mieszkania na doby, spółki transparentne i parasol nad spółkami zagranicznymi, i dokłada do tego podwyżkę, którą zapłacą wszyscy. Dla fundacji prowadzącej zwykłą sukcesję zmiana sprowadza się do trzech rzeczy: wyższej ceny wyjścia, uporządkowania pożyczek i nieruchomości oraz kilku decyzji do podjęcia jeszcze w tym roku. Fundacja rodzinna pozostanie najlepszym w polskim systemie narzędziem sukcesji liczonej w pokoleniach. Przestanie być narzędziem do czegokolwiek innego. Tak zapewne miało być od początku.

Analiza uwzględnia stan prawny i dokumentacyjny na 3 października 2026 r. Projekt znajduje się na etapie prac sejmowych i jego ostateczne brzmienie może ulec zmianie.

Robert Nogacki

Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.

Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.

Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.

Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.

Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.

Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.

Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.